Chuyện Luật Hóa chất

Hôm 15/1 vừa qua, Sở Công thương TP.HCM có văn bản số 387 về việc tạm dừng tiếp nhận hồ sơ thủ tục hành chính của lĩnh vực hóa chất. Theo văn bản này, ngày 14/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Hóa chất có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026. Tại khoản 3 Điều 47, Luật Hóa chất số 06/2007 đã hết hiệu lực kể từ khi Luật Hóa chất mới có hiệu lực thi hành.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm Sở Công thương TP.HCM ban hành công văn 387, các Nghị định của Chính phủ và các Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Hóa chất năm 2025 quy định chi tiết danh mục hóa chất, các biểu mẫu, trình tự, thủ tục cấp các loại giấy phép, giấy chứng nhận vẫn chưa được ban hành.

Điều này dẫn đến việc Sở Công thương TP.HCM và các Sở Công Thương khác trên cả nước không có cơ sở pháp lý và nội dung để hướng dẫn về thẩm định, giải quyết các hồ sơ thủ tục hành chính theo quy định mới tại Luật Hóa chất.

Cũng trong văn bản đó, Sở Công thương TP.HCM thông báo dừng tiếp nhận các hồ sơ đề nghị cấp mới, cấp lại và cấp điều chỉnh giấy chứng nhận, các giấy phép đối với lĩnh vực hóa chất kể từ ngày 1/1/2026 cho đến khi có quy định và hướng dẫn mới.

Đây là một văn bản được phát hành vào ngày 15/1 và thông báo dừng tiếp nhận các hồ sơ liên quan đến lĩnh vực hóa chất từ ngày 1/1/2026. Đây là một vấn đề không nhỏ.

Trong một nền kinh tế sản xuất, lĩnh vực hóa chất có vai trò rất quan trọng bởi bao trùm nhiều hoạt động trong ngành công nghiệp, từ hóa dầu đến dệt, nhuộm, sản xuất, thậm chí mỹ phẩm và rất nhiều lĩnh vực khác nhau. Nó là một ngành cơ bản và thật sự khó hiểu khi một luật có hiệu lực từ ngày 1/1 mà đến tận ngày 15/1, lại có một văn bản của một cơ quan cấp tỉnh nêu lý do họ không có bất kỳ căn cứ nào và quy định cụ thể để có thể thực thi các quy định tại luật đó.

Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm trong những lần khác nhau nói về việc cải cách tư pháp cũng như việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật đã rất nhiều lần nói đến việc: luật cần phải có quy định một cách linh hoạt để cơ quan điều hành có không gian đưa ra quy định cụ thể. Nhưng trong trường hợp này, một luật đã có hiệu lực thi hành mà lại không có văn bản hướng dẫn thi hành, không có văn bản cụ thể.

Sự thiếu hụt này dẫn đến ách tắc sản xuất, ách tắc của các doanh nghiệp nhập khẩu, các doanh nghiệp kinh doanh và các doanh nghiệp sử dụng hóa chất. Đây là một vấn đề đáng phải quan tâm và đáng phải coi như một trường hợp phải giải quyết, đánh giá một cách nghiêm túc.

Tại sao việc xây dựng Nghị định hay xây dựng Thông tư lại không được làm song song với việc làm luật? Rõ ràng nếu luật đã có hiệu lực từ 1/1 mà không có Nghị định, không có Thông tư, không có hướng dẫn, không có biểu mẫu thì các cơ quan thực hiện không có cách nào để đưa luật đó vào cuộc sống. Trường hợp của Luật Hóa chất và các văn bản thi hành nên được coi như một trường hợp tương đối điển hình để khắc phục việc chồng chéo các kỷ luật công vụ dẫn đến các quy định không được đưa vào cuộc sống.

Thậm chí trong trường hợp này, nó có thể dẫn đến ách tắc của một lĩnh vực rất quan trọng và chắc chắn đây sẽ không phải là trường hợp duy nhất cần đề cập. Các cơ quan chức năng, các cơ quan liên quan không chỉ cần kịp thời ban hành các văn bản để đưa luật vào cuộc sống nhằm tránh việc ách tắc trong sản xuất, mà lớn hơn là cần phải nhìn vào đó để xem tại sao lại có việc ách tắc như vậy và làm thế nào để những ách tắc tương tự không còn diễn ra trong tương lai./.