Có thể huy động 300 trung tâm đăng kiểm và hệ thống đại lý xe máy kiểm tra khí thải?

Quy chuẩn kỹ thuật về khí thải xe máy vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, có hiệu lực từ tháng ngày 30/6/2026, theo ghi nhận của PV VOV Giao thông, nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhiều người dân, lái xe song vẫn còn không ít những băn khoăn lo lắng.

Theo nhiều chuyên gia, kiểm soát khí thải xe máy là cần thiết trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đang ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện cần lưu ý gì?

Bài toán môi trường và kiểm định khí thải xe máy

Lộ trình khí thải ô tô mới: Áp dụng sớm ở Hà Nội và TP.HCM, có hỗ trợ người dân

Hiện nay, Việt Nam đã có lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải cho các xe ô tô mới, xe ô tô lưu hành và cho xe máy mới. Việc ban hành Thông tư 92 của Bộ Nông nghiệp và môi trường, theo PGS.TS.Lý Bích Thủy, Khoa Khoa học và công nghệ Môi trường, Trường Hoá và Khoa học Sự sống, ĐH Bách Khoa Hà Nội, sẽ giúp hoàn thiện về mặt chính sách, bổ sung thêm các quy định chuẩn khí thải đối với xe máy đang lưu hành. Tuy nhiên, thời gian thực hiện kiểm soát khí thải sẽ phải tuân theo lộ trình của Chính phủ, dự kiến áp dụng từ đầu năm 2027 tại 2 đô thị lớn là Hà Nội và TP.HCM .

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như hiện nay và giao thông là một trong những nguồn phát thải chính, thì theo PGS.TS.Lý Bích Thủy việc thực hiện lộ trình kiểm soát khí thải xe máy giúp các đô thị cải thiện chất lượng không khí:

"Xe máy cũng là một nguồn ảnh hưởng lớn lên chất lượng không khí, khí thải từ ống xả xe máy đóng góp tỷ lệ lớn CO và Hydrocarbon (HC) và một phần NOx và bụi mịn. CO và HC cũng là 2 thông số được quy định trong QCVN 99. Do đó, nếu chúng ta kiểm soát thải khí thải từ các phương tiện xe máy đang lưu hành thì kỳ vọng là chúng ta cũng sẽ kiểm soát đáng kể CO, HC và một phần bụi mịn trong không khí. Phần bụi mịn này là phần thứ cấp hữu cơ được hình thành từ cái sự chuyển hóa từ các HC trong không khí".

Bà Thuỷ cho biết thêm, các nghiên cứu đã chỉ ra, một tỷ lệ lớn xe máy lưu hành ít được bảo dưỡng không đáp ứng được tiêu chuẩn khí thải. Tuy nhiên, sau khi được bảo dưỡng, một tỷ lệ lớn xe máy đạt tiêu chuẩn mức 1, mức 2, tương ứng với các mức hiện nay trọng quy định mới.

Đối với những phương tiện quá cũ, bà Thuỷ cho rằng, Chính phủ cần có những biện pháp hỗ trợ đối với những cá nhân thuộc hộ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn đang lưu thông bằng những phương tiện cũ nát, không có biện pháp cải thiện được.

Hồi đầu năm 2025, Cửa hàng Bán xe và Dịch vụ do Honda Ủy nhiệm (Head Honda) Vũ Hoàng Lê phối hợp với Đại học Bách khoa và thành phố Hà Nội đã thực hiện chương trình kiểm soát khí thải xe máy lưu hành đợt 2. Kết quả cho thấy, hầu hết những phương tiện được mua trong vòng 5 năm trở lại với chế độ bảo dưỡng thường xuyên đều đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. Đối với những phương tiện sử dụng từ 7-10 năm, tỷ lệ đáp ứng tiêu chuẩn khí thải thấp hơn.

