Dùng AI điều hành xe buýt, nhưng con người vẫn phải quyết định

Ra mắt Trung tâm camera AI: “Mắt thần” nối dài cánh tay Công an cơ sở

Camera AI nâng cao hiệu quả xử lý, phòng ngừa ùn tắc giao thông

Camera AI truy vết xử lý xe tải làm rơi vãi bùn đất trong đêm

Australia hủy bỏ nhiều quyết định phạt dựa trên camera AI giao thông

AI “chỉ điểm” xe buýt cần can thiệp

Mới đây, trung tâm điều hành xe buýt mới của SMRT, hay còn gọi là Công ty Giao thông công cộng Singapore, một trong hai nhà điều hành mạng lưới giao thông công cộng lớn nhất quốc gia, đã đi vào vận hành từ tháng 6 và vừa được tổ chức lễ khánh thành vào ngày 28/8 vừa qua. Được đầu tư lên tới 6 triệu đô-la Singapore (hơn 156 tỷ đồng), với gần 50 nhân viên, trung tâm sẽ giám sát 75 tuyến xe, hơn 1.200 xe buýt đang vận hành tại 3 bến xe lớn của đảo quốc sư tử, cùng với kế hoạch bổ sung thêm 1 bến xe lớn khác trong tương lai.

Theo đài CNA, trung tâm vận hành dựa trên mô hình “điều hành thông minh”, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát xe buýt và hành khách. Đây là 1 trong 4 trụ cột chính của kế hoạch Bus 4.0 của Công ty Giao thông công cộng Singapore. 3 trụ cột còn lại được xác định là xe buýt thông minh, nhân lực thông minh và bến xe thông minh.

Ông Seah Moon Ming, giám đốc điều hành Công ty Giao thông công cộng Singapore chia sẻ tại lễ khánh thành trung tâm điều hành:

“Chúng tôi không muốn các điều phối viên phải dán mắt vào màn hình để theo dõi hàng nghìn xe buýt. Hệ thống AI chỉ rõ chính xác chiếc xe nào cần được kiểm tra. Đây là sự chuyển đổi từ việc theo dõi mọi thứ sang biết cần nhìn vào đâu và khi nào cần hành động.”

Theo đó, trung tâm sử dụng tối đa công nghệ AI, kết hợp viễn thông và tin học để xử lý và phân tích dữ liệu nhằm giám sát hành vi lái xe. Ví dụ như việc camera giám sát tài xế có thể phát hiện các dấu hiệu buồn ngủ như nhắm mắt trong thời gian dài, ngáp, ngủ gật… sau đó gửi cảnh báo theo thời gian thực về trung tâm điều hành.

Sau đó, các điều phối viên sẽ đánh giá tần suất và mức độ nghiêm trọng của cảnh báo. Họ có thể liên lạc với tài xế qua bộ đàm để nhắc tài xế tỉnh táo, hoặc trong trường hợp nghiêm trọng, yêu cầu tài xế dừng chuyến và kết thúc công việc. Đại diện Công ty Giao thông công cộng Singapore cho biết họ đã thực hiện hơn 1.500 lần can thiệp liên quan đến tình trạng mệt mỏi của tài xế trong khoảng thời gian từ tháng 2/2025 đến tháng 8/2026.

Ông Jason Chong, một điều phối viên làm việc tại trung tâm cho biết:

“Hệ thống mới giúp giảm tải áp lực;bởi chúng tôi không cần phải tự tìm kiếm và thực hiện tất cả các công việc thủ công. Hệ thống AI sẽ đưa ra những khuyến nghị và chúng tôi dựa trên các khuyến nghị đó để xử lý.”

Từ giám sát sang chủ động phòng ngừa rủi ro

Cảm biến tích hợp AI trên xe buýt còn có khả năng phát hiện khi hành khách sử dụng xe lăn lên xe buýt. Khi phát hiện, hình ảnh của hành khách được gửi tới điều phối viên dịch vụ. Người này có thể kiểm tra xem xe lăn đã được đặt và cố định đúng cách hay chưa. Nếu chưa đúng, điều phối viên có thể thông báo cho tài xế trước khi xe khởi hành. Trước đây, việc kiểm tra này hoàn toàn phụ thuộc vào quan sát trực tiếp của tài xế.

