Đánh thức di sản khi ký ức chiến tranh trở thành “sản phẩm sống”

Xu hướng du lịch cũng có sự chuyển dịch rõ nét, từ nghỉ ngơi đơn thuần sang trải nghiệm, tìm hiểu lịch sử – văn hóa.

Trước nhu cầu đó, nhiều địa phương đang nỗ lực khai thác di sản, tạo thành sản phẩm du lịch đặc sắc. Sau đây là ghi nhận của phóng viên Kim Loan tại ĐBSCL, mời quý vị và các bạn cùng lắng nghe.

Khi chiến trường xưa trở thành điểm đến hút khách dịp 30/4

Lễ 30/4 này, giữa không gian xanh mướt, huyền bí, thơm lừng hương bông tràm, mô hình “Làng rừng Vồ Dơi” nằm trong cánh rừng U Minh Hạ của điểm du lịch sinh thái Cà Mau Eco đã tái hiện lịch sử một cách chân thực. Điểm phục dựng những ngôi nhà sàn lợp lá đơn sơ, bao quanh là bẫy chông, có con đường uốn lượn đi qua nhà kho, trường học được ngụy trang.

Khi đến nơi, nhìn thấy hình nhân mô phỏng người lính cách mạng, khách du lịch đã hình dung được thế trận chiến tranh Nhân dân ngày trước: các vị lãnh đạo và bộ đội phải hoạt động bí mật, gian khó nhưng vẫn kiên trung chiến đấu; lớp bình dân học vụ được mở giữa rừng nhằm nâng cao dân trí, bồi dưỡng lực lượng cách mạng.

Bà Nguyễn Băng Tâm - du khách đến từ TP. Đồng Nai chia sẻ: “Tôi mơ ước đến Cà Mau lâu rồi vì đây là quê mẹ tôi, nay về đây cảm thấy rất hạnh phúc. Về nơi đây mình hiểu thêm về lịch sử, những điều trước đây chưa biết thì vào đây sẽ được hiểu thêm, nghe hướng dẫn viên du lịch thuyết minh là xúc động lắm”.

“Làng rừng Vồ Dơi” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia vào năm 2018. “Mài ngọc” cho di tích này, Cà Mau Eco đã dày công đánh thức tiềm năng du lịch bằng cách tìm gặp các nhân chứng lịch sử để phục dựng mô hình.

Không gian tái hiện đã mang lại sự mới lạ, thu hút giới trẻ và khách tham quan về lại chiến trường xưa, trở thành điểm được các tour, tuyến lữ hành lựa chọn và giúp doanh nghiệp bội thu qua nhiều mùa cao điểm.

Bà Ngô Huỳnh Trang - Giám đốc Khu du lịch sinh thái Cà Mau Eco cho biết: “Bên cạnh sự góp ý rất chân tình của các cô chú đã từng tham gia chiến đấu ở địa phương, thì nhiều cô chú còn tặng hiện vật, tác phẩm tranh ảnh cho mình để hỗ trợ trưng bày, tái hiện làng rừng phục vụ du khách. Tôi mong nhận được sự ủng hộ nhiều hơn nữa từ cộng đồng, các trường học, các cơ quan chức năng,... để nhiều người biết được về truyền thống lịch sử dân tộc. Bên cạnh đó là nhắc lại để thế hệ sau hiểu hơn về những hy sinh của cô chú ngày xưa”.

Để “địa chỉ đỏ” thành sản phẩm du lịch sống

Từ cách làm mới của “Làng rừng Vồ Dơi”, nhìn về cách khai thác du lịch từ di sản văn hóa, có thể thấy, vùng ĐBSCL sở hữu trên 500 di tích gắn liền với nhiều giá trị văn hoá - lịch sử mang đậm bản sắc riêng.

Tuy nhiên, vẫn còn rất ít nơi tái hiện được các giá trị văn hóa - lịch sử trong di tích một cách sống động như “Làng Rừng Vồ Dơi”. Nhiều di tích nhưng lại khan hiếm những sản phẩm du lịch gắn liền với di tích.

Đơn cử như TP. Cần Thơ có 108 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng nhưng chỉ có 4 khu đang đón được nhiều đoàn khách du lịch về nguồn, gồm: Di tích Khám Lớn (phường Ninh Kiều), Di tích Chiến thắng Chương Thiện (phường Vị Tân), Di tích Khu Căn cứ Tỉnh ủy Cần Thơ (xã Phương Bình), Di tích Đền thờ Bác Hồ (xã Lương Tâm). Các di tích còn lại thì khó đón được khách tham quan vì bất cập và thiếu đầu tư.

Ông Võ Hoài Tú, người dân phường Vị Thanh, TP. Cần Thơ cho rằng: “Khó khai thác du lịch vì khách tham quan ít ghé. Ví dụ nếu ghé khu Di tích Chiến thắng Vàm Cái Sình (phường Vị Thanh) thì chỉ có nội dung Chiến thắng trận đánh tàu tại Vàm Cái Sình, không có nội dung nào khác. Ngoài ra, quanh khu vực này cũng không có điểm vui chơi giải trí hoặc điểm du lịch liên kết nào hết”.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho rằng, trong bối cảnh du lịch trải nghiệm phát triển mạnh, di tích không chỉ là nơi trưng bày mà cần trở thành không gian giáo dục văn hoá - lịch sử. Ở đó, du khách có thể tương tác, khám phá và hiểu sâu hơn về bản sắc địa phương.

Để các điểm di tích trở thành “sản phẩm sống” thì cần đổi mới cách làm: “Bây giờ kết hợp di sản vào các tour, tuyến du lịch, kết hợp vào nghệ thuật, đưa vào viết sách, viết báo, đưa vào không gian lễ hội. Bây giờ mình mình đang lầm lẫn giữa việc quản lý di tích, di sản là “cất giữ”, “bỏ trong hộp”, “bỏ trong tủ”. Phải đưa di tích, di sản thành sản phẩm du lịch để khai thác và phát huy”.

Dù khai thác du lịch từ di sản văn hóa vẫn còn nhiều khó khăn, tuy nhiên, mô hình “Làng rừng Vồ Dơi” đã minh chứng cho việc, khi di sản được kể bằng hơi thở của thời đại, nó sẽ tạo ra sức hút. Việc biến “tài nguyên di sản thô” thành “sản phẩm sống” đang rất cần thiết trong ngành công nghiệp du lịch hiện nay.

Ông Ngô Vũ Thăng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng: “Di sản văn hóa không chỉ là những giá trị của quá khứ cần gìn giữ mà đã và đang trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần định hình bản sắc, củng cố nền tảng tinh thần và tạo động lực cho phát triển. Quan điểm xuyên suốt của Đảng ta, phát triển kinh tế phải gắn với phát triển văn hóa. Do đó, tỉnh Cà Mau sẽ phải vừa thực hiện bảo tồn và vừa phát huy giá trị của di sản. Phát triển du lịch chính là một trong những con đường hiệu quả để đưa Di sản từ trạng thái tiềm năng trở thành giá trị hiện hữu, gắn với đời sống”.

Dư địa di sản văn hóa của ĐBSCL trong phát triển công nghiệp văn hóa còn rất lớn. Để mỗi “địa chỉ đỏ” thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn, các địa phương cần chủ động “mài ngọc” cho di tích. Đồng thời, có cơ chế thu hút doanh nghiệp du lịch đầu tư những sản phẩm mang bản sắc, góp phần nâng tầm giá trị di sản.