Định giá dữ liệu quốc gia: Linh hoạt để khai thác và bảo vệ

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất mức phí 600 đồng cho mỗi trường dữ liệu, trong đó từ khi Thông tư có hiệu lực đến hết năm 2028, mức thu dự kiến bằng 50%, tương đương 300 đồng mỗi trường dữ liệu. Việc định giá và thu phí đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa bảo đảm nguồn lực vận hành, bảo vệ giá trị dữ liệu với tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận và khai thác nguồn tài sản này.

Xung quanh vấn đề này, PV Ban VOV Giao thông Quốc gia có cuộc trao đổi với ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm Bản quyền số.

PV: Thưa ông, nội dung số ngày được nhìn nhận như một loại tài sản có giá trị, vậy thì theo ông, cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia cần được nhìn nhận như thế nào để vừa bảo vệ được giá trị dữ liệu, vừa khai thác được giá trị kinh tế?

Ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm bản quyền số: Trong xu hướng hiện tại thì cơ sở dữ liệu chính là một loại tài sản và giá trị của tài sản đó sẽ được sử dụng vào các mục đích. Nếu như tài sản đó được sử dụng cho các mục đích nghiên cứu khoa học bằng tính huấn luyện, bằng tính tạo ra những nền tảng cơ bản thì phục vụ cho các mục đích công ích.

Ngược lại thì các dữ liệu đó nếu mà phục vụ cho các hoạt động khai thác kinh doanh, khai thác cơ sở dữ liệu của những người dùng cuối cùng thì nó cũng chính là giá trị thương mại mà hoàn toàn có ích đối với các doanh nghiệp kinh doanh trên các nền tảng Internet, các nền tảng số hiện nay.

PV: Với đề xuất thu 600 đồng cho một trường dữ liệu, vậy thì theo ông, việc định giá và thu phí theo cách này thì có hợp lý khi mà dữ liệu được khai thác ở quy mô rất lớn và phục vụ nhiều mục đích khác nhau không?

Ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm bản quyền số: Tôi cho rằng thách thức mà định giá cơ sở dữ liệu thì phải gắn với rất nhiều các yếu tố mà chúng ta cần phải tính toán bằng cách kỹ lưỡng.

Chúng ta phải căn cứ vào mục đích sử dụng, mục đích khai thác dữ liệu đó. Nếu như mà việc mục đích khai thác dữ liệu đó vào các phục vụ có tính chất nghiên cứu khoa học, học tập hoặc là phục vụ cộng đồng thì tôi cho rằng chúng ta nên có cơ chế để mở rộng cái quyền tiếp cận cho những đối tượng đó.

Có thể chúng ta cung cấp theo cách miễn phí hoặc là thu phí ở mức rất thấp. Nhưng ngược lại, mục đích về việc khai thác dữ liệu là của các đơn vị khai thác thương mại, đặc biệt là khai thác tên tệp người dùng có quy mô lớn thì việc định giá các trường dữ liệu một cách cứng nhắc thì đôi lúc là chúng ta chưa xác định đúng, xác định đầy đủ cái giá trị của dữ liệu mang lại trong mục đích khai thác kinh doanh thương mại.

PV: Vậy thì từ góc độ bản quyền và quyền khai thác tài sản số, theo ông thì ranh giới giữa quyền tiếp cận dữ liệu và quyền khai thác dữ liệu để tạo ra lợi ích thương mại thì cần được xác định như thế nào?

Ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm bản quyền số: Thực ra, để xác định rõ giữa quyền tiếp cận và quyền khai thác thì ngay cả cái này cũng phải xem xét theo từng trường hợp cụ thể một.

Nếu như chúng ta quá cứng nhắc trong việc tạo ra những rào cản để hạn chế quyền tiếp cận dữ liệu thì đâu đó nó sẽ ảnh hưởng đến \ nhu cầu cấp thiết của các hoạt động mang tính phục vụ cộng đồng, mang tính phục vụ nghiên cứu, nhưng ngược lại chúng ta mà để mở các cái quyền tiếp cận dữ liệu thì vô tình chúng ta làm thất thoát tài sản.

Chúng ta đã xác định là dữ liệu là một loài tài sản rất có giá trị, vì vậy mà nếu chúng ta để mở một cách khai thác bằng cách không có cái công thức, không có các công cụ, không có các cái đội ngũ để bảo vệ thì chúng ta sẽ không bảo vệ cái tài sản đó, và ngược lại chúng ta không tạo ra được giá trị thì chúng ta cũng không có nguồn lực để bảo vệ.          

PV: Theo ông, chính sách thu phí thì cần được thiết kế ra sao để vừa bảo đảm nguồn lực bảo vệ, vận hành và nâng cao chất lượng dữ liệu quốc gia, vừa không làm hạn chế khả năng tiếp cận và sáng tạo của doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu này?

Ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm bản quyền số: Tôi cho rằng việc tiếp cận cũng sẽ phải linh hoạt. Tuy nhiên chúng ta cũng phải có những cách thức để tạo ra được cái việc vừa là tạo điều kiện trong việc tiếp cận dữ liệu nhưng ngược lại cũng phải có các cái giá trị để thu về, để bảo vệ dữ liệu, thì chúng ta có thể tính đến cái phương án là chúng ta tạo ra những giá trần cho từng trường dữ liệu hoặc là chúng ta cũng phân loại các cái loại mục đích sử dụng các dữ liệu.

Khi mà có những cái mục đích sử dụng là chúng ta cung cấp miễn phí, có những cái mục đích sử dụng là chúng ta có thể giảm các chi phí hoặc là các mục đích sử dụng, chúng ta đánh giá đúng cái giá trị.

Như vậy thì chúng ta vừa có các cơ chế để bảo vệ nhưng ngược lại chúng ta cũng có những cách thức để mở rộng cái trường dữ liệu phục vụ cho các hoạt động cộng đồng, hoạt động công ích, hoạt động nghiên cứu.

PV: Nếu dữ liệu quốc gia mà được khai thác để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và lợi nhuận thì cơ chế thu phí hiện nay cần tính đến việc phân chia lợi ích từ giá trị dữ liệu như thế nào để bảo đảm công bằng giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân?

Ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm bản quyền số: Tôi cho rằng cách thức để tạo ra cơ chế như vậy thì cần có cách tính theo từng tác vụ. Ví dụ như là chúng ta tính theo từng luật tuy cập, từng luật đấu nối hoặc là từng luật khai thác thay vì chúng ta định giá một cách trung bình, cao bằng giữa tất cả các trường dữ liệu với nhau.

Tại vì mỗi trường dữ liệu thì nó lại có một giá trị khác nhau và ứng với một mục đích công việc thì nó thể tạo ra những giá trị khác nhau. Vì vậy chúng ta cần phải có cơ chế để đo đếm tự tiết theo từng tác vụ một.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi