Chậm tiến độ trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc - Nam: Do năng lực chủ đầu tư hay do chính sách?

Cụ thể, mới có 21 trạm dừng nghỉ đang được đầu tư xây dựng, nhưng chỉ có 4 trạm cung cấp các dịch vụ công cơ bản kèm cây xăng, 4 trạm khác vẫn chưa hoàn thành các công trình dịch vụ công, hiện phải sử dụng trạm tạm, trạm liền kề hoặc các khu dịch vụ lân cận tại các nút giao.

Sự mất cân đối này không chỉ gây ra những bất tiện trong đi lại mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.

Có cần quy chuẩn chất lượng trạm dừng nghỉ trên cao tốc?

Người đi đường cần gì ở một trạm dừng nghỉ?

"Cơn khát" trạm dừng nghỉ trên cao tốc: Chuyện không chỉ là chỗ đi vệ sinh

Sẽ đưa vào hoạt động 17 trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc - Nam dịp Tết Bính Ngọ

Khan hiếm trạm dừng nghỉ: Nỗi lo thường trực của tài xế

Anh Hồ Diên Chắt, tài xế xe tải ở Nghệ An có hơn 15 năm chạy tuyến Bắc-Nam, có lẽ nằm trong số những người cảm nhận rõ nhất những khó khăn khi thiếu vắng trạm dừng nghỉ trên đường cao tốc. Anh chia sẻ, từng có thời gian phải tạm chia tay cao tốc để trở lại chạy Quốc lộ 1A, để… an tâm hơn.

“Nếu như ít trạm dừng nghỉ thì tài xế hỏng xe đột ngột cũng không có chỗ dừng đỗ rộng rãi, rất dễ xảy ra tai nạn. Hai nữa xe đi trên đường cao tốc rất dễ trục trặc nên có trạm dừng nghỉ nhiều thì tốt hơn. Định vị của ta bây giờ họ quy định 4 giờ là phải nghỉ nhưng nếu lái xe dài cũng không an toàn vì không có chỗ dừng. Nhiều khi tài xế chỉ cần xuống xe rửa cái mặt, uống ngụm nước, kiểm tra xe cũng cần chỗ an toàn vì bây giờ xe đỗ rất lung tung”…

Câu chuyện tài xế Chắt kể không phải cá biệt. Nhiều tài xế rất muốn tuân thủ các quy tắc an toàn khi chạy xe đường dài, nhưng gặp khó vì trạm dừng nghỉ đạt tiêu chuẩn vẫn chỉ lác đác.

Về lý thuyết, theo quy hoạch được phê duyệt, trên toàn tuyến cao tốc Bắc – Nam, từ Hà Nội đến Cà Mau, có tổng cộng 36 trạm dừng nghỉ, trung bình mỗi 50km lại có một điểm. Tuy nhiên, tính đến tháng Ba năm 2026, toàn tuyến mới có 21 trạm được đưa vào sử dụng bao gồm cả các trạm chính thức cũng như các trạm tạm mới hoàn thành công trình dịch vụ công thiết yếu như cây xăng, nhà vệ sinh…  Trong đó có 15 trạm chính thức hoạt động ổn định từ trước năm 2026, 16 trạm mới vừa hoàn thành các hạng mục dịch vụ công thiết yếu vào dịp Tết Nguyên đán 2026.

Đơn cử như tại Thanh Hóa, theo ông Đặng Đình Quang, Trưởng Văn phòng Quản lý Đường bộ 1.4 (Khu Quản lý đường bộ I, Cục Đường bộ Việt Nam), đoạn cao tốc Mai Sơn - Quốc lộ 45 và Quốc lộ 45 - Nghi Sơn đi qua địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến nay mới chỉ có 1 trạm dừng nghỉ hoạt động: “Trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có 2 trạm dừng nghỉ, một ở km 329 bắt đầu đi vào hoạt động còn một số phần dịch vụ chưa hoàn thiện. Còn điểm thứ hai ở km 366 thì đến thời điểm này đơn vị mới triển khai thi công phần nền”.

