Đưa nông sản lên sàn, mở sinh kế bền vững

Chuyển đổi số tại nhiều địa phương ở Thái Nguyên đang mở thêm những cánh cửa tiêu thụ cho nông sản, mở lối sinh kế cho người dân, từng bước nâng thu nhập, cải thiện đời sống bằng chính sản phẩm của mình.

Sau mùa đơm hoa, kết trái, ông Kiều Thượng Chất, ở xóm Phượng Hoàng, xã Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, lại miệt mài thăm nom hơn 500 cây na trong khu vườn rộng 2 ha, chuẩn bị cho vụ quả tiếp theo.

Nhưng những sản phẩm không chỉ chờ thương lái tìm đến như trước, mà nay có thêm một con đường khác để ra thị trường.

Gia đình ông Chất là một trong những hộ tham gia mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số”. Na được sản xuất theo hướng minh bạch quy trình, mỗi cây được gắn với thông tin trên mạng, khách hàng có thể trực tiếp nhìn cây na mình sở hữu qua hệ thống camera, theo dõi quá trình chăm sóc và thậm chí đến tận vườn trải nghiệm:

"Nếu ở tỉnh Thái Nguyên, như vừa rồi 2,5 triệu đồng cho 30 kg là khách không mất phí ship. Bà con được nhìn thấy như đến vườn. Lượng đơn hàng của mình sau những lần livestream tăng lên một cách rõ rệt. Chẳng hạn như năm ngoái, mình bán hàng lượng khách mới chỉ tăng lên khoảng 40 - 50%. Nhưng năm nay, lượng khách mua trực tiếp với mình tăng lên khoảng 50% nữa."

Mô hình “vườn na số” được triển khai tại Võ Nhai từ năm 2025, lựa chọn những cây na đủ điều kiện về tuổi, năng suất và chất lượng. Người mua có thể sở hữu, theo dõi một cây na cụ thể trong cả mùa vụ; sản phẩm được định danh, minh bạch thông tin, kết nối hình ảnh và quá trình chăm sóc.

Năm 2025, các hoạt động livestream quảng bá na và nông sản Võ Nhai từng thu hút gần 15 triệu lượt xem; riêng một phiên livestream tại vườn thu hút hơn 500.000 lượt người xem trong 2 giờ và bán gần 1.500 đơn hàng. Sang năm 2026, mô hình tiếp tục được mở rộng, một số hộ còn trích một phần tiền để ủng hộ Quỹ hỗ trợ giảm nghèo của xã.

Tại Võ Nhai, chuyển đổi số hiện diện trong câu chuyện rất cụ thể: đưa sản phẩm đến gần người mua hơn, rút ngắn thời gian bán hàng, mở rộng tệp khách và tạo thêm giá trị cho công sức của người nông dân.

Ông Phan Mạnh Thìn, Phòng Kinh tế xã Võ Nhai, cho rằng những kết quả bước đầu này có thể mở ra thêm kinh nghiệm cho các vùng sản xuất nông nghiệp khác: "Xã Võ Nhai đã thực hiện chương trình livestream quảng bá sản phẩm na, kết nối tiêu thụ này được đông đảo người dân trên cả nước, đặc biệt khu vực miền Bắc biết đến. Kênh livestream vừa quảng bá sản phẩm đến nhiều người, vừa thu hút, mở ra một kỷ nguyên khác, để các địa phương học tập, phát triển cho các mặt hàng, không chỉ là cây na. Chúng tôi nhận được phản hồi tích cực từ nhiều kênh trên mạng."

Từ cây na ở Võ Nhai, chuyển đổi số đang được nối dài ở nhiều vùng nông thôn khác của Thái Nguyên. Tại xã Bạch Thông, những phiên chợ nông sản trên fanpage “Bạch Thông Ngày Mới” đưa trứng, các loại hạt, hoa quả và nhiều sản phẩm địa phương đến gần người mua hơn. Với cây chè cũng vậy. Nhiều HTX đang từng bước đưa sản phẩm lên không gian số, kể câu chuyện về vùng chè, quy trình sản xuất và giá trị của từng sản phẩm để người mua có thêm thông tin trước khi lựa chọn.

Theo chị Ngô Thị Bích, HTX Chè Thủy Thuật, xã Đại Phúc, việc ứng dụng nền tảng số giúp HTX thay đổi rõ cách tiếp cận và chăm sóc khách hàng. Thay vì phải đến tận nơi, khách hàng ở xa vẫn có thể tìm hiểu vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và chất lượng chè. Dữ liệu về khách hàng, đơn hàng cũng giúp HTX hiểu nhu cầu, qua đó mở thêm cơ hội tiêu thụ cho các hộ liên kết, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương:

"Nhà em trồng và trực tiếp sản xuất, sẽ giúp bà con trong vùng tạo thu nhập từ việc hái chè. Ngày công lao động bình thường tầm 150.000 đồng, nhưng từ khi hái chè thì công có thể từ 350.000 đến 500.000 đồng/ngày. Nhà em làm chè theo quy trình và theo tiêu chuẩn. Khi hộ liên kết làm theo tiêu chuẩn đó thì sẽ bán được giá cao hơn."

Với khu vực nông thôn, miền núi, nơi khoảng cách địa lý từng là một rào cản lớn trong tiêu thụ nông sản, chuyển đổi số có thể là một cánh cửa mới. Nhưng cánh cửa ấy chỉ mở được khi bên trong có một sản phẩm đủ tốt.

Ông Nguyễn Đình Thông, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cho rằng, chuyển đổi số trong nông nghiệp phải bắt đầu từ chính sản phẩm, từ chất lượng, an toàn và nguồn gốc rõ ràng: "Trung tâm đã xác định không chỉ hướng dẫn người dân sản xuất ra sản phẩm chất lượng, mà phải đồng hành từ khâu tạo ra sản phẩm đến kết nối thị trường tiêu thụ. Trước hết, trung tâm khuyến nông tập trung vào chuyển giao khoa học kỹ thuật, xây dựng mô hình và hướng dẫn người dân về các quy trình sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật trong quá trình sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm, an toàn, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng."

Khi một đơn hàng được tạo ra trên môi trường số, phía sau là một người trồng chè có thêm việc làm, một hộ liên kết có thêm đầu ra, một người trồng na có thêm khách, và một đơn vị vận chuyển cũng thu được thêm cước phí. Khi sản phẩm được minh bạch nguồn gốc và chất lượng, người nông dân cũng có thêm động lực tuân thủ quy trình và giữ thị trường.

Từ đó, thu nhập được cải thiện, sinh kế được mở rộng, và hành trình giảm nghèo ở các địa bàn nông thôn, miền núi có thêm một con đường bền vững./.