Giao dịch tài chính số tăng tốc, làm sao tránh sập bẫy rủi ro công nghệ?

Giao dịch số mở rộng, rủi ro cũng gia tăng

Tốc độ giao dịch nhanh hơn, chi phí thấp hơn, khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính rộng hơn và dòng vốn có thể lưu chuyển gần như tức thời, song theo chuyên gia tài chính, ngân hàng Nguyễn Quang Huy, giao dịch tài chính số cũng đang khiến các doanh nghiệp đối diện với nhiều rủi ro:

"Với doanh nghiệp, phạm vi rủi ro rộng hơn nhiều: xâm nhập hệ thống, mã hóa dữ liệu để tống tiền, thất thoát dữ liệu khách hàng, gian lận nội bộ, giả mạo lệnh thanh toán, sai lệch dữ liệu, gián đoạn hệ thống và rủi ro từ các đối tác công nghệ. Đặc biệt, một điểm yếu trong chuỗi cung ứng công nghệ có thể trở thành “cửa ngõ” dẫn tới toàn bộ hệ thống."

Điều đáng lưu ý là rủi ro công nghệ thường không bắt đầu từ công nghệ. Nhiều sự cố xuất phát từ quy trình thiếu chặt chẽ, phân quyền quá rộng, kiểm soát nội bộ yếu, con người chủ quan hoặc thiếu cơ chế phát hiện bất thường.

Chỉ ra thực tế về các rủi ro trong giao dịch tài chính số, ông Trần Hữu Chung, Chủ tịch kiêm Nhà sáng lập Công ty Cổ phần Công nghệ Fialda phân tích:

"Thứ nhất là rủi ro giả maọ, thao túng tâm lý. Bên cạnh đó là rủi ro liên quan đến dữ liệu cá nhân trong mô hình ngân hàng mở. Dữ liệu tài chính được chia sẻ giữa ngân hàng với nhà cung cấp dịch vụ bên thứ 3. Ngoài ra là rủi ro liên quan đến vận hành và an ninh mạng."

Theo TS-LS. Phan Hoài Nam – CEO Công ty W&A, Trọng tài viên VIAC, sự bùng nổ của các mô hình kinh doanh mới đang tạo ra sự đa dạng của các loại hình giao dịch với sự tham gia của nhiều chủ thể. Với sự can thiệp của nền tảng công nghệ vào hầu hết các khâu, cách giao dịch và quản lý khoản vay đã thay đổi.Điều này tất yếu dẫn đến các tranh chấp phức tạp hơn, đặc biệt khi nhà đầu tư phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu và kết quả thẩm định của nền tảng. Thách thức hiện nay không chỉ dừng ở việc tạo lập hành lang pháp lý, mà còn là bài toán đảm bảo minh bạch, kiểm soát rủi ro. TS-LS Phan Hoài Nam phân tích:

"Trước đây, chúng ta giao dịch thông thường qua ngân hàng hoặc hệ thống tài chính. Tham gia vào những giao dịch đấy, chúng ta ký hợp đồng, ký sống, đóng con dấu. Nhưng ngày nay, khi công nghệ đã tham gia rất sâu, chúng ta phải thực hiện từ hợp đồng điện tử đến chữ ký điện tử, rồi những cơ chế xác minh eKYC. Đặc biệt về hệ thống pháp luật, tôi cho rằng chưa thực sự theo kịp sự phát triển của công nghệ trong lĩnh vực tài chính."

Hoàn thiện pháp lý, siết chặt quản trị để giữ niềm tin số

Dưới góc độ công nghệ, ông Phan Đức Trung – Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) nhấn mạnh, doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát dữ liệu ngay từ đầu vào. Dù Blockchain có ưu thế vượt trội trong lưu trữ và truy vết, công nghệ này không tự bảo đảm độ chính xác của dữ liệu ban đầu. Do đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ Blockchain cần đặc biệt chú trọng quản trị dữ liệu, bảo vệ người dùng và xây dựng cơ chế tuân thủ phù hợp với đặc thù giao dịch số. Để đưa tài sản mã hóa vào giao dịch tín dụng, các bên cần làm rõ những vấn đề pháp lý. Ông Phan Đức Trung lưu ý thêm:

"Trong vòng 6 tháng kể từ ngày các sàn được cấp phép, tất cả các hoạt động ngoài sàn sẽ được coi là nằm ở vùng xám, có những vùng gọi là vi phạm pháp luật. Vì vậy, rủi ro đầu tiên trong môi trường hiện tại đối với các cá nhân là sẽ phải điều chỉnh rất mạnh trong các giao dịch ở những sàn nước ngoài. Đối với doanh nghiệp, mặc dù đó là một cơ hội mới nhưng khung pháp lý cũng còn đang hầu hết là thử nghiệm. Do vậy, doanh nghiệp sẽ phải có những bước nhìn thận trọng, đón đầu được những xu hướng có lợi."

Theo Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên – Luật sư Điều hành LNT & Partners, các tranh chấp liên quan đến Fintech hay B2B Lending đang gia tăng nhanh. Sự thay đổi liên tục của quy định pháp luật buộc doanh nghiệp phải thường xuyên cập nhật hợp đồng. Do đặc tính tốc độ của giao dịch số, khi soạn thảo các điều khoản tranh chấp, doanh nghiệp nên ưu tiên yếu tố hòa giải thương mại. Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên khuyến nghị:

"Các doanh nghiệp cần phải tìm cách để có thể xác định khi có sự cố xảy ra thì trách nhiệm thuộc về ai, bên cung cấp nền tảng hay bên cho vay? Vì bên cung cấp nền tảng sẽ liên quan đến vấn đề kỹ thuật. Ví dụ, nếu bây giờ hệ thống bị hacker tấn công thì đó là trách nhiệm của ai? Hợp đồng phải rất rõ ràng để bảo vệ bản thân khi thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản số hoặc cho vay trong giao dịch số."

Theo chuyên gia tài chính ngân hàng Nguyễn Quang Huy, chuyển đổi số thành công không phải là đưa càng nhiều hoạt động lên môi trường số càng tốt, mà là tạo ra một hệ thống có thể vận hành nhanh, minh bạch và an toàn ngay cả khi rủi ro xảy ra. Trong nền kinh tế số, công nghệ tạo ra tốc độ; nhưng quản trị rủi ro mới tạo ra niềm tin và khả năng phát triển bền vững.