Cần xóa kẽ hở cố tình gây chết người để đền bù 1 lần, vì rẻ hơn đền bù thương tật

Lệch lạc nhận thức: Khi sinh mạng bị đặt lên bàn cân thiệt - hơn   

Tại văn bản Tổng hợp thông tin và kiến nghị một số nội dung nâng cao ATGT đối với hoạt động kinh doanh vận tải gửi Cục CSGT, Bộ Công an và Cục Đường bộ Việt Nam ngày 17/3, UBATGTQG cho biết, việc vô ý hoặc cố tình đi tiếp dẫn tới tai nạn giao thông chết người, đây là một vấn đề nhức nhối trong xã hội, xuất phát từ một thực trạng đáng báo động về lệch lạc nhận thức của một số lái xe đối với trách nhiệm bồi thường dân sự: Thà gây hậu quả chết người rồi đền bù một lần, còn hơn để nạn nhân sống thực vật hoặc thương tật nặng, dẫn đến phải đền bù, chịu trách nhiệm trong một thời gian dài.

Cụ thể, một tài xế gây tai nạn khiến nạn nhân bị thương tật có thể phải chi trả khoản bồi thường bao gồm chi phí cứu chữa, phục hồi chức năng, chi phí y tế phát sinh, thu nhập bị mất và chi phí cho người thường xuyên chăm sóc nạn nhân. Quá trình bồi thường thường phải kéo dài trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm với số tiền lên tới hàng tỷ đồng,

Còn nếu nạn nhân tử vong, người gây tai nạn có nghĩa vụ bồi thường, chi trả chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng và bù đắp tổn thất tinh thần (tối đa 100 lần mức lương cơ sở), đồng thời bị phạt tiền từ 30-100 triệu, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm (Theo Khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự). 

Có thể thấy, sự bất hợp lý hiện nay trong xử lý tai nạn giao thông thể hiện rõ ở khoảng cách giữa gánh nặng kinh tế dài hạn đối với trường hợp nạn nhân bị thương và trách nhiệm pháp lý tương đối ngắn hạn khi nạn nhân tử vong. Chính sự chênh lệch này vô tình tạo ra một “động cơ lệch lạc”, khiến một số trường hợp có thể cân nhắc lựa chọn cực đoan nhằm giảm thiểu gánh nặng tài chính.

Theo UBATGTQG, không chỉ dừng lại ở khía cạnh dân sự, kẽ hở còn tồn tại trong việc xác định tội danh. Nếu lái xe cố tình "chèn thêm", "đi tiếp" khiến nạn nhân tử vong, nhưng không có camera hoặc nhân chứng chứng minh được "ý chí chủ quan" là muốn giết người, cơ quan chức năng thường chỉ xử lý về tội "Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ" (lỗi vô ý). Mức án này nhẹ hơn rất  nhiều so với tội "Giết người". 

Đồng thời, khung hình phạt hiện hành vẫn bị đánh giá là chưa đủ sức răn đe. Mức phạt từ 1-5 năm tù cho 1 người chết vẫn được coi là thấp so với tính mạng con người, khiến một số tài xế có thể chấp nhận đánh đổi vài năm tù để thoát gánh nặng tài chính cả đời.

Tăng chế tài xử phạt để chấm dứt lệch lạc về nhận thức

Để khắc phục tình trạng trên, UBATGTQG đề xuất triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về pháp luật hình sự, dân sự và quản lý hành chính.

Trước hết, về hình sự, khi có bằng chứng cho thấy xe dừng lại  rồi tiếp tục di chuyển cán qua nạn nhân, cần mặc định khởi tố tội "Giết người"  với tình tiết tăng nặng, thay vì tội vô ý khi tham gia giao thông.  Đồng thời, cần tăng mức hình phạt tối thiểu: Nâng mức hình phạt tại Khoản 1 Điều 260  lên từ 3-10 năm tù nếu gây tử vong, để khoảng cách giữa việc đi tù và việc đền bù kinh tế không còn là để lựa chọn. 

Về dân sự và bảo hiểm, cần cải cách cơ chế bồi thường. Thay vì khống chế 100 lần lương cơ sở, cần quy định mức bồi thường tối thiểu cho một sinh mạng bằng ít nhất 15- 20 năm thu nhập trung bình của xã hội. 

Đồng thời, yêu cầu các doanh nghiệp vận tải phải đóng bảo hiểm trách nhiệm dân sự mức cao. Khi xảy ra tai nạn chết người hoặc tai nạn nghiêm trọng, bảo hiểm chi trả mức lớn, qua đó giảm bớt mức mà cá nhân lái xe phải đền bù. Doanh nghiệp vận tải và lái xe còn phải trả với mức phí bảo hiểm tăng lũy tiến hoặc bị tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn. 

Cuối cùng, về quản lý và công nghệ, cần bắt buộc lắp đặt hệ thống camera 360 độ trên các phương tiện kinh doanh vận tải, bao gồm cả khu vực phía trước và trong cabin, nhằm ghi nhận đầy đủ diễn biến trước, trong và sau va chạm.

Bên cạnh đó là áp dụng hình phạt bổ sung là cấm hành nghề kinh doanh vận tải vĩnh viễn đối với bất kỳ tài xế nào có hành vi rời bỏ hiện trường hoặc không cứu giúp nạn nhân dẫn đến tử vong.

Theo UBATGQG, các sửa đổi trên sẽ làm chi phí của việc cố ý gây tử vong trở nên cao hơn gấp nhiều lần so với việc cứu sống và nuôi dưỡng nạn nhân tai nạn giao thông, qua đó bảo đảm đạo đức nghề nghiệp được bảo vệ bằng quy định pháp luật.