ĐBSCL chưa qua mùa nước nổi đã lo tới mùa khô

Loại hình thiên tai này sẽ dẫn đến thiếu nguồn nước ngọt, gây ảnh hưởng trong sinh hoạt, sản xuất của người dân. Vì vậy, các địa phương phải có kế hoạch ứng phó từ sớm, phân bổ nguồn nước phù hợp với đặc điểm từng lưu vực.

ĐBSCL lo thiếu nước ngọt mùa khô 2026-2027

Hòa cùng đoàn người lỉnh kỉnh vác can, vác thùng “trắng đêm” đi đong từng lít nước ngọt là nỗi khổ in hằn trong đời của bà Nguyễn Trúc Thủy - ngụ xã Phước Long, tỉnh Vĩnh Long. Bà Thủy kể, cứ đến mùa hạn, người dân chật vật trong cơn “khát”, cây trái và động vật nuôi thiếu sức sống vì thiếu nước. Cái xứ trăm sông ngàn rạch mà không thể lấy được nước ngọt vì mặn lấn sâu, hoạt động sản xuất và đời sống của người dân gặp khó khăn.

Sụt lún, sạt lở bủa vây ĐBSCL (Bài 3): Triển khai Kết luận 26 vì sự phát triển bền vững

Với dự báo mùa khô tới tiếp tục khốc liệt, bà Thủy bắt đầu lo: “Gạo hết dẫu sao nó cũng dễ hơn thiếu nước, vì gạo hết có thể đi mua. Ở đây, 6 tháng liên tiếp mặn như biển, cái gì cũng bị ảnh hưởng. Trồng cây dừa cũng thích hợp nước ngọt, mặn xâm nhập vô thì nó rụng trái hết. Chăn nuôi cũng khổ, cho động vật ăn uống nước mặn là bị tiêu chảy. Có người khá khá chút thì đổi nước ngọt cho ăn, còn có người nghỉ chăn nuôi luôn vì không đủ tiền đổi nước ngọt và không có lời.”

Theo nhận định của Cục Khí tượng Thủy văn, El Nino đã hình thành, dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%, xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu. Ở ĐBSCL, 87,3% công suất cấp nước đô thị khai thác từ sông ngòi tự nhiên mà không có công trình điều tiết. Nếu dòng chảy trên các sông lớn giảm từ 40-60% và mặn lấn sâu 40-70 km thì sinh hoạt và nông nghiệp khu vực ven biển sẽ chịu sức ép lớn vì thiếu nước ngọt.

Mùa khô 2026-2027, tại Vĩnh Long, xâm nhập mặn có khả năng kéo dài đến cuối tháng 6/2027. Một số xã/phường được dự báo sẽ thiếu nước ngọt, gồm: Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phong, Thạnh Hải, Mỏ Cày (Bến Tre cũ); Trường Long Hòa, Lưu Nghiệp Anh (Trà Vinh cũ).

Ông Lê Quang Răng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết phương án ứng phó:

 “Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Trung tâm Nước sạch nông thôn xây dựng kế hoạch để cung cấp nước, vận chuyển nước bằng các phương tiện sà lan từ thượng nguồn về, cung cấp nước để bà con tích trữ nguồn nước sạch sử dụng cho sinh hoạt. Tiến hành nâng cấp, mở rộng nhà máy nước. Xây dựng những hồ chứa nước ngọt và duy tu nạo vét kênh, mương nhằm cung cấp đủ nguồn nước để phục vụ sản xuất.”

Chủ động tích trữ, phân phối nước ngọt ứng phó hạn mặn

Tại “rốn hạn” Cà Mau, địa phương thống kê có khoảng 13.770 hộ dân sẽ thiếu nước sinh hoạt hoặc cần hỗ trợ công trình cấp nước tập trung. Trong số này, hơn 2.300 hộ sống tại các khu vực chưa có công trình cấp nước và hơn 4.600 hộ sống tại các khu vực dân cư phân tán.

Ông Lê Công Nguyên - Phó giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Cà Mau, cho biết phương án phân bổ nguồn nước mùa khô năm nay:

 “Đối với nhóm đối tượng sinh sống phân tán thưa thớt, những nơi chưa thể kéo đường ống cung cấp nước được, tỉnh đã vận động mạnh thường quân tài trợ cho cho người dân loại bồn chứa nước dung tích 1 mét khối (1.000 lít) để có thể trữ nước mưa sử dụng.

Nhóm đối tượng sống ở khu vực đã có đường ống cấp nước, nhưng xuống cấp và không đủ nước thì sẽ có phương án nâng cấp, cải tạo công trình; tình huống nắng nóng gay gắt, nước thiếu thì sẽ tiến hành cấp nước theo dạng luân phiên, cấp tuyến số 1,2 trong thời gian 2 giờ đồng hồ rồi ngưng để chuyển sang cung cấp cho tuyến số 3,4. Các đối tượng sống gần các công trình tập trung mà chưa được cấp nước thì mở rộng đường ống để đảm bảo việc cung cấp nước bền vững cho bà con trong tương lai”.

Tại An Giang, sản xuất nông nghiệp là một trong những lĩnh vực có nguy cơ chịu tác động rõ nét, nhất là tại khu vực ven biển Rạch Giá - Hà Tiên, ven sông Cái Lớn - Cái Bé và vùng U Minh Thượng. Trước nguy cơ này, phương án của tỉnh đưa ra là vận hành linh hoạt hệ thống cống thủy lợi, mở rộng nhà máy nước, vận chuyển nước ngọt ra các xã đảo,…tổng kinh phí  ứng phó mùa khô này dự kiến hơn 387 tỷ đồng.

Ông Trần Thanh Hiệp - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, cho biết, tranh thủ mùa nước nổi đang về, các phương án tích trữ được triển khai ngay thời điểm này:

 “Toàn tỉnh có trên 6.300 tuyến kênh, là nguồn cung cấp và dẫn truyền nước quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và sinh hoạt. Ngoài ra, tỉnh còn 4.000 cống và 33 hồ chứa phục vụ trữ nước. Địa phương trữ nước ngay trong hệ thống kênh, rạch và công trình thủy lợi. Khôi phục và phát huy khả năng trữ nước của các vùng ngập lũ, vùng trũng. Phát triển các túi nước vừa và nhỏ trong vùng sản xuất.”

Thực tế, nhiều năm qua, một số khu vực trong vùng ĐBSCL bị thiếu nước ngọt nghiêm trọng dùng cho sinh hoạt và tưới tiêu vào mùa khô. Một số nơi, hệ thống nước ngầm bị nhiễm mặn, hệ thống nước mặt cũng không đảm bảo vệ sinh nên lệ thuộc hoàn toàn vào hệ thống nước máy hoặc nước mưa. Nhưng vào cao điểm hạn, mặn, trung tâm truyền tải nước từ đầu nguồn về cuối nguồn bị “đứt gãy”, đường ống kéo đi quá xa (có những tuyến dài hơn 100km) nên áp lực nước giảm mạnh. Thực trạng này đã ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của các hộ dân.

El Nino là hiện tượng khí hậu, nhưng mức độ thiệt hại không hoàn toàn do tự nhiên quyết định. Dựa trên các thông tin cảnh báo, địa phương vận hành tốt các phương án tích trữ, phân phối và sử dụng tiết kiệm nguồn nước ngọt thì hy vọng sẽ giảm được rủi ro, ảnh hưởng. Giữ được nước mùa khô 2026-2027 cũng chính là giữ an toàn đời sống, ổn định sản xuất, an ninh lương thực cho vùng ĐBSCL.