Cần gỡ thủ tục, chọn nhà đầu tư đủ năng lực để tăng tốc

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng “vỡ tiến độ” là do thủ tục thu hồi đất, giải phóng mặt bằng kéo dài sau khi có chủ trương đầu tư trạm dừng nghỉ nâng từ quy mô 1ha lên 3-5ha mỗi bên.

Vấn đề này, Cục Đường bộ Việt Nam đã khẩn trương làm việc với địa phương và Ban Quản lý dự án tìm các giải pháp tháo gỡ khó khăn. Trong đó, với những dự án đã được bàn giao mặt bằng, đã yêu cầu các nhà thầu thi công "3 ca, 4 kíp" để hoàn thành công trình dịch vụ công thiết yếu; Cảnh báo và có thể xử lý vi phạm hợp đồng đối với các đơn vị triển khai chậm; Sử dụng các trạm tạm, trạm lân cận hoặc các khu vực dịch vụ tại các nút giao để đáp ứng nhu cầu người dân trong thời gian chờ hoàn thiện.

Bên cạnh đó, năng lực của chủ đầu tư các trạm dừng nghỉ cũng là một vấn đề được đặt ra. Một chủ đầu tư chia sẻ thẳng thắn với VOV Giao thông: “Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Có nhà đầu tư có tiền nhưng lại chưa hiểu hết thủ tục pháp lý, thủ tục tham gia đấu thầu, có những doanh nghiệp trúng được thầu rồi lại chưa hiểu hết được việc liên hệ cơ quan nào, bộ nọ bộ kia, thậm chí thủ tục không cũng mất vài tháng, cả năm”.

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, bên cạnh các chế tài xử lý khi dự án chậm tiến độ, Cục cũng cử cán bộ chuyên môn xuống hiện trường để hướng dẫn các chủ đầu tư thực hiện các thủ tục đúng trình tự, quy định và bắt kịp tiến độ chung đưa ra.

Đánh giá tình trạng Chính phủ liên tục đưa ra các thời hạn để đưa vào vận hành trạm dừng nghỉ, song thực tế nhiều nơi phải lùi thời hạn, “nợ” tiến độ, ông Trương Xuân Cừ, Đại biểu Quốc hội Khóa XV cho rằng, cần phải có cơ chế lựa chọn đột phá như chỉ định thầu với đơn vị đã chứng minh được năng lực, có kinh nghiệm làm việc tại địa phương nhận dự án. Không nên phân biệt đó là doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp tư nhân, cứ làm tốt là được lựa chọn.

Ngoài ra, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời hạn cấp phép là điều kiện tiên quyết. Tiếp đến là các cơ chế khuyến khích, ưu đãi đối với nhà đầu tư, như làm nổi bật lợi ích kinh tế, tích hợp đa chức năng thương mại cho trạm dừng nghỉ. Theo ông Trương Xuân Cừ, khi hành lang pháp lý thông thoáng, lợi ích kinh tế rõ ràng, doanh nghiệp thậm chí còn chủ động xin đầu tư: “Nhà nước có cơ chế chính sách để thu hút tư nhân, xã hội hóa thì cơ chế phải đảm bảo lâu dài, triển khai đồng bộ chính sách về đất đai, thuế, cho vay. Giải quyết được 3 nội dung này thì tư nhân họ vào làm rất tốt”.

Một thực tế không thể phủ nhận: Đa số trạm dừng nghỉ được phản hồi tốt từ người đi đường đang nằm ở nhóm do doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn chủ đầu tư đủ năng lực về tài chính, khai thác và vận hành.

Các chuyên gia nhận định, trạm dừng nghỉ cần được nhìn nhận như một thành phần không thể tách rời và được ưu tiên đầu tư khi làm đường cao tốc. Hiện nay, chủ trương đã được cụ thể hóa theo định hướng này.

Do đó, các chính sách, quy định cụ thể, những cán bộ trực tiếp tham gia vào quá trình triển khai cũng cần thay đổi tư duy và đổi mới, bắt kịp những yêu cầu, đòi hỏi rất cấp bách của thực tiễn, với mục tiêu đảm bảo an toàn giao thông cho tuyến cao tốc huyết mạch quốc gia./.