Giá vật liệu tăng cao, áp lực đội vốn các dự án giao thông trọng điểm

Là nhà thầu lớn, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Binh đoàn 12 - Bộ Quốc phòng) đang thi công hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia như sân bay, đường bộ cao tốc, cầu và cảng biển… Bởi vậy, với việc giá nhiều loại vật liệu xây dựng đã tăng đáng kể từ đầu năm 2026 đến nay, khiến lãnh đạo đơn vị này rất lo lắng.

Cụ thể, giá thép xây dựng đã tăng khoảng 350.000 - 600.000 đồng/tấn, hiện dao động quanh mức 16,2 triệu đồng/tấn; giá đá xây dựng cũng tăng khoảng 10 - 15%, đang ở mức 280.000 - 650.000 đồng/m3. Đặc biệt, cát xây dựng cũng ghi nhận mức tăng mạnh, khoảng 5 - 10% so với đầu năm 2026...

Dẫn câu chuyện thi công cao tốc Cần Thơ - Hậu Giang - Cà Mau về đích sớm dịp cuối năm 2025 nhờ giải quyết được mối lo vật liệu, đại diện lãnh đạo Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn khẳng định, giá và nguồn cung vật liệu đang là mối quan tâm lớn nhất của các nhà thầu xây lắp:

"Trường Sơn chúng tôi là người mà tiên phong và chỗ nào khó khăn nhất là chỗ đó có chúng tôi. Toàn bộ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực miền Tây khó khăn nhất thì dành cho Trường Sơn. Cái khó khăn nhất chúng tôi xác định, đến giờ cũng vậy, đó là vật liệu và dự án nào chúng tôi giải quyết được vấn đề vật liệu là dự án đó thắng lợi".

Ông Nguyễn Viết Hải, Chủ tịch Tập đoàn Sơn Hải cũng cho biết, dù chưa thể khẳng định mức độ tác động, song chắc chắn tổng vốn dự án sẽ thay đổi khi giá vật liệu xây dựng tăng mạnh thời gian qua:

"Vì giá vật liệu lên thì đương nhiên kết cấu và giá thành công trình sẽ thay đổi. Tuy nhiên, nó tăng là tăng của cả hợp đồng, từ khi khởi công cho đến quyết toán công trình, chứ không phải tăng trong một thời điểm nhất định được".

Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh có tổng chiều dài 121km, được phân kỳ đầu tư thành 2 giai đoạn với tổng mức đầu tư 25.550 tỷ đồng. Giai đoạn 1 của dự án thực hiện hơn 93km, bao gồm 2 hầm xuyên núi và 64 cầu vượt, được khởi công ngày 1/1/2024 và đang phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

Tuy vậy, theo đánh giá của lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả- đơn vị thi công dự án, để rút ngắn tiến độ khoảng 6 tháng như mục tiêu đặt ra, khó khăn về nguồn và giá thành vật liệu là một thách thức:

"Bản thân chúng tôi cũng thích nghi với bối cảnh ở Việt Nam và sẽ cải tiến, rút ngắn thời gian. Chúng tôi sẽ tập trung cải tiến công nghệ đang thực hiện và bản thân phương pháp thi công hầm NATM cũng chính là một sự cải tiến của công nghệ rất cũ của Áo".

Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, tác động của giá vật liệu đến giá thành công trình là rất rõ, rộng và dây chuyền. Bởi vật liệu là đầu vào lớn của các công trình nên khi chi phí này tăng, tổng mức đầu tư xây lắp gần như chắc chắn bị đội lên:

"Tác động không chỉ ở một khâu, mà nó có thể làm phát sinh hiệu ứng cộng dồn, khiến nhà thầu bị thu hẹp biên lợi nhuận, chậm tiến độ, thậm chí phải xin điều chỉnh giá hoặc giãn tiến độ dự án, nhất là các công trình trọng điểm như hạ tầng, giao thông, hay công trình xây dựng dân dụng với quy mô lớn – nơi có chi phí về vật liệu chiếm tỷ lệ lớn thì mức độ tác động càng mạnh".

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Phó cục trưởng Cục Kinh tế và Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng, để khắc phục tình trạng khan hiếm và tăng giá vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu thí điểm sử dụng cát nhiễm mặn khu vực cửa sông làm vật liệu đắp nền cho các dự án hạ tầng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đánh giá, nếu nguồn vật liệu này được khai thác và sử dụng để thay thế nguồn cát sông thì sẽ đảm bảo được yêu cầu:

"Để đánh giá tổng thể, chi phí đầu tư theo cả vòng đời dự án thì Bộ xây dựng cũng đã giao Bộ KHCN chủ trì nghiên cứu đề tài để đánh giá một cách toàn diện tính ưu việt, chi phí để làm cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền. Nếu triển khai được ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long thì đó là giải pháp rất hiệu quả, kiểm soát được rủi ro, đến môi trường và vấn đề thoát lũ ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long".

Về phía các địa phương, hiện một số địa phương cũng đã chỉ đạo ưu tiên vật liệu cho các dự án, công trình trọng điểm.

Trong buổi kiểm tra tình hình triển khai thực hiện Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cũng đề nghị các địa phương linh hoạt trong việc cấp phép khai thác mỏ cũng như nâng công suất khai thác nhằm đảm bảo nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án.

