Đưa luật ra đảo, giữ nghề cho ngư dân

Tại đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 đang đưa những quy định về chống khai thác IUU đến gần hơn với ngư dân, từ việc duy trì thiết bị giám sát hành trình, khai thác đúng vùng, đúng tuyến đến không xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Khi pháp luật được hiểu đúng và thực hiện nghiêm, mỗi chuyến biển sẽ an toàn hơn, nguồn lợi thủy sản được bảo vệ và sinh kế của ngư dân cũng được giữ gìn lâu dài.

Một buổi tuyên truyền pháp luật tại đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang, không có những bài giảng quá dài hay những điều khoản pháp luật khó nhớ, cán bộ Cảnh sát biển lựa chọn những vấn đề rất gần với công việc thường ngày của ngư dân: Ra khơi phải làm những thủ tục gì?

Thiết bị giám sát hành trình phải duy trì ra sao? Đánh bắt ở đâu là đúng quy định? Nếu chẳng may tàu đi vào vùng biển nước ngoài thì hậu quả thế nào? Từng câu hỏi được đặt ra, từng tình huống được giải thích cụ thể.

Với những người quanh năm gắn với biển, đây không chỉ là một buổi phổ biến pháp luật mà là những kiến thức được trao đổi hôm nay có thể trở thành điều mỗi ngư dân nhớ đến trước khi khởi hành, trong suốt chuyến biển và cả khi đưa tàu trở về.

Ông Nguyễn Văn Đông, trú tại ấp Vàm Rừa, xã Sơn Kiên, An Giang, cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến vi phạm là có người dân chưa hiểu đầy đủ các quy định:

“Trong địa phương còn nghèo, cũng nhiều khi có đánh bắt thủy sản, nhưng mà người ta chưa hiểu về kiến thức, về luật pháp, thành ra nhiều khi có sơ sót. Tôi mong cấp chính quyền cũng càng ngày càng đi sâu vào vấn đề này, tuyên truyền rộng rãi lên để cho người ta được giác ngộ thêm và được tốt hơn.”

Câu chuyện của ông Đông cũng là điều lực lượng chức năng đặc biệt quan tâm. Bởi với nghề biển, một sai sót nhỏ trong quá trình khai thác có thể dẫn tới hậu quả lớn.

Khi tàu vượt ranh giới cho phép, xâm phạm vùng biển nước ngoài hoặc cố tình không tuân thủ quy định về giám sát hành trình, không chỉ chủ tàu, thuyền trưởng phải chịu trách nhiệm, mà uy tín của nghề cá Việt Nam cũng bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, khi hoạt động chống khai thác IUU ngày càng được siết chặt, việc nắm rõ quy định pháp luật ngay từ trước khi tàu rời bến càng trở nên quan trọng.

Tại đặc khu Kiên Hải hiện có 1.218 tàu cá đăng ký đang hoạt động. Địa phương cũng đang tập trung quản lý 95 phương tiện thuộc nhóm “3 không” và 78 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Những con số này cho thấy công tác quản lý đội tàu vẫn còn nhiều việc phải làm.

Nhưng bên cạnh kiểm tra, xử lý, một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là giúp ngư dân hiểu rõ vì sao phải tuân thủ. Bởi khi đã hiểu, việc chấp hành pháp luật sẽ không chỉ dừng lại ở tâm lý “sợ bị phạt”, mà trở thành trách nhiệm tự giác của mỗi người đi biển.

Tham gia buổi tuyên truyền, ngư dân Huỳnh Văn Thép, trú tại Ấp Hòn Tre, xã Tiên Hải chia sẻ:

“Cơ quan nhà nước, Cảnh sát biển có tuyên truyền, biết được về IUU, nghề đánh bắt, khai thác hải sản, mình hiểu biết được nhiều thêm. Nhờ động viên của Cảnh sát biển, rồi mình là người dân phải theo luật của Nhà nước, rồi cũng tuyên truyền cho những người dân khác, không khai thác trái phép hoặc cào, bắt tiêu diệt nguồn hải sản".

Từ một người nghe, thông tin tiếp tục được truyền đến những người cùng làm nghề. Từ chủ tàu đến thuyền trưởng, từ thuyền trưởng đến các thuyền viên, mỗi người hiểu thêm một quy định, mỗi chuyến biển chấp hành thêm một yêu cầu, cũng là thêm một bước để nghề cá đi vào nền nếp.

Trong số những nội dung được lực lượng Cảnh sát biển nhấn mạnh, thiết bị giám sát hành trình VMS luôn được nhắc đến. Với những tàu thuộc diện bắt buộc, VMS phải được duy trì hoạt động liên tục 24 giờ trong ngày.

Đây là công cụ giúp lực lượng chức năng theo dõi hành trình tàu cá trên biển, nhận diện phương tiện và kịp thời phát hiện nguy cơ tàu đi sai vùng, sai tuyến.