Từ thực tế quá trình triển khai, anh Nguyễn Tố Bơ, kỹ thuật viên trưởng của Head Honda đề xuất: "Theo tôi nên kiểm soát khí thải của những phương tiện có thời gian lưu hành lâu trước. Nếu Chính phủ phối hợp với các hãng xe triển khai ở các Head thì rất tốt. Chính phủ sẽ có những đơn vị kiểm tra chéo hoặc kiểm tra, giám sát lẫn nhau, sẽ hiệu quả và đảm bảo quyền lợi cho họ và khách hàng cũng yên tâm. Trước tiên thực hiện ở các Head, nhưng tuỳ theo thực tế, nếu số lượng lớn quá có thể huy động thêm các xưởng sửa chữa khác".

Theo thống kê của Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng), cả nước hiện có hơn 70 triệu mô tô, xe gắn máy, ước tính cần khoảng 5.000 trạm đăng kiểm đáp ứng nhu cầu kiểm định khí thải. Tuy nhiên, hiện nay chưa có cơ sở kiểm soát khí thải xe máy nào.

Để thực hiện hiệu quả lộ trình kiểm soát khí thải xe máy lưu hành trong thời gian tới cần phải chuẩn bị cơ sở hạ tầng các trạm kiểm soát khí thải phương tiện. TS Đỗ Khắc Sơn, Giảng viên Khoa cơ khí, trường Đại học Giao thông vận tải cho rằng, có thể huy động 300 trung tâm đăng kiểm ô tô tham gia quy trình kiểm soát khí thải xe máy, cùng với hệ thống đại lý xe máy chính hãng:

"Đăng kiểm ô tô gồm 5 bước và 57 hạng mục kiểm tra, quy trình thực hiện dài, nhưng xe máy chỉ kiểm tra khí thải, chủ yếu 2 chỉ số CO và HC, thiết bị rất đơn giản và kiểm tra rất nhanh. Hầu hết các đại lý chính hãng xe máy đều đạt được, những xưởng nhỏ lẻ bên ngoài cần đầu tư thêm và mở rộng thêm diện tích, đáp ứng các yêu cầu cao hơn, chứ không thể tất cả các cửa hàng sửa chữa xe máy đều có thể kiểm định được khí thải xe máy".

Theo ông Chu Mạnh Hùng, nguyên Vụ trưởng Vụ môi trường, Bộ Giao thông vận tải (cũ), lộ trình kiểm soát khí thải xe máy đã được các đơn vị thuộc Bộ GTVT (cũ), nay là Bộ Xây dựng chuẩn bị từ nhiều năm nay. Sau khi nội dung kiểm soát khí thải xe máy được luật hóa, Thông tư 92 của Bộ Nông nghiệp và môi trường là cơ sở để  các cơ quan chức năng có căn cứ triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Với hơn 70 triệu phương tiện xe máy đang lưu hành trên cả nước, ông Hùng cho rằng, quá trình triển khai thực hiện phải làm sao hạn chế nhất những tác động, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu quy trình kiểm định gọn nhẹ, có hiệu quả, xã hội hóa đăng kiểm đối với xe máy là một hướng đi linh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam:

"Chúng ta có thể nghiên cứu tiến tới xã hội hoá, nhưng Nhà nước phụ trách khâu quản lý và quản lý chặt. Chúng ta cần có những biện pháp mềm để đạt được mục đích, mục tiêu nhưng không gây ra những biến động xã hội quá lớn, không gây ra phiền hà cho nhân dân. Không nên quy định điều kiện của các trạm đăng kiểm lớn, sử dụng những mô hình quá hoành tráng, không thiết thực gây lãng phí. Thiết bị đo khí thải của xe máy gọn nhỏ nên chúng ta cũng không nên ban hành những tiêu chuẩn quy mô trạm quá lớn".

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng trở nên nghiêm trọng, đa phần chuyên gia và người dân đều đồng tình ủng hộ quy định kiểm soát khí thải phương tiện giao thông. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, hạn chế những ảnh hưởng đến quá trình đi lại và đời sống của người dân, nhiều chuyên gia cho rằng, công tác chuẩn bị cần thực hiện kỹ lưỡng và có lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn và khu vực cụ thể, trước khi nhân rộng ra toàn quốc.