Để chính sách về nhà ở xã hội không bị trục lợi

Tuy nhiên, thời gian gần đây, liên tiếp các vụ việc sai phạm bị phát hiện tại nhiều địa phương cho thấy, chính sách nhân văn này đang đứng trước nguy cơ bị lợi dụng, trục lợi, làm méo mó mục tiêu hỗ trợ đúng đối tượng thụ hưởng. Giải pháp nào ngăn chặn hành vi trục lợi chính sách về nhà ở xã hội đang cần sớm có câu trả lời.

Sau nhiều trường hợp sử dụng nhà ở xã hội không đúng đối tượng quy định tại tỉnh Đồng Nai, lực lượng chức năng liên tục phát hiện những sai phạm trong lĩnh vực nhà ở xã hội ở nhiều địa phương khác.

Tại tỉnh Bắc Ninh, ngày 9/6 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã khởi tố vụ án, khởi tố 5 bị can về hành vi làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức để hợp thức hóa hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh.

Vụ việc cho thấy một thực tế đáng lo ngại: khi giá nhà ở xã hội thấp hơn đáng kể so với giá nhà thương mại cùng khu vực, chênh lệch giá trị đã trở thành động cơ để một số cá nhân tìm cách lách luật, hợp thức hóa hồ sơ nhằm giành suất mua nhà không đúng quy định.

Không chỉ xuất hiện ở khâu xét duyệt hồ sơ, những bất cập còn được phát hiện trong quá trình quản lý, sử dụng nhà ở xã hội. Tại dự án nhà ở xã hội IEC Residences ở Hà Nội, chủ đầu tư cho rằng có tới 89 trường hợp sử dụng căn hộ chưa đúng quy định. Trong khi chờ cơ quan chức năng làm rõ, việc ký hợp đồng mua bán cho các hộ dân đang tiếp tục phát sinh những ý kiến khác nhau.

Ông Nguyễn Văn Lăng, Phó Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Thanh Trì, Hà Nội cho biết:

"Phía chủ đầu tư cho rằng, phải ký hợp đồng lại kèm theo phụ lục với tổng số 234 căn là không có cơ sở. UBND xã cho rằng, đối với những trường hợp người ta thực hiện tốt việc thuê trong vòng 5 năm,  phía chủ đầu tư phải xem xét ưu tiên đối với những căn hộ đó được mua theo luật nhà ở. Phía chủ đầu tư không đối thoại thì UBND xã sẽ báo cáo Sở Xây dựng và UBND thành phố"

Những vụ việc liên tiếp bị phát hiện cho thấy nguy cơ trục lợi chính sách không chỉ nằm ở hành vi làm giả hồ sơ, mà còn có thể xuất hiện ở nhiều khâu khác nhau, từ xét duyệt đối tượng, quản lý sử dụng đến giám sát sau khi người dân được bố trí nhà ở.

Trong bối cảnh đó, đề xuất chuyển đổi quỹ nhà ở xã hội không bán hết sang nhà ở thương mại tại Hà Nội cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được cân nhắc thận trọng.

Một số ý kiến cho rằng, nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch, việc chuyển đổi có thể vô tình tạo ra những kẽ hở để một số chủ đầu tư tìm cách hưởng lợi từ chính các chính sách ưu đãi dành cho nhà ở xã hội.

Bà Nguyễn Thị Dung, Giám đốc Công ty cổ phần Bất động sản VIF Việt Nam cho rằng:

"Nhà ở xã hội do những doanh nghiệp xây mà chưa bán được thì theo tôi vẫn nên để bán hoặc cho người dân thuê, chứ chuyển sang nhà thương mại rất khó, vì nhà ở thương mại giá rất cao. Hiện nay nhu cầu của người thu nhập thấp, những người trẻ, những vợ chồng mới cưới muốn mua được nhà ở thương mại là rất khó khăn. Vì vậy nên để nhà ở xã hội cho những người thuê dài hạn, có nhu cầu ở thực"

Theo các chuyên gia, sự linh hoạt trong điều hành thị trường là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là phải làm rõ nguyên nhân vì sao một số dự án nhà ở xã hội không thu hút được người mua. Nếu nguyên nhân xuất phát từ vị trí xa trung tâm, hạ tầng thiếu đồng bộ, chất lượng chưa đáp ứng nhu cầu hoặc thủ tục tiếp cận còn phức tạp, thì việc chuyển đổi sang nhà ở thương mại chỉ giải quyết phần ngọn của vấn đề.

Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Cấn Văn Lực nhận định: "Cần phải tăng tính hấp dẫn, tính thị trường đối với nhà ở xã hội. Vì sao xây nhà ở xã hội lại không bán được? Vì người ta không thấy hấp dẫn, liên quan đến vị trí, chất lượng và giá cả và điều kiệm để mua rất phức tạp. Vậy thì làm thế nào để nhà ở xã hội cũng như tài sản có tính hấp dẫn, thì phải khảo sát, đánh giá được thực trạng đúng và trúng với quy luật cung - cầu"

Thực tế cho thấy, càng nhiều chính sách ưu đãi thì càng cần cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Nếu quy trình xét duyệt thiếu minh bạch, dữ liệu giữa các cơ quan chưa được kết nối đồng bộ, trách nhiệm quản lý chưa rõ ràng, thì nguy cơ phát sinh môi giới trung gian, làm giả hồ sơ, mua bán suất hoặc sử dụng nhà ở xã hội sai mục đích sẽ còn tiếp diễn.

Mỗi căn hộ nhà ở xã hội được phân bổ sai đối tượng không chỉ là một trường hợp vi phạm pháp luật, mà còn đồng nghĩa với việc một gia đình thực sự khó khăn mất đi cơ hội an cư. Vì vậy, cùng với việc đẩy nhanh nguồn cung nhà ở xã hội, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải bịt kín các kẽ hở trong xét duyệt, quản lý và sử dụng; tăng cường ứng dụng dữ liệu số trong xác minh đối tượng; công khai, minh bạch toàn bộ quá trình xét duyệt và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Chỉ khi chính sách đến đúng người cần được thụ hưởng, nhà ở xã hội mới thực sự phát huy ý nghĩa nhân văn và trở thành điểm tựa cho hàng triệu người lao động trên hành trình ổn định cuộc sống./.