Có nên siết quyền mua bán giữa các thương nhân phân phối xăng dầu?

Lý do đưa ra là tình trạng mua bán chéo thời gian qua đã tạo ra nhiều tầng nấc trung gian "ảo", làm tăng chi phí lưu thông và đẩy giá bán lẻ lên cao. Hơn thế, việc mua bán vòng vèo khiến cơ quan quản lý không nắm được con số tồn kho thực tế, gây nhiễu loạn bức tranh cung cầu và tạo kẽ hở cho hành vi mua bán hóa đơn khống.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp phân phối lo ngại việc "cấm cửa" mua bán chéo sẽ triệt tiêu tính cạnh tranh, đẩy họ vào thế phụ thuộc hoàn toàn vào các đầu mối lớn và dễ đứt gãy nguồn hàng.

Siết chặt để minh bạch thị trường, hay cởi trói để đảm bảo lưu thông linh hoạt? Chuyển động chính sách hôm nay có cuộc trao đổi với Chuyên gia Kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh để phân tích đa chiều về lằn ranh chính sách này.

PV: Thưa ông, ý kiến cho rằng, các thương nhân phân phối mua bán chéo với nhau chỉ tạo ra tầng nấc trung gian ảo, gây nhiễu loạn nguồn cung. Trong khi đó, dự thảo của Bộ Công Thương đang đưa ra 2 phương án: Một là cấm tuyệt đối; Hai là cho phép mua bán chéo nhưng siết chặt kiểm soát. Dưới góc độ kinh tế, ông nghiêng về định hướng nào?

Ông Đinh Trọng Thịnh: Việc mua đi bán lại xăng dầu giữa các tổ chức xăng dầu trong nước với nhau cũng là một trong những vấn đề cần phải quan tâm. Tuy nhiên, theo quan điểm của chúng tôi, việc mua đi bán lại giữa các doanh nghiệp mà có điều kiện với nhau thì nên theo cái hình thức đó. Bởi vì việc mua bán đó có thể trôi chảy nếu như chúng ta thực hiện giám sát tốt, đồng thời nó cũng tránh tình trạng các chủ cây xăng móc nối với nhau để có các hoạt động mua bán.

Như vậy là việc mua bán thông qua các hình thức xăng dầu là có kiểm soát, nên theo hướng đó để rộng rãi hơn.

PV: Các thương nhân phân phối cũng kêu khó và cho rằng nếu bị cấm mua bán lẫn nhau theo phương án 1, họ sẽ mất đi "phao cứu sinh" khi các đầu mối lớn hết hàng hoặc chậm cấp hàng. Theo ông, nếu lệnh cấm này được ban hành thì quy luật cạnh tranh và khả năng cung ứng của thị trường sẽ phải đối mặt với những rủi ro gì?

Ông Đinh Trọng Thịnh: Đúng, nếu chúng ta đi theo phương án 1 thì nó rất là bất lợi, bởi vì rõ ràng việc mua bán xăng dầu là mặt hàng mang tính khan hiếm. Những lúc có căng thẳng, giao thương giá cả, lúc đó là cực kỳ khó khăn rồi, mà lại không cho mua ngang nhau nữa thì nó rất khó. Cho nên việc mua bán xăng dầu đòi hỏi một sự theo dõi, kiểm tra, giám sát một cách đầy đủ.

Các hoạt động kinh doanh, mua bán xăng dầu này phải đi theo hướng dần dần hướng đến thị trường tự do trong việc mua bán, nhưng nó có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ để chống các hiện tượng mua bán không hợp lý. Cái đó là cái chúng ta cần phải làm.

PV: Để hiện thực hóa việc "kiểm tra, giám sát chặt chẽ" nhằm triệt tiêu tận gốc hiện tượng mua khống bán khống trục lợi, nhiều ý kiến đề xuất phải áp dụng mã điện tử cho các lô hàng và dễ dàng truy vết, truy xuất nguồn gốc. Theo ông, các giải pháp kỹ thuật và số hóa cần được thiết kế ra sao để thị trường xăng dầu thực sự đi vào nề nếp mà không cản trở tự do kinh doanh?

Ông Đinh Trọng Thịnh: Đó là việc chúng ta cần phải làm rõ ràng, minh bạch. Đảm bảo tính sáng suốt của điểm định hướng chính sách, để có việc mua đi bán lại xăng dầu là việc chúng ta coi nó là bình thường. Nhưng vấn đề quan trọng là làm thế nào để giảm thiểu được các móc nối.

Rõ ràng ở đây chúng ta phải có các mã xăng dầu, các định hướng để thực hiện quá trình quản lý kinh doanh một cách rõ ràng trên các cơ sở của các cây xăng. Rõ ràng việc mua bán xăng dầu sẽ đi vào nề nếp.

PV: Xin cảm ơn những phân tích của PGS.TS Đinh Trọng Thịnh.

Thị trường xăng dầu là huyết mạch của nền kinh tế. Mỗi quyết sách cần tính toán phương án ít thiệt hại nhất cho các bên và đặc biệt là người tiêu dùng. Theo chuyên gia kinh tế vừa chia sẻ, giải pháp căn cơ nhất là mạnh dạn tiến tới một thị trường vận hành tự do, cho phép doanh nghiệp mua bán linh hoạt, nhưng phải gắn chặt với hệ thống quản lý số hóa, minh bạch hóa từng mã hàng, từng lít xăng trên hóa đơn điện tử.