Di dời xóm đường tàu về khu tái định cư mới

 Di dời hàng nghìn hộ dân sống sát đường ray xe lửa ở Jakarta

Trong nhiều năm qua, cuộc sống của các gia đình sống trong những căn nhà lụp xụp ven các đường ray tàu hỏa ở quận Tanah Abang, Trung Jakarta, đều gắn liền với nhịp chuyển động của những chuyến tàu qua lại.

Kỷ lục châu Âu: Hầm đường sắt dài nhất thế giới đang được xây dựng xuyên qua dãy Alps

Bangkok trước thách thức an toàn đường sắt đô thị

Nga đề xuất tuyến đường sắt tới Ấn Độ: New Delhi được gì?

Bỉ, Pháp và Thụy Sĩ bắt đầu thử nghiệm tuyến đường sắt cao tốc mới

Những cuộc trò chuyện trong nhà của họ - phần lớn được dựng cách đường tàu chưa đầy 5m - liên tục bị ngắt quãng bởi tiếng ầm ầm của bánh xe lăn trên đường ray. Vào giờ cao điểm, tần suất từ 5 đến 10 phút một chuyến tàu.

Những đứa trẻ chơi đùa gần các điểm giao cắt hoặc ngay trên đường ray, đều biết tự động lùi lại mỗi khi nghe thấy tiếng ầm ầm từ xa - dấu hiệu cho thấy tàu sắp chạy qua.

Những người dân địa phương cho biết họ đã quen với tiếng ồn và sự nguy hiểm khi sống ngay sát các tuyến đường sắt đang vận hành.

Tuti Lestari, một người bán nước giải khát sống bên đường tàu từ khi sinh ra, nói rằng bà không phiền lòng về điều kiện sống hiện tại.

Tuy nhiên, người phụ nữ 47 tuổi này cũng thừa nhận tai nạn vẫn xảy ra, đặc biệt là với những người không quen thuộc với khu vực này và lịch trình chạy tàu. Trung bình mỗi năm xảy ra khoảng một vụ tai nạn khiến một người tử vong khi băng qua đường tàu.

Trong chuyến thăm khu vực Senen ở Trung tâm Jakarta vào tháng 3, Tổng thống Prabowo Subianto cho biết chính phủ sẽ cung cấp cho các gia đình sống cạnh đường ray xe lửa những ngôi nhà tốt hơn và an toàn hơn.

Chính phủ ước tính có hàng nghìn người dân Indonesia đang sống dọc theo các tuyến đường ray này, mặc dù chưa có con số thống kê chính thức. Tàu hỏa là một trong những phương tiện giao thông chính tại Java – hòn đảo đông dân nhất Indonesia, cũng như ở một số khu vực thuộc Sumatra và Sulawesi.

Đến cuối tháng 6, tất cả cư dân ven đường sắt ở Senen đã chuyển đến khu nhà ở do chính phủ cung cấp, cách đó khoảng 2,5 km. Tại đây, trẻ em được an toàn và có thể tự do chạy nhảy.

Cuộc sống mới sau đường ray: An toàn hơn, nhưng liệu có bền vững?

Khu phức hợp nhà ở này có tên là Hunian Senen, là nơi sinh sống của khoảng 70 gia đình. Họ được ở miễn phí trong sáu tháng đầu tiên. Mỗi căn hộ được trang bị hai giường đơn, một tủ quần áo và một chiếc quạt.

Bà nội trợ Fina Lisa sống ở đây cùng chồng và ba con chia sẻ: "Thoải mái, mọi thứ đều thoải mái hơn. Ngủ ngon hơn, không còn ồn ào như hồi ở cạnh đường ray khi có tàu chạy qua."

Khu tái định cư được trang bị đầy đủ các tiện ích phụ trợ, bao gồm nhà vệ sinh và nhà tắm công cộng dùng chung, phòng cầu nguyện, bếp chung, không gian sinh hoạt cộng đồng, sân chơi cho trẻ em và khu vực đỗ xe.

Bầu không khí khác biệt rõ rệt so với khu dân cư ven đường tàu – nơi người dân từng phải sống chen chúc sát đường ray và phải trả tiền mua nước sinh hoạt.

Tại nơi ở cũ, chỉ một số ít người dân có nước máy. Những người không có phải trả khoảng 2.000 rupiah (0,11 USD) cho mỗi lần dùng nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày, bao gồm cả giặt hay tắm rửa.

Quan trọng hơn, trẻ em được thoải mái vui chơi, chạy nhảy trong khu nhà ở mới mà không phải đối mặt với nguy hiểm từ những chuyến tàu chạy qua.

Anh Busker Samsudin, một người hát dạo trên đường phố, cũng rất thích sống ở đây.

"Ở đây rất thoải mái. Không có tiếng ồn ào. Trước đây, khi ngủ bên đường ray, lúc nào cũng có tiếng tàu chạy. Và mỗi khi bọn trẻ vui chơi, chúng tôi đều cảm thấy lo lắng”, anh cho biết.

