Giảm tai nạn, cần đổi mới tư duy tổ chức giao thông ra sao?

Như VOV Giao thông Quốc gia đã thông tin, tại hội nghị Tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026 vừa diễn ra, lãnh đạo Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an nêu đề nghị, để kéo giảm tai nạn giao thông, cần thay đổi tư duy tổ chức giao thông từ cao tốc đến đường đô thị, gắn với yêu cầu chống ùn tắc; quan tâm đến người yếu thế như người đi bộ, xe đạp, xe máy.

Vậy, cần thay đổi tổ chức giao thông như thế nào để đạt được các mục tiêu bền vững về đảm bảo TTATGT?

Sau một thời gian triển khai quy định hạn chế xe khách trên 29 chỗ, xe tải trên 7,5 tấn đi làn sát dải phân cách trên 8 tuyến cao tốc, giải pháp này đã nhận được sự đồng tình của người dân và góp phần tạo dòng phương tiện thông suốt và kéo giảm tai nạn giao thông:

"An toàn hơn vì xe to đi chậm nhưng hay đi ở làn ngoài, nhiều khi mình vượt cũng khó, mình muốn xi nhan ra làn giữa cũng không được vì xe ở làn ngoài cùng đi chậm hơn".

"Đảm bảo an toàn khi xe tải, xe khách là phương tiện cồng kềnh nên khoảng cách cần giữ an toàn phải đảm bảo thì mới đảm bảo an toàn trong trường hợp phanh hay giảm tốc độ khẩn cấp".

“Di chuyển tốt hơn trước rất nhiều, tuy nhiên, thỉnh thoảng vẫn còn tình trạng xe tải lớn, xe khách di chuyển trên làn số 1; nhiều bác tài đi xe con đi làn số 1 nhưng vẫn đi với tốc độ khá chậm, dưới tốc độ tối thiểu”.

Việc phân làn xe, giảm xung đột phương tiện trên cao tốc được dư luận là sáng kiến trong công tác tổ chức giao thông được triển khai trong năm qua. Bà Nguyễn Thị Hoài Phương, Phó Giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ kỹ thuật đường cao tốc Việt Nam đánh giá, việc phân làn và điều chỉnh tốc độ trên đường cao tốc qua thực tế triển khai đã phát huy hiệu quả rõ rệt:

“Việc phân làn với một số tuyến tới nay có thể đánh giá hiệu quả rất tốt, chấm dứt tình trạng xe container, xe tải lớn đi với tốc độ thấp trên cả hai làn đường gây bức xúc cho cả người tham gia giao thông và đơn vị khai thác, tạo điều kiện cho các phương tiện có thể lưu thông nhanh; việc lưu thông về mặt tổng thể được đảm bảo tốt hơn”.

Từ việc đánh giá kết quả mà giải pháp này mang lại, ông Nguyễn Tiến Hồng, Phó trưởng phòng Quản lý tổ chức giao thông, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết về kế hoạch tổ chức giao thông sẽ được triển khai trên các tuyến cao tốc trong thời gian tới:

“Trong thời gian vừa rồi, chúng tôi phối hợp với Cục Cảnh sát giao thông có theo dõi, đánh giá trên các tuyến cao tốc đã phân làn, trên 8 tuyến có 2 làn xe và quyết định phân làn thí điểm. Và hết thời gian thí điểm, chúng tôi sẽ có đánh giá lại và đưa vào phân làn chính thức cho các tuyến này”.

Không chỉ trên cao tốc, trên các tuyến quốc lộ, việc tổ chức giao thông theo hướng phân tách các loại phương tiện có tốc độ khác nhau, bảo đảm mỗi loại đường và mỗi loại phương tiện đều đáp ứng tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, cũng là giải pháp quan trọng để kéo giảm xung đột và tai nạn giao thông.

Thiếu tướng Đỗ Thanh Bình, Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an nhấn mạnh về vấn đề này: “Số người chết ở đường quốc lộ chiếm 36%, đường tỉnh 24%, đường xã là 27,25%, cao tốc có 1,12%, tức là tách được mô tô, ô tô ra, không đi xung đột ngược chiều thì sẽ giảm được tai nạn giao thông”.