Ngoài ra, hệ thống cũng có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và xác định các xe cần được thu hồi để kiểm tra trước khi xảy ra hỏng hóc. Công ty Giao thông công cộng Singapore cho biết công nghệ này đã góp phần giúp giảm 20% số vụ xe buýt hỏng hóc kể từ tháng 11/2024. Công nghệ này cũng đang được mở rộng sang đội xe buýt điện. Hiện hệ thống theo dõi 80 xe buýt điện của công ty, bao gồm tình trạng pin, và dự kiến sẽ áp dụng cho toàn bộ 217 xe buýt điện vào cuối tháng 10/2026.

Trước khi các tính năng mới được triển khai, phần lớn các vấn đề về an toàn phải được tài xế tự phát hiện, hoặc chỉ được xử lý sau khi có phản ánh từ hành khách. Tài xế xe buýt Jayrius Ong, 23 tuổi, cho biết anh hoan nghênh việc được giám sát chặt chẽ hơn vì mục tiêu an toàn:

“Với hệ thống AI, giờ đây tôi biết mình có xu hướng chạy hơi quá gần xe phía trước. Vì vậy, sắp tới, tôi biết mình cần chủ động giữ khoảng cách xa hơn một chút. Có thể nói, hệ thống đang giúp tôi trở thành một tài xế tốt hơn, lái xe an toàn hơn”.

Một tính năng khác của hệ thống mới là liên tục phân tích vị trí, tốc độ và thời gian dừng của xe buýt, đồng thời cảnh báo điều phối viên khi có khả năng xảy ra tình trạng chạy dồn cụm. Đây là tình trạng các xe buýt trên cùng một tuyến đến gần như cùng lúc, sau đó là những khoảng thời gian chờ dài hơn.

Và mới nhất, Công ty Giao thông công cộng Singapore đang đưa vào thử nghiệm hệ thống iDepot, tức triển khai robot tuần tra tự hành được trang bị cảm biến hồng ngoại tại bến xe, giám sát các xe buýt và khu vực sạc xe buýt điện nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường để đưa ra cảnh báo kịp thời. Hiện mới chỉ có 1 robot được triển khai thử nghiệm tại bến xe Galo Batu, dự kiến sẽ bổ sung thêm 2 robot trong tương lai nếu dự án có dấu hiệu khả quan.

Câu chuyện về hệ thống Bus 4.0 của Singapore vừa rồi đã gợi mở một hướng tiếp cận đáng chú ý cho Việt Nam, đó là chuyển từ giám sát và xử lý vi phạm sang chủ động nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa rủi ro. Với AI, dữ liệu hành trình và camera, hệ thống có thể phát hiện tài xế mệt mỏi, lái xe bất thường, xe chạy dồn cụm, phương tiện lấn làn hay nguy cơ mất an toàn, qua đó hỗ trợ người điều hành can thiệp trước khi sự cố xảy ra.

Đây cũng là hướng đi đang được Việt Nam từng bước đặt nền tảng. Theo Nghị định 319/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ 1/7/2027, quy định thiết bị giám sát trên phương tiện vận tải cần có chức năng tự động phát hiện và cảnh báo các hành vi vi phạm pháp luật hoặc hành vi gây mất an toàn giao thông của người lái xe, người trong khoang chở khách theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Trường hợp chức năng này được thực hiện bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo, việc triển khai phải tuân thủ quy định của pháp luật về trí tuệ nhân tạo.

Điều quan trọng lúc này là trách nhiệm của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận tải và đơn vị vận hành trong việc triển khai hiệu quả Nghị định để công nghệ và dữ liệu thực sự được biến thành những cảnh báo kịp thời, góp phần phòng ngừa rủi ro và bảo đảm ATGT.