Hà Nội - 02437919191    TP. Hồ Chí Minh - 02839919191    MekongFM - 02838309090
  • Hà Nội - 02437919191   
  • TP. Hồ Chí Minh - 02839919191   
  • MekongFM - 02838309090   
Podcast

Con gái xứ Đoài trong văn hoá dân gian

Nguyễn Ngọc Tiến: Thứ hai 31/08/2026, 10:05 (GMT+7)

Thế nào là "ăn trộm tiền mẹ mua khoai cho chồng" và đâu là sự thật đằng sau những bài thơ chọc ghẹo "xấu người, xấu nết" của con gái Sơn Tây?

Bài viết của nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến sẽ đưa quý độc giả bước vào không gian văn hóa Xứ Đoài – nơi từng tiếng cười giễu cợt hay truyền thuyết cổ xưa đều chở che trọn vẹn hồn cốt của mảnh đất kinh kỳ.

Đoài là tên một quẻ của Bát Quái trong Kinh Dịch có nghĩa là thuộc về phía Tây vì thế vùng đất phía tây kinh thành Thăng Long trong đó có địa danh Sơn Tây, Ba Vì được gọi là Xứ Đoài

Xứ Đoài là nước Văn Lang cổ xưa, nơi người Mường hạ sơn về đồng bằng và người Việt cổ mở rộng không gian sống tiến sát chân núi Ba Vì. Xứ Đoài thành nơi giao thoa, hợp huyết giữa người Mường và người Việt cổ, cũng là nơi dung hợp văn hóa nên đã hình thành văn hóa Xứ Đoài, một trụ cột văn hóa của Việt Nam.

Xứ Đoài có nhiều truyền thuyết và truyền thuyết nào cũng liên quan đến con gái xinh đẹp, nết na. Trong truyền thuyết Sơn Tinh-Thủy Tinh có công chúa Mỵ Nương. Truyền thuyết này có tầm tư tưởng lớn nên độ phủ rất rộng nhưng truyền thuyết về công chúa Mị Ê lại rất ít người biết.

Hình ảnh người phụ nữ Sơn Tây bên giếng làng (Ảnh: Nina May)

Hình ảnh người phụ nữ Sơn Tây bên giếng làng (Ảnh: Nina May)

Truyện rằng thời Hùng Vương thứ 16, ngài có cô công chúa xinh đẹp tên mà Mị Ê. Không giống như các chị, các em chỉ quẩn quanh trong cung, Mị Ê thích ra bờ sông xem dân trồng ngô trồng khoai. Một hôm, tha thẩn ở bờ sông, Mị Ê thấy một cây thân như cây sậy, bẻ gẫy nhấm thử thấy có nước và vị ngọt, Mị Ê liền khuyên dân chúng trồng thử trên bãi sông.

Khi cây lớn, Mị Ê lại khuyên dân ép ra lấy nước và nấu lên đã cho ra thứ nước đặc sệt màu vàng óng có vị ngọt sắc. Vào dịp tết, công chúa đã dâng cây này cùng thứ nước vàng óng lên cho vua cha, ngài nếm thử thấy ngọt nên đã đặt tên cho cây này là Mị Ê.

Từ đó khắp vùng bãi ven sông Thao, sông Đà, sông Hồng đặc biệt là vùng đất gần núi Ba Vì đã trồng cây Mị Ê. Vì đọc trại nên Mị Ê thành mía. Và trung tâm của cây mía chính là làng cổ Đường Lâm (rừng nước ngọt) nay thuộc phường Sơn Tây.

Trong ca dao tục ngữ, con gái Xứ Đoài chăm chỉ chịu khó, thương chồng yêu con.

Cha đời con gái xứ Đông

Ăn trộm tiền chồng mua khố cho trai

Cha đời con gái xứ Đoài

Ăn trộm tiền mẹ mua khoai cho chồng

Chiều chồng nhưng con gái Xứ Đoài cũng ghen khủng khiếp.

Em ơi chị bảo em này

Nhất mặn là muối, nhất cay là gừng

Nhất cao là núi Ba từng (Ba Vì)

Chị còn đạp đổ nữa rừng cỏ may

Trong văn hóa dân gian Xứ Đoài có bài thơ giễu cợt con gái Sơn Tây.

Con gái Sơn Tây, yếm thủng tầy giần

Răng đen hạt mít chân đi cù nèo

Tóc rễ tre cô chải lược bồ cào

Xù xì da cóc hắc lào tứ tung

Không chỉ xấu người con gái Sơn Tây còn xấu nết

Bánh đúc cô lẩm hết nồi ba

Mía re cô chiết hết vài trăm cây

Trong lao động các cô còn lười nhác

Giã gạo vú chấm đầu chầy

Xay thóc cả ngày được một đấu ba

Bài ca thơ này khiến con gái Sơn Tây bực tức nhưng họ không biết ai đã bầy ra chuyện nói xấu các cô. Sau này có một khoa hoạn, nguyên thụ giáo ở Quốc Oai đã làm bài thơ thân oan cho họ.

