Giữ tín hiệu VMS, giữ an toàn cho ngư dân

Tuy nhiên, mất tín hiệu có thể đến từ nhiều nguyên nhân, từ thời tiết, nguồn điện đến lỗi kỹ thuật. Điều quan trọng là ngư dân cần chủ động xử lý, báo cáo khi có sự cố và tuyệt đối không cố tình can thiệp, tắt hoặc chuyển thiết bị sang tàu khác.

Ngoài khơi, một chuyến biển có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Giữa mênh mông sóng nước, chiếc máy giám sát hành trình VMS trên tàu cá âm thầm ghi nhận vị trí, hành trình của con tàu và truyền dữ liệu về bờ.

Với ngư dân, đây không chỉ là một thiết bị phục vụ quản lý hoạt động khai thác. Trong những tình huống bất ngờ như tàu gặp sự cố, thời tiết xấu hay cần hỗ trợ trên biển, việc duy trì liên lạc và kết nối cũng có ý nghĩa quan trọng đối với an toàn của cả tàu và thuyền viên.

Thế nhưng trên thực tế, vẫn có những thời điểm tín hiệu VMS bị gián đoạn. Theo ông Hà Quang Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Thiết bị Điện - Điện tử Bách Khoa, đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm vận hành hệ thống giám sát hành trình tàu cá, mất tín hiệu VMS có thể xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Thời tiết trên biển, nguồn điện, quá trình vận hành hay những vấn đề kỹ thuật phát sinh khi tàu hoạt động dài ngày đều có thể khiến thiết bị gặp trục trặc:

“Trong quá trình vận hành thực tế hệ thống giám sát hành trình tàu cá VMS phục vụ cho Cục Thủy sản và Kiểm ngư cùng bà con ngư dân, Định vị Bách Khoa nhận thấy các trường hợp mất tín hiệu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau như điều kiện thời tiết, nguồn điện, vận hành, các yếu tố kỹ thuật phát sinh khi tàu hoạt động dài ngày trên biển.”

Như vậy, không phải cứ mất tín hiệu là đồng nghĩa với việc tàu cá cố tình vi phạm. Điều quan trọng là khi xảy ra sự cố, chủ tàu và thuyền trưởng cần nhanh chóng kiểm tra, khắc phục và thông báo cho cơ quan chức năng theo đúng quy định.

Từ phía đơn vị cung cấp, vận hành hệ thống, khi phát hiện tàu mất kết nối hoặc nhận được thông tin từ cơ quan quản lý nhà nước, bộ phận trực kỹ thuật sẽ kiểm tra trạng thái tín hiệu và lịch sử hoạt động của thiết bị để xác minh sơ bộ nguyên nhân.

Sau đó, đơn vị liên hệ với chủ tàu hoặc thuyền trưởng, thông qua điện đàm, điện thoại vệ tinh để kiểm tra nguồn điện, ăng-ten thu phát tín hiệu và hướng dẫn các thao tác cần thiết. Có những sự cố có thể được xử lý ngay trên tàu. Nhưng cũng có trường hợp cần đến sự hỗ trợ của cơ quan quản lý hoặc lực lượng chức năng.

Ông Hà Quang Thành cho biết thêm: “Trường hợp không thể xử lý tại tàu thì có một số chi cục thủy sản và kiểm ngư hướng dẫn cho bà con ngư dân sử dụng các app ứng dụng để chụp ảnh có kèm theo tọa độ và thời gian trên tấm ảnh, cũng như là các điện đàm để có thể liên lạc thông tin về báo cáo trong quá trình mà mất dữ liệu.

Đối với các trường hợp mất tín hiệu trên 6 tiếng hoặc có dấu hiệu bất thường, đơn vị sẽ phối hợp với cơ quan quản lý thủy sản và lực lượng chức năng theo đúng quy trình để hỗ trợ và xác minh.”

Điều đó cho thấy, khi thiết bị gặp sự cố, điều bà con cần làm trước hết không phải là lo lắng hay tìm cách “đối phó”, mà là bình tĩnh kiểm tra nguyên nhân và chủ động thông tin. Bởi với một chuyến biển dài ngày, việc giữ kết nối VMS không chỉ liên quan đến quản lý nghề cá, mà còn gắn với chính sự an toàn của con người trên biển.

Một tín hiệu VMS vì thế không đơn thuần chỉ là những chấm sáng trên màn hình theo dõi ở đất liền. Đằng sau tín hiệu ấy là một con tàu, là thuyền trưởng, là những người đang lao động giữa biển khơi. Và cũng từ những tín hiệu đó, lực lượng chức năng có thể phát hiện sớm những bất thường trong hành trình, kịp thời liên hệ khi tàu mất kết nối hoặc có nguy cơ đi vào vùng biển không được phép khai thác.