Cơn bão giá vật liệu xây dựng tăng cao và khan hiếm đang tạo áp lực đáng kể đến tiến độ và giá thành các dự án, công trình trọng điểm. Bởi vậy, việc kiểm soát tốt nguồn cung, cùng với việc phát triển và sử dụng các loại vật liệu xanh, vật liệu thay thế là giải pháp cần được sớm thực hiện để tránh “đội vốn” các công trình trọng điểm.

Góc nhìn của VOV Giao thông qua bài bình luận : Bài toán cấp bách để tránh đội vốn các công trình trọng điểm

Từ đầu năm 2026 đến nay, thị trường vật liệu xây dựng ghi nhận xu hướng tăng giá ở nhiều nhóm mặt hàng chủ lực như thép, xi măng, cát, đá…

Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng lớn đang được triển khai đồng loạt, đặc biệt là các công trình giao thông trọng điểm quốc gia, biến động giá vật liệu đang đặt ra nguy cơ hiện hữu: chi phí đầu tư bị đội lên, tiến độ thi công bị ảnh hưởng và hiệu quả sử dụng vốn công có thể bị suy giảm.

Thực tế cho thấy, chi phí vật liệu thường chiếm từ 60–70% tổng chi phí xây dựng. Vì vậy, chỉ cần giá vật liệu tăng trong thời gian ngắn cũng đủ làm xáo trộn bài toán tài chính của nhiều dự án. Khi các hợp đồng đã ký theo mặt bằng giá cũ, dù hợp đồng có thể cho phép điều chỉnh đơn giá, song, theo một số nhà thầu, mức điều chỉnh cũng khó bù đắp chi phí thực, và nhà thầu thi công thường bị thiệt.

Đáng chú ý, áp lực giá vật liệu không chỉ đến từ yếu tố thị trường đơn thuần. Một số địa phương vẫn còn tình trạng nguồn cung cát, đá xây dựng hạn chế; việc cấp phép khai thác mỏ mới còn chậm; quy hoạch mỏ vật liệu chưa theo kịp nhu cầu của các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển tăng, giá nhiên liệu biến động, cùng với nhu cầu xây dựng gia tăng khi nhiều dự án đồng loạt triển khai cũng góp phần đẩy giá vật liệu lên cao.

Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ đầu tư công để tạo động lực tăng trưởng, việc kiểm soát biến động giá vật liệu xây dựng trở thành yêu cầu cấp thiết. Nếu không được quản lý hiệu quả, tình trạng tăng giá bất thường có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền: dự án chậm tiến độ, nhà thầu gặp khó khăn tài chính, ngân sách phải điều chỉnh…

Điều cần thiết lúc này là một cơ chế quản lý vật liệu xây dựng chặt chẽ nhưng không cứng nhắc. Trước hết, các cơ quan quản lý cần tăng cường theo dõi, cập nhật và công bố kịp thời giá vật liệu xây dựng trên thị trường. Thông tin minh bạch sẽ giúp chủ đầu tư, nhà thầu và các đơn vị tư vấn có cơ sở điều chỉnh dự toán, hạn chế rủi ro phát sinh.

Song song với đó, việc quy hoạch và khai thác nguồn vật liệu phải được tổ chức khoa học hơn. Nhiều dự án hạ tầng lớn thường phải vận chuyển vật liệu từ khoảng cách xa, làm tăng chi phí và gây áp lực lên chuỗi cung ứng. Vì vậy, việc rà soát quy hoạch mỏ, đẩy nhanh cấp phép khai thác ở những khu vực có trữ lượng phù hợp sẽ góp phần ổn định nguồn cung, giảm áp lực tăng giá.

Tuy nhiên, quản lý chặt chẽ không đồng nghĩa với việc siết chặt quá mức. Thị trường vật liệu xây dựng cần được vận hành linh hoạt, phù hợp với quy luật cung – cầu. Các cơ chế điều chỉnh giá trong hợp đồng xây dựng cũng cần được áp dụng hợp lý để chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư và nhà thầu, tránh tình trạng nhà thầu buộc phải thi công trong điều kiện thua lỗ, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ công trình.

Một hướng đi bền vững hơn, cần được thúc đẩy mạnh mẽ, là phát triển và sử dụng các loại vật liệu xanh, vật liệu thay thế. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã đẩy mạnh ứng dụng vật liệu tái chế, bê tông ít phát thải, cát nhân tạo hay các sản phẩm vật liệu mới thân thiện với môi trường. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực lên nguồn tài nguyên tự nhiên, mà còn góp phần ổn định thị trường vật liệu trong dài hạn.

Ở Việt Nam, một số loại vật liệu thay thế như cát nghiền, tro xỉ nhiệt điện, vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng đã được nghiên cứu và ứng dụng.

Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn còn hạn chế do tâm lý e ngại, thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ, cũng như cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh. Nếu được thúc đẩy đúng hướng, đây có thể trở thành nguồn vật liệu quan trọng, giảm phụ thuộc vào các loại tài nguyên đang dần khan hiếm.

Kiểm soát tốt nguồn cung, minh bạch thông tin giá, hoàn thiện cơ chế điều hành thị trường, đồng thời thúc đẩy vật liệu xanh và vật liệu thay thế – đó chính là những giải pháp then chốt để bảo đảm các công trình trọng điểm được triển khai đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư.

Khi vật liệu được quản lý hợp lý, mỗi công trình hạ tầng không chỉ là một dự án xây dựng, mà còn là nền móng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.