Chuyện gì đằng sau những món đồ đắt đỏ ở sân bay?

Hành khách biết mình đang phải trả thêm, nhưng trả thêm bao nhiêu, và vì sao chuyện này trở nên phổ biến ở nhiều sân bay? Đằng sau mức giá ấy là câu chuyện dài về sân bay, doanh nghiệp và sự cạnh tranh. 

Vì sao đồ ăn trong sân bay đắt hơn?

Tại nhiều sân bay Mỹ, hai thanh sô-cô-la giống hệt nhau có thể chênh lệch giá tới 120%. Khác biệt duy nhất là một thanh mua ở khu vực bên trong nhà ga.

Phòng chờ sân bay có còn giá trị?

Sân bay Nội Bài nới trần khai thác, phục vụ hơn 125.000 lượt khách/ngày dịp 2/9

Không riêng sô-cô-la, một chiếc bánh mì kẹp thịt, của chuỗi nhà hàng Chili’s, bán trong sân bay cũng đắt hơn gần 50% so với chiếc tương tự ở bên ngoài. Những mức giá như vậy có lẽ không còn xa lạ với hành khách. Nhưng điều đáng nói là: vì sao một món đồ quen thuộc lại có thể đắt hơn nhiều đến vậy?

Bởi đây không đơn giản là chuyện hành khách phải trả thêm tiền cho sự thuận tiện. Ông Paco Underhill, chuyên gia về hành vi người tiêu dùng chia sẻ: “Vấn đề không chỉ là hành khách vào sân bay rồi thì gần như không có nhiều lựa chọn. Mà còn ở chỗ, ngay trong sân bay, các cửa hàng cũng không thực sự cạnh tranh với nhau.”

Tại sân bay quốc tế Minneapolis–Saint Paul, bang Minnesota, Mỹ, một khu ẩm thực có tới 6 cửa hàng với 6 tên gọi khác nhau. Nhìn bên ngoài, hành khách có thể nghĩ đây là 6 lựa chọn riêng biệt. Nhưng thực tế, cả 6 cửa hàng đều thuộc cùng một doanh nghiệp là HMSHost. Đây cũng là một phần lý do đằng sau câu chuyện giá cả tại các sân bay Mỹ. Về nguyên tắc, nhiều sân bay áp dụng cách tính “giá ngoài phố cộng thêm”, tức là lấy giá bán bên ngoài làm cơ sở rồi cộng khoảng 10 đến 15% khi bán trong sân bay. Cách này giúp doanh nghiệp bù đắp chi phí vận hành, đồng thời hạn chế việc giá bị đẩy lên quá cao.

Tuy nhiên, vấn đề là xác định “giá bên ngoài” thế nào. Dù các cơ quan quản lý vẫn kiểm tra định kỳ, việc giám sát chưa phải lúc nào cũng chặt chẽ. Vì vậy, hành khách vẫn có thể phải trả cao hơn đáng kể cho cùng một sản phẩm so với bên ngoài sân bay. Phóng viên kênh Business Insider thông tin: “Vì việc thực thi quy định và các biện pháp xử lý còn lỏng lẻo, có rất nhiều trường hợp các công ty tính giá trong sân bay cao hơn đáng kể so với giá bên ngoài.”

Khi hành khách ít lựa chọn

Theo các doanh nghiệp trong lĩnh vực này, kinh doanh trong sân bay có nhiều chi phí cao hơn bên ngoài. Nhân viên, hàng hóa và thiết bị đều phải qua kiểm tra an ninh. Chi phí xây dựng cơ sở cao hơn khoảng 30 đến 40%, trong khi doanh nghiệp còn phải trả cho sân bay một phần doanh thu. Thời gian hoạt động cũng kéo dài, có nơi từ sáng sớm đến nửa đêm.

Hiện phần lớn hoạt động kinh doanh đồ ăn và bán lẻ tại các sân bay Mỹ tập trung trong tay một số tập đoàn lớn. Khi số lượng đơn vị khai thác không nhiều, sự cạnh tranh bị hạn chế. Các thương vụ sáp nhập và mua lại tiếp tục khiến thị trường tập trung hơn.

