Đưa di sản gần hơn với người trẻ

Đó là nhu cầu được nuôi dưỡng đời sống tinh thần, được chạm vào văn hóa, lịch sử và di sản theo những cách gần gũi, dễ tiếp nhận hơn. Tại Hà Nội, từ những toa tàu điện cổ giữa lòng phố cho đến không gian ánh sáng, âm thanh tại Nhà hát Lớn, di sản đang được “đánh thức” bằng công nghệ, kể lại câu chuyện của mình theo cách gần gũi, sinh động hơn với thế hệ trẻ hôm nay.

Di sản “xuống phố”

Hà Nội, là nơi lưu giữ một lớp trầm tích dày dặn của ký ức đô thị. Những công trình kiến trúc cổ kính, những di sản gắn với lịch sử hình thành và phát triển của Thủ đô không chỉ là “chứng nhân” của thời gian, mà còn là một phần trong văn hóa của dân tộc.

Tuy nhiên, trong đời sống hiện đại, không phải lúc nào di sản cũng có đủ cơ hội để “lên tiếng”, để kể câu chuyện của mình với thế hệ trẻ. 

Thời gian gần đây, tại Hà Nội đã xuất hiện những mô hình sáng tạo, đưa di sản “bước ra khỏi bảo tàng”, đến gần hơn với đời sống đương đại. Một trong số đó là dự án “Tuyến tàu điện số 6” tại khu vực Ngũ Xã – Trúc Bạch.

Giữa không gian phố xá quen thuộc, một toa tàu điện cổ bất ngờ xuất hiện. Không chạy trên đường ray, không mang theo tiếng leng keng đặc trưng của tàu điện Hà Nội xưa, nhưng chính hình hài ấy lại khiến nhiều người trẻ tò mò để dừng chân. Bên ngoài, toa tàu được trang trí theo phong cách vừa hoài niệm, vừa hiện đại.

Bên trong, không gian được tái hiện như một Hà Nội của thời tem phiếu: chạn gỗ, bàn ghế cũ, những vật dụng sinh hoạt giản dị nhưng thân thương.

Với người trẻ, đây trước hết là một điểm check-in “đẹp”, một góc chụp ảnh mang màu sắc retro. Nhưng vượt ra khỏi giá trị hình ảnh, mỗi toa tàu điện còn là một “bảo tàng mini” sống động. Ở đó, văn hóa và lịch sử Hà Nội không được kể bằng những dòng chữ khô khan, mà bằng trải nghiệm trực tiếp, bằng không gian, bằng cảm xúc.

Người trẻ bước vào toa tàu không chỉ để chụp ảnh, mà còn để nghe kể câu chuyện về một Hà Nội đã đi qua, để hiểu rằng thành phố mình đang sống từng có một nhịp điệu rất khác.

“Đến và trải nghiệm ký ức tuổi thơ ùa về em tin rằng, có những bạn 9X như em thôi nhưng để bây giờ tìm được những dụng cụ, những đồ dùng trong gia đình đã không còn nữa. Em hi vọng những mô hình như thế này sẽ được nhân bản nhiều hơn”.

“Mình là thế hệ giao thoa, chắc chắn sẽ có nhiều kỷ niệm với những vật dụng đấy. Nhìn lại cái tem phiếu, những đồ chụp ảnh cưới, được tặng phíc, ôm bó hoa lay ơn, cảm giác tuổi thơ như sống lại”.

Khi công nghệ đánh thức ký ức trăm năm

Mô hình “Di sản xuống phố” từ tuyến tàu điện đặc biệt ấy cho thấy khi di sản được kể bằng ngôn ngữ phù hợp, khi ký ức đô thị được đặt trong một hình thức gần gũi, người trẻ sẵn sàng lắng nghe, sẵn sàng kết nối. Từ không gian nhỏ của một toa tàu điện cổ, hành trình đưa di sản đến gần người trẻ tiếp tục được mở rộng ở một quy mô lớn hơn, tại một công trình mang tính biểu tượng của Hà Nội - Nhà hát Lớn.

Những ngày gần đây, dự án “Nhà hát Kể chuyện” tại Nhà hát Lớn Hà Nội đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của người dân Thủ đô và du khách. Thay vì tiếp cận di tích theo cách cũ thì nay công chúng, đặc biệt là người trẻ, được trải nghiệm lịch sử công trình này bằng một hình thức hoàn toàn mới. Đó là công nghệ âm thanh, ánh sáng và trình chiếu mapping 3D.

