Gỡ “điểm nghẽn”, đẩy tiến độ cao tốc phía Nam

Trong đó, trọng tâm là các dự án thành phần của Dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; Dự án Vành đai 3 TP.HCM; Dự án Cao Lãnh - An Hữu và khởi công đường Vành đai 4 TP HCM trong năm 2026. Thời gian còn lại của năm không nhiều trong khi khối lượng công việc còn lại lớn, đòi hỏi cần có giải pháp hữu hiệu, đồng bộ, đặc biệt là phân rõ vai, rõ trách nhiệm đối với từng dự án cụ thể do bộ hay địa phương làm cơ quan chủ quản.

Gỡ “điểm nghẽn” mặt bằng, vật liệu

Bộ Xây dựng xác định nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến cuối năm là tiến độ giải ngân các dự án trọng điểm phía Nam. Tại khu vực này đang triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc, được chia thành 21 dự án thành phần, gồm: 3 dự án thành phần do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản, 18 dự án thành phần do các địa phương chủ quản.

“Điểm nghẽn” lớn nhất cần giải quyết để đảm bảo tiến độ giải ngân và hoàn thành các dự án này, chính là về mặt bằng và nguồn vật liệu xây dựng. Đến nay, về công tác giải phóng mặt bằng, các dự án cơ bản thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đáp ứng yêu cầu. Riêng dự án TP.HCM - Chơn Thành, Gia Nghĩa - Chơn Thành chưa đáp ứng yêu cầu. Một số dự án mới bắt đầu triển khai thu hồi, bàn giao như: Vành đai 4 TP.HCM, TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận. Do vậy, công tác phối hợp với các địa phương tiếp tục đẩy mạnh. Mới đây, tại cuộc họp trực tuyến giữa Bộ Xây dựng với các địa phương để thúc đẩy tiến độ các dự án, giải quyết 2 khó khăn cơ bản này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, đề nghị:

“Tinh thần là các dự án đầu tư đã được phân cấp, phân quyền cho các địa phương. Chỉ những dự án nào gặp khó khăn, Bộ mới tham gia tháo gỡ cho địa phương. Còn các dự án mở mới, các dự án chuyển tiếp mà Bộ đang triển khai sẽ gặp mấy khó khăn chính. Thứ nhất là về mặt bằng, nhờ các địa phương hỗ trợ tối đa. Thứ hai là khó khăn về vật liệu. Tới nay đã có rất nhiều công điện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, của Bộ trưởng rồi, thì chúng ta tập trung để giải quyết các “nút thắt”. Tôi cho rằng, nếu những khó khăn này được giải quyết được, nghĩa là nhà thầu chuẩn bị tốt máy móc, nhân lực thì chắc chắn giải ngân sẽ tốt”.

Có một thực trạng là sau khi sắp xếp bộ máy chính quyền hai cấp, một số nơi vẫn có “độ trễ” khi bắt nhịp công việc, gây ảnh hưởng ít nhiều tới tiến độ chung của các dự án. Việc này cần chấn chỉnh, làm rõ trách nhiệm của bộ ngành và địa phương, tránh chậm trễ, kéo dài. Nếu để xảy ra chậm giải ngân hay không giải ngân được, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải hoàn toàn chịu trách nhiệm và phải có giải pháp cụ thể để khăc phục, nhất là đối với các dự án khó, dự án chuyển tiếp. Ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, Bộ Xây dựng, nêu yêu cầu:

“Rà soát khả năng giải ngân của kế hoạch 2026 của các dự chuyển tiếp để đảm bảo hoàn thành giải ngân số vốn đã bố trí. Với 3 dự án dự kiến khởi công trong 2026 (Hầm Cù Mông, Hành lang đường thuỷ phía Nam; 3 tuyến đường bộ sử dụng vốn ODA cần phải khẩn trương đẩy tiến độ các dự án. Trường hợp dự án chậm tiến độ thì sẽ không được điều chỉnh giảm kế hoạch năm và thủ trưởng các đơn vị, chủ đầu tư các ban quản lý dự án hoàn toàn chịu trách nhiệm nếu không hoàn thành giải ngân, hoặc để xảy ra thất thoát, lãng phí”.