Chả xinh cũng gái xứ Đoài

Mà thiên hạ nói ngang tai mếch lòng

Đầu dâu có mấy chùm sung

Mà đâu lại có má hồng chôn niêu

Ghét nhau thù dệt trăm chiều

Chuột chù tổ cú toàn điều chua ngoa

Văn hóa dân gian sinh ra ngoài phản ánh con người, đời sống xã hội cũng là chọc ghẹo nhau gây tiếng cười cho cuộc sống bớt tẻ nhạt. Con gái Xứ Đoài ngày nay vẫn đảm đang như câu ca dao xưa

Mẹ em buôn chỉ bán tơ

Bán đỉnh sóng Bờ bán ngọn sông Thao.

Nguyễn Ngọc Tiến/vovgiaothong.vn
Ý kiến của bạn
Xử phạt trường hợp đầu tiên xe biển trắng nhưng chở hàng có thu tiền

Xử phạt trường hợp đầu tiên xe biển trắng nhưng chở hàng có thu tiền

Lần đầu xử phạt xe không kinh doanh vận tải nhưng chở hàng có thu tiền theo quy định mới, tài xế và chủ phương tiện bị phạt tổng cộng 62,4 triệu đồng.

“Sổ đỏ tâm linh': Tách bạch ranh giới giữa quyền sử dụng và quyền định đoạt

“Sổ đỏ tâm linh": Tách bạch ranh giới giữa quyền sử dụng và quyền định đoạt

Đất từ đường, nhà thờ họ hay những nơi thờ cúng tín ngưỡng luôn mang một ý nghĩa tâm linh và giá trị tinh thần thiêng liêng đối với mỗi gia đình, dòng họ người Việt.

Hà Nội miễn phí xe buýt, tàu điện trong những ngày nghỉ lễ Quốc khánh

Hà Nội miễn phí xe buýt, tàu điện trong những ngày nghỉ lễ Quốc khánh

Trong 5 ngày nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, từ ngày 29/8 đến hết ngày 2/9/2026, Hà Nội sẽ miễn phí vé xe buýt và hai tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - Cầu Giấy, đồng thời tăng cường phương tiện phục vụ nhu cầu đi lại, tham quan của người dân và du khách.

500 ngày đêm, hành trình gọi tên những người nằm lại (Kỳ 4): Để sự thật lên tiếng

500 ngày đêm, hành trình gọi tên những người nằm lại (Kỳ 4): Để sự thật lên tiếng

Khi hàng nghìn người đang làm việc giữa nghĩa trang, rừng sâu và những vùng đất còn bom mìn, trên không gian mạng vẫn có những cách nhìn cố tình phủ nhận ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm.

Lưu lượng tăng gần 60%, giao thông trên cao tốc Bắc - Nam cơ bản thông suốt ngày đầu nghỉ lễ

Lưu lượng tăng gần 60%, giao thông trên cao tốc Bắc - Nam cơ bản thông suốt ngày đầu nghỉ lễ

Ngày đầu kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9, lưu lượng phương tiện trên 15 tuyến cao tốc Bắc – Nam tăng gần 60% so với ngày thường trước kỳ nghỉ. Dù lượng xe tăng mạnh, giao thông trên các tuyến cơ bản được duy trì thông suốt.

Tai nạn giao thông toàn quốc giảm mạnh trong ngày 30/8

Tai nạn giao thông toàn quốc giảm mạnh trong ngày 30/8

Trong 24 giờ từ 15h ngày 29/8 đến 15h ngày 30/8, toàn quốc xảy ra 46 vụ tai nạn giao thông, làm 21 người chết, 30 người bị thương. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ tai nạn giảm 9 vụ, số người chết giảm 13 người, trong khi số người bị thương tăng 3 người.

Khám phá Trạch Xá, làng nghề làm áo dài truyền thống

Khám phá Trạch Xá, làng nghề làm áo dài truyền thống

Cách trung tâm Hà Nội không xa, có một làng nghề cổ nơi ẩn chứa câu khẩu quyết bí ẩn: "Trong dán hồ, ngoài phô trứng rận". Điều gì đã tạo nên sự tinh xảo kỳ diệu cho chiếc áo dài Trạch Xá suốt hàng trăm năm qua? Hãy cùng chúng tôi xách balo lên và khám phá điểm đến di sản cuốn hút này.