Đại tá Trần Hồng Quế, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 cho rằng, công tác tuyên truyền chống khai thác IUU không nên chỉ được nhìn như một nhiệm vụ trước mắt để tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu đối với thủy sản Việt Nam. Đây còn là câu chuyện lâu dài, hướng tới một nghề cá hiện đại, bền vững và quan trọng hơn là giúp đời sống của bà con ngư dân ổn định hơn:

“Lực lượng Cảnh sát biển xác định tuyên truyền chống khai thác IUU không còn là yêu cầu trước mắt để tháo gỡ thẻ vàng của Ủy ban Châu Âu đối với ngành thủy sản Việt Nam mà còn là trách nhiệm lâu dài về một ngành thủy sản của Việt Nam hiện đại, bền vững và cũng là nâng cao đời sống của bà con ngư dân".

Để làm được điều đó, tuyên truyền phải đi cùng với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Trên các vùng biển, lực lượng Cảnh sát biển vừa tổ chức tuần tra, vừa tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân, đồng thời kiên quyết ngăn chặn những hành vi cố tình vi phạm, đặc biệt là vô hiệu hóa hoặc tắt thiết bị giám sát hành trình:

“Chúng tôi tổ chức các lực lượng, phương tiện trên các vùng biển để vừa tuyên truyền, vừa ngăn chặn và có biện pháp kiên quyết để ngăn chặn triệt để đối với những hành vi vi phạm, nhất là vô hiệu hóa hoặc tắt các thiết bị giám sát hành trình. Một điểm nữa là chúng tôi phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương cũng như các cơ quan chức năng, đồng hành với Cảnh sát biển Việt Nam để tổ chức tuyên truyền và các biện pháp cụ thể, thiết thực để chống khai thác IUU đạt hiệu quả bền vững.”

Với ngư dân, những quy định về VMS có thể ban đầu còn khiến nhiều người cảm thấy thêm một phần thủ tục, thêm một thiết bị phải theo dõi trong mỗi chuyến biển. Nhưng khi hiểu rõ ý nghĩa của nó, câu chuyện lại trở nên gần gũi hơn.

Đi biển đúng vùng, đúng tuyến; giữ thiết bị hoạt động liên tục; khi mất tín hiệu thì chủ động kiểm tra, báo cáo và khắc phục. Đó không chỉ là cách để tránh những vi phạm đáng tiếc, mà còn là cách để mỗi chuyến biển minh bạch hơn và an toàn hơn.

Giữa biển khơi, đôi khi chỉ một tín hiệu nhỏ cũng có thể cho biết con tàu đang ở đâu. Giữ tín hiệu ấy liên tục, vì thế, cũng là giữ một sợi dây kết nối giữa con tàu với đất liền; giữa hoạt động khai thác với trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi biển; và trên hết, giữa mỗi chuyến biển với sự an toàn của những người đang mưu sinh trên biển.

Thời gian từ nay đến mốc ngày 15/9/2026 có ý nghĩa đặc biệt then chốt trong nỗ lực gỡ bỏ "thẻ vàng" khi đợt thanh tra tiếp theo của Ủy ban châu Âu (EC) đang đến rất gần. Để phục vụ tốt nhất cho đợt làm việc này và bảo đảm cho hoạt động khai thác của mình không bị gián đoạn, bà con chủ tàu và thuyền trưởng cần ghi nhớ 4 mục tiêu trọng điểm bắt buộc sau:

- Đạt tỷ lệ 100% tàu cá có chiều dài từ 6 mét trở lên khi ra vào cảng, xuất nhập bến phải được kiểm tra và ghi nhận đầy đủ trên hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT. Bà con tuyệt đối không tự ý cho tàu xuất nhập bến mà không qua khai báo điện tử.

- Toàn bộ tàu cá thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị giám sát hành trình phải đảm bảo máy luôn hoạt động liên tục. Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra nghiêm ngặt khi tàu ra vào cảng và tập trung xử lý dứt điểm tất cả các trường hợp mất kết nối, gián đoạn tín hiệu trên biển.

- Không cấp giấy xác nhận nguyên liệu nếu thiếu dữ liệu eCDT. Đây là quy định trực tiếp gắn liền với đầu ra của tôm cá. Cơ quan quản lý cảng sẽ kiên quyết không cấp giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác cho các tàu cá không có dữ liệu hoặc dữ liệu ghi nhận không hợp lệ trên hệ thống eCDT. Thiếu xác nhận này, hải sản sẽ không thể đưa vào chuỗi chế biến và xuất khẩu.

Các lực lượng chức năng đang khẩn trương hoàn thành việc rà soát toàn bộ hồ sơ, kiên quyết xử lý triệt để các trường hợp vi phạm quy định khai thác hải sản. Mọi dữ liệu, bằng chứng thực tế đều đang được chuẩn bị đồng bộ, minh bạch để chứng minh quyết tâm thực thi pháp luật của Việt Nam trước đoàn thanh tra EC.

Hãy luôn ra khơi bằng sự minh bạch và tinh thần thượng tôn pháp luật!