Các nghiên cứu cho thấy, thời gian chờ ở sân bay càng lâu, hành khách càng có xu hướng chi nhiều hơn cho mua sắm và ăn uống. Ông Paco Underhill, chuyên gia về hành vi người tiêu dùng cho biết: “Khoảng 63% hành khách sau khi qua khu vực kiểm tra an ninh sẽ mua ít nhất một thứ gì đó. Một phần lý do đơn giản là họ có thời gian chờ đợi, thậm chí có thể cảm thấy buồn chán, bởi trung bình một hành khách ở sân bay khoảng hai giờ. Những người thường xuyên đi máy bay có thể mang theo một chai nước rỗng, qua cửa an ninh rồi lấy nước từ vòi để uống. Nhưng thực tế, số hành khách làm như vậy chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ.”

Thực tế, một số ít sân bay chọn cách giữ nguyên giá bán như bên ngoài. Sản phẩm ngoài phố bán bao nhiêu thì vào sân bay vẫn giữ mức đó, không cộng thêm phụ phí. Cách làm này cho thấy giá cao không phải lựa chọn duy nhất để tăng doanh thu. Doanh nghiệp vẫn có thể kinh doanh hiệu quả, còn sân bay vẫn hưởng lợi từ hoạt động ăn uống và bán lẻ khi hành khách sẵn sàng chi tiêu.

Tuy nhiên, mô hình này chưa phổ biến. Ở nhiều nơi, giới hạn về giá đang được nới lỏng hoặc gỡ bỏ, để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc định giá và bù đắp chi phí vận hành cao. Vì thế, câu chuyện không chỉ là một món ăn đắt hơn bao nhiêu, mà còn nằm ở quyền quyết định của hành khách. Khi trong nhà ga chỉ có vài đơn vị kinh doanh, khách hàng đôi khi không có nhiều lựa chọn để so sánh trước khi mua.

Và dường như người tiêu dùng đang bắt đầu phản ứng với điều đó. Một khảo sát tại các sân bay Bắc Mỹ cho thấy, mức chi tiêu tại nhà ga hiện ngày càng giảm. Trong nhiều năm, giá đồ ăn và thức uống cũng thường nằm trong nhóm những yếu tố khiến hành khách không hài lòng nhất.

Theo ông Dan Pippenger, Giám đốc Cảng hàng không Portland, bang Oregon, Mỹ, một không gian thân thiện và thuận tiện hơn cho hành khách cũng có thể mang lại hiệu quả kinh doanh tốt hơn.

Với người đi máy bay, một cách đơn giản để hạn chế những khoản chi không cần thiết là chuẩn bị từ trước. Một món ăn nhẹ mua bên ngoài sân bay có thể giúp tiết kiệm đáng kể.

Bởi sau cùng, điều quyết định số tiền phải trả đôi khi không nằm ở món đồ, mà nằm ở nơi bạn mua nó. Cùng là một món ăn quen thuộc, nhưng khi được bán trong sân bay, mức giá có thể cao hơn rất nhiều.

Tại Việt Nam, câu chuyện giá cả trong sân bay cũng từng nhận được nhiều phản ánh từ hành khách. Sau khi qua khu vực kiểm tra an ninh, lựa chọn về ăn uống, mua sắm của hành khách thường tập trung vào những cửa hàng ngay trong nhà ga. Đây cũng là lý do việc niêm yết và quản lý giá tại sân bay được cơ quan quản lý đặt ra từ nhiều năm nay.

Từ tháng 7/2024, một số dịch vụ cơ bản, thiết yếu tại sân bay, trong đó có một số loại đồ ăn, đồ uống như phở, mì, miến, cháo ăn liền, bánh mì không bổ sung thực phẩm, nước lọc chai và sữa hộp, thuộc danh mục thực hiện kê khai giá. Như vậy, câu chuyện giá cả trong sân bay không chỉ là món hàng đắt hay rẻ, mà còn liên quan đến việc công khai giá, quản lý giá và lựa chọn mà hành khách thực sự có.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải tính đến những chi phí riêng khi kinh doanh trong môi trường sân bay. Bài toán đặt ra là làm sao để doanh nghiệp duy trì hoạt động, sân bay có nguồn thu, nhưng hành khách vẫn cảm thấy mức giá mình trả là hợp lý.