PGS.TS Doãn Minh Tâm, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải cho rằng, việc phân làn riêng cho các loại hình phương tiện trên những tuyến đường có điều kiện thích hợp cần được nghiên cứu, nhân rộng để kéo giảm tai nạn giao thông, đặc biệt đối với xe máy:

“Không phải tuyến đường nào cũng có điều kiện để tách mà phải căn cứ vào quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn Việt Nam hiện nay. Với những đường chia làm 3 loại đường, cấp đô thị, đường cấp khu vực, cấp nội bộ thì chỉ có thể tách được ở loại đường cấp đô thị cho xe ô tô đi riêng và xe thô sơ, xe 2 bánh đi riêng”.

Bên cạnh tổ chức hạ tầng phân tách làn phương tiện, ông Phan Huy Chương, Phó Trưởng Ban chuyên trách Ban ATGT tỉnh Nghệ An chia sẻ về giải pháp tổ chức lại các điểm đấu nối từ đường nhánh ra đường trục chính, đường quốc lộ để kéo giảm tai nạn giao thông:

“Rà soát, thống kê toàn bộ các điểm đấu nối ở trên các tuyến đường trục, đường chính, đường hướng tâm để đóng, thu hẹp và di dời các điểm đấu nối không đảm bảo an toàn, đấu nối tự phát; quy định lại các điểm đấu nối theo nguyên tắc: giảm số lượng, tăng khoảng cách giữa các điểm và tập trung đấu nối các vị trí đảm bảo tầm nhìn”.

ATGT phải đáp ứng mong muốn giản dị của người dân “ra khỏi nhà và trở về bình yên” – đó là ý kiến của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia. Để đáp ứng mục tiêu đó,  tổ chức giao thông phải được tối ưu hóa ra sao?

Hãy đến với góc nhìn của VOV Giao thông Quốc gia về vấn đề này qua bài viết có nhan đề: Tổ chức giao thông: Đặt đâu cho đúng?

Hơn 28 người chết mỗi ngày, chưa kể hàng chục người khác bị thương trong năm 2025, đó là những con số rất xót xa, đặc biệt đặt trong bối cảnh, hạ tầng giao thông đang không ngừng được đầu tư xây dựng để hiện đại hóa, hoàn thiện và đồng bộ trên cả nước.

Hạ tầng tốt lên, vì sao TNGT vẫn nhức nhối đến vậy?

Ngoài yếu tố hiểu biết và kỹ năng an toàn của người tham gia giao thông, một trong những vấn đề mấu chốt đã được “gọi tên”, đó là tổ chức giao thông, mà cụ thể là Tư duy tổ chức giao thông.

Thay đổi tư duy về tổ chức  giao thông, trước hết, cần thay đổi quan niệm về vị trí của nó trong tổng thể quy trình thiết kế hạ tầng giao thông. Tổ chức giao thông không phải là hợp phần bổ sung của một con đường, mà nó linh hồn của một hệ thống giao thông.

Nó không phải là khâu sau cùng khi hoàn tất đầu tư xây dựng đường sá. Một con đường được làm với mục đích gì, thiết kế để dành cho những loại phương tiện nào, vị trí và của nó và phương án đấu nối nó với các tuyến đường khác ra sao, đều phải có trước, và phải rất rõ ràng khi đề xuất chủ trương đầu tư.

Đường chỉ có thể được thiết kế theo nhu cầu sử dụng đã được định hình, được quy hoạch, chứ không thể làm xong rồi “nắn” tổ chức giao thông theo hiện trạng. Sự đứt gãy kết nối của tuyến Vành đai 3 Hà Nội với 2 cao tốc đầu cuối nó là Pháp Vân Cầu Giẽ và Đại lộ Thăng Long là ví dụ điển hình.

Tư duy về tổ chức giao thông, phải khác đi ở chỗ, cần trả nó về đúng vai trò, tầm quan trọng.

