Đêm xuân, lặng nghe tiếng dệt

Làng dệt Bảy Hiền là nơi những người dân huyện Duy Xuyên, Điện Bàn (tỉnh Quảng Nam cũ) di cư vào lập nghiệp từ những năm 60, 70 của thế kỷ trước và tiếp tục mưu sinh bằng nghề dệt mang từ quê hương. Vào những năm 80 - 90, làng dệt nức tiếng này có tới 1.700 hộ theo nghề. Các hộ này tập trung trên một số tuyến đường như đường Võ Thành Trang, Năm Châu, Nguyễn Bá Tòng... bên góc ngã tư Bảy Hiền. Đến nay, sau hơn nửa thập kỷ, làng dệt chỉ cò vài hộ dân còn bám trụ với cái nghề mà thế hệ cha ông để lại.

Thăng trầm nghề dệt Châu Phong

Giữ nghề dệt chiếu Long Cang

Gần 50 năm trôi qua, trong con hẻm nhỏ ở đường Võ Thành Trang, gia đình của ông Mai Văn Hiền (58 tuổi) là một trong những hộ vẫn còn gắn bó với nghề dệt vải. Những ngày giáp Tết, 2 máy dệt trong căn nhà của ông hoạt động hết công suất từ sáng đến tối để kịp dệt gia công, giao cho khách.

Trong tiếng dập của máy dệt đều đặn, ông Hiền kể về thời hoàng kim của làng dệt Bảy Hiền. Trước đây, mỗi khi Tết đến cận kề, các xưởng ở khu vực hoạt động liên tục để kịp giao vải đi các nơi, giá từ 15.000 - 20.000 đồng/mét, giờ giảm chỉ còn phân nửa, thậm chí 1/3 giá. Các xưởng còn kiên trì bám trụ chủ yếu là do những người thợ muốn giữ nghề cha ông để lại và cũng để mưu sinh khi tuổi tác đã cao.

Theo dòng chảy của thời gian, những khung dệt vải thủ công bằng gỗ trước đây đã được ông Hiền thay thế bằng hệ thống máy kim tự động để tăng năng suất hơn:

“Bảy Hiền này là hết 99% rồi, lứa mình là coi như là cuối cùng, chứ còn lứa sau này thì người ta cho đi học hết. Tiếc thì tiếc chớ nhưng phải chịu thôi, tại thị trường vậy. Về sức thì tương đối, có thể 1 đến 2 năm nữa, cố gắng cầm cự. Quan trọng người chủ họ có đưa cho mình làm nữa hay không.”

Theo lời chỉ dẫn của ông Hiền, chúng tôi tìm đến xưởng dệt đã lưu truyền được 3 đời của bà Trương Thị Hoa (65 tuổi) trên đường Nguyễn Bá Tòng. Đây cũng chính là hộ hiếm hoi của làng dệt Bảy Hiền còn giữ nguyên máy dệt khung gỗ truyền thống, công nghệ của những năm 1980.

Tại tầng trệt của căn nhà, 4 máy dệt bằng gỗ đang tất bật hoạt động để may gia công, kịp giao hàng cho khách trong dịp tết. Vừa trò chuyện giữa tiếng máy chạy ồn ào, bà Hoa vừa phải luôn tay luôn mắt để gỡ chỉ rối kịp thời và thay chỉ cho con thoi. Công việc này lặp lại và kéo dài suốt 6 đến 8 tiếng trong ngày.

Theo bà Hoa, nhiều năm trước, gia đình bà cũng có hơn chục máy, mỗi máy mua cả hơn cây vàng, giờ hàng ít lại nên phải bán bớt, chỉ còn 4 máy:

“Đây là mấy chị em làm, chứ giờ cô lớn tuổi rồi, giờ có làm được gì đâu, phải kiên trì cái này để sống thôi. Hiện chỉ còn 1 nhà đến 2 nhà làm thôi chứ không còn nhiều, người ta nghỉ hết rồi. Hồi xưa, nguyên cả làng làm, thấy nó vui, giờ còn mỗi mình làm thấy cũng buồn buồn. Giờ con cháu người ta đi làm công ty sướng hơn đi làm cái này.”

Cầm trên tay tấm vải phi bóng thành phẩm vừa dệt xong trên tay, ông Trương Mạo Đông (52 tuổi, em ruột bà Hoa) khoe với niềm tự hào, làm thủ công nên vải thành phẩm bóng sáng và rất mượt. Máy móc mới khó mà dệt ra được chất vải như vậy.

Tuy là nghề dệt khó khăn vất vả, thu nhập lại không nhiều nhưng trong thâm tâm ông Đông vẫn mong con cháu ông sau này sẽ tiếp nối nghề dệt truyền thống mà ông bà đã để lại:

“Không nghe tiếng dệt chắc buồn lắm. Mong muốn truyền lại nghề, giữ lại cái nghề, giữ lại cái kỷ niệm của ông nội bà nội từ trước giờ. Giữ lại kỷ niệm này cho con cháu, mai này nó biết, nó nhớ cái kỷ niệm của ông bà.”

Ngày đầu năm mới, những tà áo thướt tha nhẹ bay trong cơn gió xuân se lạnh, đâu đó sẽ có những mảnh vải đã được người thợ làng dệt Bảy Hiền kỳ công tạo nên, những thước vải mang bản sắc, gìn giữ và phát huy nghề truyền thống cha ông để lại.

Và trong khi ngoài kia đang rộn rã, náo nhiệt với tiếng trống múa lân, tiếng nhạc xuân sôi động thì trong một góc nhỏ thân quen, khung dệt in hằn dấu thời gian vẫn đều đặn vang lên tiếng lách cách quen thuộc.

Âm thanh ấy không chỉ gợi lại hồi ức về làng dệt Bảy Hiền nổi tiếng một thời mà còn là âm thanh của dòng chảy thời gian, là tiếng lòng người thợ dệt và là một ký ức đẹp của người xứ Quảng tại đất Sài thành.