Đi giữa phố, nghe kể chuyện Quốc khánh 2/9

Hà Nội những ngày này, đi đâu cũng gặp cờ đỏ sao vàng trên ban công, trước cửa nhà hay dọc theo các tuyến phố. Trong dòng người đi lại, tôi chợt nghĩ: nếu có thể trở về buổi sáng 2/9/1945, Hà Nội khi ấy như thế nào?

Mang theo câu hỏi đó, tôi tìm gặp cụ Phan Thị Phúc, năm nay đã 98 tuổi, người từng có mặt giữa biển người tại Quảng trường Ba Đình, tận mắt chứng kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập.

“Sáng nào tôi cũng ra ngoài sân quãng này, tôi quét sân, phường còn chụp ảnh đây, cụ già gần 100 tuổi còn đi ra quét sân trong khi con cháu còn đang ngủ.”

Tôi gặp cụ vào một sớm Hà Nội. Khoảng sân nhỏ trước nhà, tiếng chổi đều đều. Phố còn chưa quá đông, cụ vừa quét sân vừa kể, câu chuyện cứ thế đưa tôi về buổi sáng cách đây 81 năm.

“Tôi đi từ phố Hàng Gai, lúc bấy giờ toàn đi bộ thôi, dân náo nức kéo nhau đi đông lắm. Lúc bấy giờ không hát như bây giờ, không nhiều cờ hoa như bây giờ, chỉ mang những lá cờ thôi. Ra quảng trường bảo nhau đứng vào để đợi cho đến khi Hồ Chủ tịch lên lễ đài.”

Trong biển người đứng trên quảng trường Ba Đình, cô thiếu nữ 17 tuổi Phan Thị Phúc khi ấy ngước nhìn lên lễ đài, cùng mọi người chờ đợi khoảnh khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện. Một buổi sáng đặc biệt của Hà Nội và đến hôm nay, khi đã gần 100 tuổi hình ảnh ấy vẫn còn nguyên trong ký ức của cụ.

“Đứng ở dưới đài mà trông thấy Cụ ở trên, người gầy, phải nói là trong lòng rất thương, xúc động nhưng lại tự hào. Giới thiệu là Hồ Chủ tịch, Chủ tịch nước về như thế thì rất tự hào, chảy nước mắt ra. Nhất là khi Bác nói: ‘Tôi nói đồng bào nghe rõ không’. Ôi, lúc đó tất cả đều hô lên: ‘Rõ ạ’, rất hào hứng.”

Có những khoảnh khắc lịch sử chỉ thực sự hiện ra khi được kể bằng ký ức của một người đã đứng ở đó. Không phải qua trang sách, mà từ ánh mắt, câu nói được nhớ lại sau rất nhiều năm, chừng ấy thôi cũng đủ mở ra không khí của buổi sáng mùa thu năm ấy.

Và khi kể lại, cụ Phúc không chỉ nhớ cảnh đông người ở quảng trường hay hình ảnh trên lễ đài. Với cụ, độc lập còn gắn với những điều rất đỗi bình thường.

“Sung sướng lắm. Độc lập, bây giờ mình không sợ, đàng hoàng mình đi trên con đường của mình, không có bị ai cai quản, nhà cửa của mình, mình được ở, độc lập là như thế, mình được tự do, được sung sướng, được đi lại trong đất nước mình, con cháu được học hành.”

Được bước tự do trên con đường của thành phố mình, với một người đã đi qua gần một thế kỷ, đó là cách giản dị nhất để cảm nhận giá trị của độc lập.

Nghe cụ Phúc kể, tôi nhận ra có nhiều điều càng bình thường lại càng đáng quý. Những con đường hôm nay chúng ta vẫn qua lại mỗi ngày, có khi chẳng mấy ai để ý. Nhưng với cụ Phúc, đó lại là một trong những ký ức rõ nét về ngày đất nước sang trang sử mới.

“Lúc bấy giờ có việc hay không có việc cũng cứ thích ra đường phố đi lại, độc lập rồi mà. Trước sợ lắm, đi thì sợ Nhật rồi Pháp, nhất là phụ nữ, con gái thì cứ bị nó trêu chọc. Nhưng bây giờ tự do rồi, không có việc cũng cứ đi ra phố chơi.”

Con phố trước nhà lúc này nhộn nhịp hơn. Dòng xe nối nhau đi qua, lời rao của người bán hàng xen tiếng cười nói của nhóm học sinh trên vỉa hè. Tôi chợt nghĩ, một người đã đi qua gần một thế kỷ, từng chứng kiến khoảnh khắc thiêng liêng nhất của đất nước, sẽ mong điều gì ở những người trẻ đang bước trên phố hôm nay?

“Thế hệ trẻ không được thấy những khổ sở của dân mình ngày trước, thời đế quốc phong kiến khổ lắm. Bây giờ mình được độc lập, sướng lắm rồi thì mình phải cố phát triển bằng cách học tập, làm việc, phát huy sáng kiến để làm sao đất nước mình càng ngày càng giàu có hơn.”

Tôi chào cụ Phúc rồi bước ra phố. Cánh cửa khép lại phía sau, tiếng chổi ngoài hiên cũng nhỏ dần. Hà Nội những ngày Quốc khánh đông vui hơn thường ngày. Tôi tiếp tục đi, những âm thanh quen thuộc của Hà Nội nối nhau trên phố.

81 năm, bước chân năm xưa đã thành ký ức. Còn với tôi, bước chân trên phố sáng nay bỗng chậm lại để thấy Hà Nội vừa vào ngày mới và những lá cờ đỏ sao vàng đang bay trong nắng.