Không còn là những không gian tĩnh, Nhà hát Lớn như hoá thành một “nhân vật sống” để kể lại chính câu chuyện của mình. Lịch sử hơn một thế kỷ của công trình được kể lại bằng ánh sáng, bằng hình ảnh chuyển động, bằng âm thanh lan tỏa trong không gian mái vòm. Người xem không chỉ “nhìn” di sản, mà còn được bước vào trong di sản, cảm nhận di sản bằng cảm xúc và giác quan.

Minh Thanh, một du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, không giấu được sự bất ngờ khi lần đầu trải nghiệm dự án Nhà hát Kể chuyện. Với Thanh, công nghệ trình chiếu thời gian thực đã mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác với kiến trúc cổ. Nhờ hệ thống âm thanh và ánh sáng, những chi tiết hoa văn, họa tiết vẽ tay trên trần nhà hát hiện lên rõ nét, sống động và hùng vĩ. Những buổi diễn thuyết, những vở ba lê, vũ kịch, những tên tuổi nghệ sĩ từng gắn bó với Nhà hát Lớn được tái hiện bằng hình ảnh, khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn rất nhiều so với việc chỉ đọc trong sách.

“Mình cảm thấy công nghệ rất tiên tiến vì trong quá trình thăm quan họ sẽ chiếu thời gian thực. Mình cảm thấy rất bất ngờ vì ít khi mình được chứng kiến kiến trúc từ thời Pháp. Cho nên những công nghệ hiện đại mình đã hiểu hơn được kiến trúc, hoa văn, hoạ tiết góp phần tạo nên ấn tượng. Nhờ công nghệ thì mình với tư cách là 1 người trẻ hôm nay được sống lại với cảm xúc nghệ thuật, được đắm chìm trong không khí của 115 năm trước”.

Là một người trẻ Hà Nội, Quỳnh Anh từng nhiều lần vào Nhà hát Lớn, nhưng trải nghiệm lần này mang đến cho bạn trẻ này một cảm xúc hoàn toàn khác: “Đầu tiên là choáng ngợp. Công nghệ làm cho mình wow. Mình đã tham quan trải nghiệm kiến trúc đến văn hoá VN. Và nếu để mình ấn tượng nhất chính là phần ánh áng cuối cùng khi sân khấu mở ra thật là choáng ngợp. Thông qua công nghệ, khin mình đứng chính giữa sân khấu và nhìn lên mái vòm thì thực sự kiến trúc cổ điển hiện rõ lên từng chi tiết, từng cột đèn cũng như hành lang sân khấu. Đây cũng là trải nghiệm và kỷ niệm để mình có phần ký ức trước khi Nhà Hát lớn bảo dưỡng”.

Còn với Nguyễn Bảo Ân, một sinh viên đang du học tại Đức, dự án Nhà hát Kể chuyện mang lại sự kết nối đặc biệt giữa kiến thức chuyên môn và trải nghiệm văn hóa. Theo Ân, công nghệ trình chiếu không làm mất đi vẻ cổ kính của Nhà hát Lớn, mà ngược lại, còn làm nổi bật từng chi tiết kiến trúc nhỏ nhất, những chi tiết mà nếu không có ánh sáng và hình ảnh hỗ trợ, người xem khó có thể nhận ra.

“Công nghệ khi mình đứng trong nhà hát sẽ làm cho mình tăng thêm chứ không làm mất đi sự cổ kính. Công nghệ cũng làm cho trải nghiệm của mình tốt và đa dạng hơn, phong phú hơn. Mình chưa bao giờ đi xem 1 màn trình diễn 3D mapping hoành tráng đến vậy. Từ đầu đến cuối, từ âm nhạc đến hình ảnh và các từ ngữ được họn lọc rất kỹ càng, rất hay và đẹp, thậm chí mình rất cảm động khi thấy được sự đẹp đẽ của Nhà Hát lớn và tự hào vì công trình này ở Việt Nam”.

Từ tuyến tàu điện cổ ở Ngũ Xã đến Nhà hát Lớn Hà Nội, có thể thấy một điểm chung là di sản đang được kể lại bằng những ngôn ngữ mới. Khi lịch sử không còn nằm yên trong những không gian tĩnh, khi kiến trúc được “đánh thức” bằng ánh sáng, âm thanh và công nghệ. Thì khi đó người trẻ không chỉ là người xem, mà trở thành người tham gia, người trải nghiệm trực tiếp và được hoá thân thành chính nhân vật trong câu chuyện mà di sản đang kể.

Đưa di sản tiếp cận gần hơn với người trẻ không chỉ giúp “làm mới di sản” mà là tìm ra cách để những giá trị cốt lõi của văn hóa, lịch sử được truyền tải bằng những hình thức phù hợp với nhịp sống hiện đại. Đó là cách để di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn tiếp tục sống, tiếp tục kể câu chuyện của mình trong đời sống hôm nay./.