Chợ vắng khách: Chuyển đổi số để giữ sinh kế

Trong bối cảnh đó, không ít người bán đang tìm cách đưa hàng hóa lên Facebook, Zalo, TikTok, livestream… để tìm kiếm khách hàng. Vậy chợ truyền thống đang thích ứng ra sao trước làn sóng thương mại điện tử?

Từng là nơi mua bán tấp nập, gắn với đời sống của người dân TP.HCM, nhưng những năm gần đây, không ít chợ truyền thống đang đối mặt với tình trạng vắng khách, sức mua giảm.

Có những sạp hàng mở cửa cả ngày nhưng lượng khách chỉ đếm trên đầu ngón tay. Tiểu thương phải thu hẹp lượng hàng nhập, đóng sạp hoặc chuyển sang ngành hàng khác để duy trì sinh kế.

Ghi nhận tại nhiều khu chợ trên địa bàn thành phố, thực tế này đang diễn ra ngày càng rõ. Nhiều tiểu thương phải “cầm cự” để giữ sạp, trong khi người tiêu dùng ngày càng có thêm lựa chọn từ siêu thị, cửa hàng tiện lợi đến các nền tảng mua sắm trực tuyến:

“Chợ vắng quá chị không dám nhập hàng, như mọi năm thì nhập ví dụ 10 phần thì nay chỉ dám nhập khoảng 3, 4 phần thôi.”

Không chỉ lượng khách thay đổi, cách tiểu thương tìm đến người mua cũng đang thay đổi. Nhiều sạp hàng bắt đầu có thêm một “mặt tiền” khác, đó là trên không gian mạng. Tại chợ An Đông, anh Đặng Xuân Thân vẫn thuê quầy để trưng bày hàng hóa. Tuy nhiên, nguồn thu chính hiện nay lại đến từ những đơn hàng trên môi trường trực tuyến:

“Giờ thì mình vẫn thuê quầy tại chợ để bày bán nhưng chủ yếu thu nhập là từ bán trực tuyến với lại nhận đơn online, chứ bán trực tiếp tại cửa hàng không ăn thua nữa. Việc bán online giờ cũng thuận lợi, các sàn thương mại điện tử giờ cũng hỗ trợ tiểu thương mình nhiều lắm.”

Từ chợ truyền thống, hàng hóa được đưa lên các nền tảng số và tiếp cận khách hàng theo một cách hoàn toàn khác. Với một số tiểu thương, đây đang dần trở thành kênh bán hàng quan trọng.

“Mình gửi video và hình ảnh cho khách xem, mình nói rõ tình trạng và khách sẽ đặt mua, không cần phải đi đâu xa, tỉ lệ online và mua trực tiếp là khoảng 60/40. 60% dành cho online và 40% dành cho mua trực tiếp trong khoảng 1 năm trở lại đây.”

Những cách làm vốn quen thuộc với các cửa hàng hiện đại nay đã xuất hiện ngay trong chợ truyền thống. Thương mại điện tử tại Việt Nam đang tăng trưởng nhanh. Năm 2025, tổng giá trị giao dịch trên bốn nền tảng Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt hơn 458 nghìn tỷ đồng, tăng 26%; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 291,6 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 44% so với cùng kỳ.

Trong xu hướng này, chợ truyền thống vừa chịu sức ép cạnh tranh, vừa có cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn, vượt ra ngoài lượng khách mua trực tiếp mỗi ngày. TS Trương Minh Huy Vũ – Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nhận định:

“TPHCM là thành phố trung tâm thương mại điện tử lớn nhất nước và với mô hình kinh doanh mới, đặc biệt là mô hình kinh doanh thương mại điện tử trên nền tảng mạng xã hội thì TPHCM cũng là một nơi có tiềm năng để phát triển.

Mô hình này đã phát triển mạnh mẽ ở các nước xung quanh chúng ta, Đông Nam Á đặc biệt là Trung Quốc. Nếu chúng ta không ứng dụng nền tảng công nghệ, đặc biệt là công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới thì chúng ta sẽ bị đào thải thôi.”

Từ góc độ quản lý, chuyển đổi số cũng đang được xem là một hướng để hỗ trợ hệ thống chợ truyền thống thích ứng với môi trường kinh doanh mới. Từ năm 2025, chương trình chuyển đổi số cho tiểu thương chợ truyền thống được triển khai với các nội dung như đào tạo kỹ năng thương mại điện tử, thanh toán số, quảng bá sản phẩm trực tuyến và hướng dẫn vận hành cửa hàng online.

TP.HCM cũng đã triển khai các hoạt động đào tạo, hỗ trợ tiểu thương tiếp cận livestream và kinh doanh trên môi trường số. Ông Nguyễn Minh Hùng - Phó Trưởng Phòng Quản lý thương mại Sở Công thương cho biết:

"Hiện nay Sở Công Thương và Sở Thông tin Truyền thông hợp tác phối hợp với nhau để triển khai các mô hình chuyển đổi số tại chợ, ví dụ như các hoạt động livestream bán hàng. Hoặc là chúng tôi hỗ trợ chợ xây dựng kênh truyền thông lôi kéo được khách hàng, truyền bá những nét đặc sắc tại chợ để lôi kéo người trẻ đến chợ. Bên cạnh đó, Sở đang phối hợp Đại học Kinh tế - Luật xây dựng Đề án phát triển chợ trên địa bàn TPHCM thích ứng chuyển đổi số nền kinh tế.”

Không chỉ bán hàng online, ngay tại sạp chợ, phương thức thanh toán cũng đang thay đổi. Một mã QR đặt trên quầy hàng có thể thay cho tiền mặt. Một đơn hàng được chốt trên điện thoại có thể đưa hàng từ chợ đến tận nhà khách.

Theo bà Nguyễn Lê Thiên Thanh – Phó trưởng phòng kinh tế quốc tế -  Sở công thương TpHCM, thanh toán không dùng tiền mặt đang ngày càng lan rộng từ hệ thống bán lẻ hiện đại sang chợ truyền thống và các hộ kinh doanh nhỏ.

“Sở Công Thương nhận định việc thanh toán không dùng tiền mặt trở thành phương thức giao dịch phổ biến trong hoạt động thương mại trên địa bàn thành phố và lan tỏa từ hệ thống bán lẻ hiện đại đến chợ truyền thống và các hộ kinh doanh nhỏ. Đây là một bước chuyển tích cực khi triển khai Nghị quyết 27 của Trung ương và Quyết định số 52/2024 của Chính phủ để thanh toán không dùng tiền mặt và các chương trình chuyển đổi số thành phố.”

Với chợ truyền thống, chuyển đổi số không chỉ là cách tìm thêm khách hàng, mà còn là yêu cầu để thích ứng với thói quen mua sắm đang thay đổi. Từ sạp hàng, mạng xã hội đến những đơn hàng trực tuyến, các tiểu thương đang từng bước tìm cách đưa chợ truyền thống đến gần hơn với người tiêu dùng hiện đại.