Trung tá Bùi Xuân Nhớ, Phó Trưởng phòng Pháp luật, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4, cho biết:

“Đối với bà con ngư dân đánh bắt ở vùng khơi thì trong quá trình tuyên truyền ở địa bàn cũng như là anh em đi tuần tra kiểm soát trên biển thì cũng là liên lạc nhắc nhở bà con là lúc nào cũng phải duy trì cái thiết bị giám sát hành trình 24/24. Đó là quy định bắt buộc.

Và khi mà duy trì được thiết bị thì khi các tàu tuần tra của mình khi mà qua cái hệ thống VMS thì nó dễ dàng trong việc nhận diện được cái tàu, biết được chủ tàu, biết được thuyền trưởng thì chúng ta dễ dàng trong công tác tuần tra kiểm soát cũng như là chúng ta thăm hỏi động viên”.

Cùng với VMS, ngư dân cũng cần tuân thủ đầy đủ các quy định về giấy phép khai thác, vùng khai thác, nhật ký khai thác và các thủ tục liên quan. Từng thông tin được ghi nhận đầy đủ sẽ góp phần làm rõ nguồn gốc của sản phẩm thủy sản sau mỗi chuyến biển.

Khi tàu đánh bắt đúng vùng, đúng tuyến, sản lượng được khai báo đầy đủ và hành trình được kiểm soát minh bạch, những con cá được đưa vào bờ sẽ có nguồn gốc rõ ràng hơn. Đây chính là nền tảng để xây dựng một nghề cá có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Trung tá Bùi Xuân Nhớ cho biết thêm:

“Bên cạnh việc tuần tra kiểm soát, xử lý vi phạm thì công tác tuyên truyền là một trong những nhiệm vụ để góp phần phòng chống khai thác IUU. Bộ Tư lệnh Vùng phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, làm tốt công tác tuyên truyền trực tiếp tại các địa bàn ven biển.

Ngoài ra, các tàu khi tuần tra kiểm soát trên biển cũng kết hợp thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền trực tiếp khi tiếp cận kiểm tra và tuyên truyền gián tiếp qua kênh liên lạc nghề cá".

Đây cũng là cách đưa pháp luật đến gần với ngư dân hơn. Bởi với người đi biển, những điều nghe được từ cán bộ tuyên truyền trên bờ hay lời nhắc trực tiếp từ lực lượng chức năng trên biển đều có thể trở thành kinh nghiệm thực tế cho những chuyến đi sau.

Thời gian qua, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 đã phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy An Giang tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật tại 8 xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh, trong đó có xã đảo Tiên Hải và đặc khu Kiên Hải. Hoạt động thu hút gần 2.000 lượt cán bộ, nhân dân, trọng tâm là chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân.

Từ những buổi tuyên truyền trên đảo, pháp luật được đưa đến gần hơn với người dân, từ mỗi chuyến biển chấp hành đúng quy định, trách nhiệm ấy tiếp tục được lan tỏa. Một chuyến biển đúng luật là một chuyến biển an toàn hơn và hàng nghìn chuyến biển đúng luật sẽ góp phần giữ nguồn lợi thủy sản, giữ nghề cho ngư dân hôm nay và cho cả những thế hệ mai sau.

Nghị định số 246/2026 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản đã chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/8 vừa qua. Để đảm bảo an toàn cho con tàu và công việc mưu sinh của gia đình, bà con cần nắm vững những quy định pháp lý then chốt sau:

Mọi hành vi tháo gỡ thiết bị VMS mang sang tàu khác, cố tình vô hiệu hóa hoặc làm mất kết nối thiết bị khi tàu đang hoạt động trên biển sẽ bị xử phạt tiền rất nặng từ 50.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng (tùy theo chiều dài tàu và mức độ vi phạm). Nếu tàu hỏng máy VMS mà không báo cáo vị trí qua vô tuyến hoặc không đưa tàu về bờ trong vòng 10 ngày cũng sẽ bị phạt nặng.

Thuyền trưởng bắt buộc phải ghi chép nhật ký khai thác và thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử theo đúng quy định. Hành vi gian lận, làm giả, hủy hoại hồ sơ chứng cứ hoặc ghi sai lệch thông tin nhật ký khai thác sẽ bị phạt tiền lên tới 50.000.000 đồng (và có thể bị truy phạt kịch trần tới 1 tỷ đồng nếu có yếu tố che giấu vi phạm nghiêm trọng).

Tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 24 mét trở lên hoạt động trên biển mà không có Giấy phép khai thác thủy sản sẽ bị phạt tiền ở mức tối đa từ 800.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng. Mức phạt tối đa cho tổ chức vi phạm là 2.000.000.000 đồng.

Ngoài phạt tiền, cá nhân và chủ tàu vi phạm IUU nghiêm trọng sẽ bị tịch thu tang vật thủy sản, tịch thu vĩnh viễn tàu cá, tước quyền sử dụng Giấy phép khai thác và chứng chỉ thuyền trưởng, đồng thời bị cấm đăng ký cấp phép khai thác thủy sản trong thời hạn lên đến 5 năm.