Đó không chỉ là công việc đo đạc, kẻ vẽ, cắm biển phân làn, cấm xe này, hạn chế khung giờ kia, mà quan trên hết, đó là yêu cầu về xây dựng một phương án vận hành tổng thể của cả hệ thống giao thông, với mọi loại hình, phương tiện, ở các cấp độ phạm vi (từ địa phương, địa bàn đến liên tỉnh thành, vùng miền và cả nước) sao cho đảm bảo an toàn, thông suốt, để giao thông thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế.

Việc tách biệt tổ chức giao thông như kỹ thuật chuyên ngành trong quản lý đô thị, hoặc coi nó là phần việc riêng của từng loại hình vận tải, từng địa phương, đang khiến cho các ý đồ tổ chức giao thông bị rời rạc, manh mún, không có tính tổng thể, và không khớp nối được với nhau.

Trong khi, nhẽ ra, nó phải là “nhạc trưởng”, còn công tác quản lý hạ tầng hoặc đảm bảo TTATGT trên địa bàn chỉ hỗ trợ, phát hiện và cảnh báo những lỗi cục bộ để hiệu chỉnh kịp thời

Xuất phát từ vai trò đó, sự chủ động của khâu tổ chức giao thông đòi hỏi rất cao, vừa đề xuất cho quy hoạch công trình kết cấu hạ tầng, vừa phân tích dữ liệuvà dự báo nhu cầu trong mỗi giai đoạn, từ đó xây dựng phương án quản lý nhu cầu.

Việc chưa đặt đúng vị trí, chưa xác định đúng vai trò, khiến tổ chức giao thông đang phải “chạy theo” hạ tầng và nhu cầu giao thông, thay vì dẫn dắt. Điều này dẫn đến một thực tế, là có những nút giao thông dù đã ứng dụng AI, đã áp dụng công nghệ hiện đại hàng đầu mà ùn tắc vẫn hoàn ùn tắc.

Và cũng bởi thế, những kế hoạch hạn chế xe trong lõi đô thị suốt bao nhiêu năm qua không thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn.

Đổi mới tư duy về tổ chức giao thông, ngoài sự dẫn dắt về hạ tầng, còn phải phát huy vai trò của nó trong việc dẫn dắt và điều chỉnh hành vi. Cũng một con đường đó, hạ tầng đó, cái khó của nhà tổ chức giao thông là thiết kế phương án thế nào để ngay cả khi một số người có vô tình vi phạm vì sao nhãng hoặc lý do bất khả kháng của ngoại cảnh, thì hệ số rủi ro được giảm thấp nhất.

Trái lại, sự cứng nhắc về các quy chuẩn quy định và khăng khăng đổ lỗi cho ý thức chấp hành của người đi đường sẽ làm câu chuyện trở nên bế tắc.

Và đổi mới tư duy tổ chức giao thông, cần mạnh dạn thoát khỏi định kiến, bằng cách đặt mình vào vị trí của người chịu tác động. Như đại diện Cục CSGT đã đề xuất, những phương tiện nhỏ, xe thô sơ, người đi bộ cần được coi là nhóm dễ tổn thương, cần được bảo vệ, nhưng trong thiết kế đường sá và tổ chức giao thông hiện nay đều gần như đang thể hiện điều ngược lại.

Thay đổi tư duy này là tiền đề cho hàng loạt các thay đổi về biện pháp tổ chức giao thông, như tách dòng phương tiện, ưu tiên làn đường cho xe hai bánh và người đi bộ từ trong thiết kế công trình…

Trong mọi sự thay đổi, thay đổi tư duy bao giờ cũng là khó nhất. Nhưng vì mục tiêu không còn người tử vong do TNGT, mọi khó khăn đều phải vượt qua.

Điều quan trọng là “nút thắt” đã được gọi tên, và Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt, các bộ ngành địa phương cũng đã sẵn sàng xốc vác, vì sự an toàn cho mỗi người dân, cho bình an của mỗi gia đình.

Điều mà người dân chờ đợi là sự cụ thể hóa thành hành động và phối hợp chặt chẽ giữa các bên, để hiện thực hóa quyết tâm này.