Tuy nhiên, anh lo lắng về những gì sẽ xảy ra khi thời hạn miễn tiền thuê nhà kết thúc: "Nếu tiền thuê nhà khoảng 500.000 hay 600.000 (Rupiah), tôi e là mình không đủ khả năng vì thu nhập chỉ vừa đủ sống. Có lẽ nếu khoảng 300.000 hay tầm đó thì tôi vẫn lo được."

Vào những ngày thuận lợi, nghệ sĩ hát rong này kiếm được khoảng 50.000 đến 60.000 rupiah, dù cũng có những thời điểm số tiền anh mang về nhà còn ít hơn mức đó.

Anh nghe nói nơi ở này có thể chỉ là tạm thời và lo sợ cư dân sau này có thể bị chuyển đi xa hơn khỏi trường học và nơi làm việc nếu họ không thể chi trả tiền thuê nhà.

Chính phủ cho biết các điều khoản và điều kiện đối với cư dân sống tại Hunian Senen sẽ được đánh giá lại sau thời hạn sáu tháng.

Hunian Senen nằm trên khu đất rộng 1,6 ha và bao gồm 324 căn hộ. Hiện vẫn còn hơn 250 căn trống dành cho các chương trình tái định cư khác. Cư dân ven đường sắt ở Tanah Abang rất có thể cũng sẽ được di dời trong thời gian tới.

Tuy nhiên, không phải ai cũng muốn chuyển đi.

Bà Susi Nuraini, cư dân sinh sống ở khu đường tàu Tanah Abang, cho biết bà chưa sẵn sàng vì chồng và các con của bà đều làm việc gần đó, việc di dời đồng nghĩa với việc phải thích nghi với một vị trí mới chưa chắc chắn.

"Ở đây làm việc rất gần, tôi sợ rằng nếu chuyển đi... hiện tại vẫn chưa biết sẽ chuyển đi đâu. Công việc của tôi và các con đều ở quanh đây. Tôi lo rằng khi chuyển đi sẽ lại phải mất thời gian thích nghi từ đầu."

Để chương trình tái định cư thành công, các chuyên gia cho rằng chính quyền phải xem xét các yếu tố như khả năng chi trả cũng như cách thức sinh hoạt và làm việc của người dân để đảm bảo việc di dời không tạo ra những thách thức mới.

Bà Syarifah từ Tập đoàn tư vấn và kinh doanh bất động sản tư nhân toàn cầu Knight Frank, cho biết Indonesia không phải là quốc gia duy nhất ở châu Á đang nỗ lực di dời người dân sống cạnh các tuyến đường sắt.

Năm 2012, chính quyền Mumbai (Ấn Độ) đã tái định cư cho hơn 100.000 người dân sống ven đường tàu. Và vào năm 2024, chính phủ Philippines cũng đã di dời các gia đình tái định cư bị ảnh hưởng bởi dự án xây dựng Route đường sắt Bắc - Nam tại Laguna.

Theo bà, dự án tái định cư có thực sự thành công hay không lại phụ thuộc nhiều vào việc liệu các gia đình có đủ khả năng tài chính để tiếp tục ở lại trong những ngôi nhà an toàn hơn đã được xây dựng cho họ hay không, bao gồm các khoản phí thuê nhà tiềm ẩn, cũng như sự sẵn có của công việc và trường học ở gần khu nhà ở mới.

Tại Việt Nam, nhiều hộ dân vẫn sinh sống, buôn bán sát đường ray ở các đô thị lớn và dọc các tuyến đường sắt. Đây là thực trạng hình thành từ lâu, gắn với sinh kế và chỗ ở của người dân, nhưng tiềm ẩn rủi ro tai nạn rất lớn do lấn chiếm hành lang, lối đi tự mở và thiếu rào chắn. Riêng các tuyến đường sắt xuất phát từ Hà Nội vẫn có hơn 3.000 lối đi tự mở cần được kiểm soát.

Điển hình là mô hình cà phê phố đường tàu tại Hà Nội, nơi hoạt động kinh doanh du lịch bùng nổ ngay sát đường ray đang chạy. Dù tạo ra sức hút lớn với du khách quốc tế và mang lại nguồn thu cho người dân, mô hình này lại vi phạm nghiêm trọng hành lang an toàn giao thông đường sắt. Trước nguy cơ mất an toàn cao, chính quyền địa phương đã nhiều lần rào chắn, xử phạt và yêu cầu đóng cửa các quán cà phê dọc tuyến.

Về lâu dài, giải pháp phù hợp là quy hoạch lại không gian du lịch, lắp đặt rào chắn an toàn và kiểm soát nghiêm ngặt các điểm kinh doanh. Điều này giúp vừa bảo tồn nét văn hóa trải nghiệm độc đáo, vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hành lang đường sắt.