Riêng về “điểm nghẽn” về vật liệu xây dựng phục vụ thi công nhiều dự án khu vực phía Nam. Có thể thấy rõ tại dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đang gặp khó khăn về nguồn vật liệu. còn 5,3 triệu m3 cát đắp, 2,4 triệu m3 đá tại 2 dự án thành phần 2 và 4.

Một số dự án mới triển khai như Vành đai 4 TP.HCM, TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận đang thực hiện khảo sát, xác định nguồn cung vật liệu để làm thủ tục khai thác cho kịp tiến độ. Tháo gỡ khó khăn này, yêu cầu đặt ra là tìm kiếm nguồn vật liệu thay thế cho cát đắp. Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ NN&MT nghiên cứu đề xuất thí điểm tìm nguồn cát thay thế, nếu được áp dụng, sẽ tháo gỡ nguồn thiếu hụt vật liệu này cho các dự án khu vực phía Nam.

Ông Nguyễn Thế Minh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế và quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng nêu các bước triển khai: “Đối với các dự án cao tốc khu vực phía Nam, khu vực đặc thù phải xử lý nền đất yếu rất khó khăn nếu chỉ sử dụng cát sông. Do vậy, chúng tôi theo sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ đa dạng nguồn vật liệu, đã phối hợp với Bộ TN-MT nghiên cứu sử dụng nguồn cát nhiễm mặn phía cửa sông để thay thế nguồn cát sông đang khan hiếm. Nếu được đưa vào thí điểm sử dụng thì sẽ giải quyết được nguồn thiếu hút cát đắp cho các dự án này, đảm bảo được yêu cầu”.

Thiếu hụt vật liệu xây dựng: Cần sớm có lời giải

Bài toán thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng bị thiếu hụt hiện nay cần sớm có lời giải, tránh hệ luỵ. Ông Trần Bá Việt, Phó Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, lấy ví dụ:

“Nửa đầu năm nay đồng loạt các dự án được khởi công, đầu tư xây dựng. Nhưng quy hoạch bố trí nguồn vật liệu xây dựng của chúng ta bị động. Nguyên nhân chính do kế hoạch phát triển đột xuất, khiến thiếu vật liệu xây dựng và giá bị đẩy lên. Còn nếu giá thành không trình không tăng sẽ làm cho công trình bị đinh trệ, không thi công được là những hệ luỵ của thiếu vật liệu xây dựng. Đây cũng là nguyên nhân đẩy giá thành các công trình xây dựng”.

Bộ Xây dựng yêu cầu các cơ quan, đơn vị tập trung vào các giải pháp thi công tại hiện trường do đặc thù địa lý, thời tiết các dự án cao tốc phía Nam. Theo thống kê từ các chủ dự án, đối với các dự án có kế hoạch hoàn thành năm 2026, khối lượng hoàn thành các dự án thành phần thuộc dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng mới đạt khoảng từ 55 - 75%; Các DATP thuộc dự án Vành đai 3 TP.HCM đạt từ 70 - 95%; Các DATP thuộc dự án Cao Lãnh - An Hữu đạt khoảng 80%. Khối lượng còn lại lớn, các dự án cần rất nỗ lực mới có thể hoàn thành theo kế hoạch.

Trách nhiệm các địa phương là tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, chấn chỉnh việc chấp hành pháp luật về giá vật liệu xây dựng; kịp thời công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng, kiểm soát mặt bằng giá theo quy định.

Trong triển khai thi công, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố là cơ quan chủ quản chỉ đạo chủ đầu tư và các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ thi công, đặc biệt các dự án có kế hoạch hoàn thành năm 2026. Muốn vậy, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan cần chủ động rà soát, cập nhật tiến độ chi tiết các hạng mục phù hợp thực tế hiện trường, khắc phục điều kiện thời tiết, tổ chức thi công để hoàn thành các dự án đúng kế hoạch.

Công tác tổ chức thi công phải khoa học, hiệu quả, tuân thủ quy định của pháp luật; bảo đảm chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn trong cả vòng đời dự án, không vì tiến độ mà bỏ qua các quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật làm ảnh hưởng tới chất lượng công trình./.