Giữ vững an ninh lương thực vùng biên giới

Tại An Giang, các vùng lúa đang từng bước chuyển sang giảm chi phí, nâng chất lượng, tăng liên kết với doanh nghiệp và đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường. Đây cũng là cách để giữ vùng sản xuất và nâng giá trị hạt gạo trong dài hạn.

Nâng hiệu quả từ hạt lúa

Những ngày đầu tháng 9, trên cánh đồng xã Vĩnh Xương, tỉnh An Giang, tiếng máy gặt liên hợp rộn ràng. Sau nhiều tháng chăm sóc, lúa bước vào vụ thu hoạch. Với người nông dân, hiệu quả một vụ mùa được đo bằng năng suất, giá bán và thu nhập còn lại sau khi trừ chi phí.

Là địa bàn biên giới có Cửa khẩu quốc tế Vĩnh Xương, đời sống người dân gắn với cả nông nghiệp và thương mại, trong đó cây lúa vẫn giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, bài toán hiện nay không chỉ là sản xuất được bao nhiêu, mà người trồng lúa thu được bao nhiêu sau mỗi vụ.

Vĩnh Xương có khoảng 3.000 ha đất nông nghiệp, trong đó 1.800 ha trồng lúa; diện tích gieo trồng cả năm khoảng 4.700 ha, sản lượng gần 28.000 tấn. Riêng khu vực hơn 700 ha ngoài đê bao, giáp Campuchia, vụ Hè Thu năm nay có khoảng 115 ha không sản xuất do lo ngại lũ về trước khi thu hoạch và hiệu quả kinh tế thấp.

Thực tế này cho thấy, duy trì diện tích lúa phải gắn với nâng cao hiệu quả sản xuất. Trước áp lực chi phí đầu vào, thời tiết và thị trường, người dân chỉ có thể gắn bó lâu dài với ruộng đồng khi giá trị hạt lúa được nâng lên.

Ông Bùi Thái Hoàng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Xương, cho biết địa phương đang đẩy mạnh đổi mới sản xuất, tăng liên kết và ứng dụng khoa học kỹ thuật để duy trì vùng lúa, nâng chất lượng sản phẩm: “Chúng tôi xác định bảo đảm an ninh lương thực cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu xuất khẩu là nhiệm vụ rất quan trọng. Ngoài việc duy trì các vùng chuyên canh lúa, địa phương tích cực tham gia các chương trình, đặc biệt là Đề án 1 triệu ha lúa; tăng cường liên kết, tranh thủ sự hỗ trợ của các sở, ngành và doanh nghiệp. Đồng thời, địa phương nghiên cứu đổi mới giống lúa, phương thức canh tác, từng bước ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật và những mô hình canh tác giúp giảm phát thải, nâng cao chất lượng lúa, đáp ứng yêu cầu của thị trường.”

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Vĩnh Xương xuống giống hơn 3.100 ha lúa vụ Đông Xuân và Hè Thu; riêng vụ Đông Xuân đạt năng suất khoảng 8,1 tấn/ha, sản lượng gần 13.750 tấn. Cùng với duy trì vùng sản xuất, địa phương đang hướng tới thay đổi cách làm để giảm chi phí và nâng giá trị trên cùng diện tích. Tuy nhiên, quá trình này không đơn giản. Đất sản xuất còn manh mún, việc đầu tư thiết bị cần nguồn vốn lớn, trong khi một bộ phận người dân vẫn quen với phương thức canh tác cũ. Đây là những rào cản khiến việc chuyển sang cách sản xuất hiệu quả hơn cần có thời gian.

Chủ tịch UBND xã Vĩnh Xương nói: “Chúng tôi xác định có ba rào cản chính. Trước hết là thói quen sản xuất, vẫn còn một bộ phận người dân chậm thay đổi về tư duy, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Rào cản thứ hai là vốn, bởi chi phí đầu tư thiết bị phục vụ sản xuất ban đầu khá lớn. Rào cản thứ ba là đất đai, vì việc tích tụ đất để hình thành vùng sản xuất quy mô lớn còn gặp nhiều khó khăn, làm giá thành sản xuất ở từng thửa đất còn cao.”

Giữ đất bằng giá trị hạt lúa

Việc nâng hiệu quả cây lúa không chỉ đặt ra ở Vĩnh Xương. Tại xã Giang Thành, một địa bàn khác trên tuyến biên giới An Giang, sản xuất lúa cũng là một trong những ngành kinh tế chủ lực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương gieo sạ gần 19.500 ha, sản lượng hơn 70.000 tấn.

Ông Danh Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Giang Thành, tỉnh An Giang cho biết, với quy mô sản xuất lớn, Giang Thành đang tập trung xây dựng vùng sản xuất hàng hóa, tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Mục tiêu là để hạt lúa không chỉ đạt năng suất mà còn có chất lượng và đầu ra ổn định hơn.

“Đối với lúa gạo, địa phương tiếp tục tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; từng bước nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tiêu chuẩn sản xuất, hướng tới nâng cao giá trị hạt gạo.”

Khi thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất, việc nâng giá trị hạt gạo trở thành hướng đi để người nông dân giảm phụ thuộc vào năng suất đơn thuần. Cùng một diện tích đất, nếu giảm được chi phí, nâng chất lượng và có đầu ra ổn định, lợi nhuận sẽ được cải thiện và động lực giữ đất sản xuất cũng được duy trì.

Trong bối cảnh nguồn cung lương thực toàn cầu tiếp tục chịu tác động bởi nhiều biến động, việc duy trì sản xuất trong nước càng có ý nghĩa. Nhưng để giữ được vùng lúa lâu dài, trước hết phải giữ được lợi ích của người trồng lúa.

Ở những cánh đồng vùng biên, câu chuyện an ninh lương thực vì thế bắt đầu từ một điều rất cụ thể: người nông dân làm ra hạt lúa và có thể sống được bằng chính hạt lúa ấy.