Cần sớm có lộ trình nâng cấp, mở rộng cao tốc lên 3 làn xe mỗi chiều

Mặt khác, thực tế quá tải và các nguy cơ mất an toàn trên loạt tuyến cao tốc phân kỳ đầu tư thời gian qua đòi hỏi cấp bách phải nhanh chóng mở rộng hoàn chỉnh các tuyến cao tốc này.

Vậy cần đặt ra và có lộ trình nâng cấp, mở rộng lên 3 làn xe mỗi bên cho các tuyến cao tốc đang thi công với hình thức đầu tư phân kỳ; và thúc đẩy sớm việc mở rộng với các tuyến 2 làn xe ngay cả khi chưa đến mức quá tải ra sao?

Hầu như tuần nào anh Nguyễn Tiến Đức (ở Cầu Giấy, Hà Nội) cũng lái xe trên cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45, Quốc lộ 45- Nghi Sơn. Đây là các đoạn tuyến chỉ có 2 làn xe mỗi bên và không có làn dừng khẩn cấp khiến mỗi lần đi công tác, anh Đức đều cảm thấy khá căng thẳng.

Mặc dù cao tốc được thiết kế tốc độ 90km/h, nhưng hầu như không bao giờ chạy được đến tốc độ cho phép. Bởi vậy, anh Đức rất mong muốn đầu tư cao tốc này theo tiêu chuẩn 2 làn xe chạy và một làn dừng khẩn cấp, hoặc 3 làn xe mỗi bên:

“Chúng ta cần phải làm việc đó nhanh, sau đó sẽ dành một làn ngoài cùng cho việc vượt xe một cách ổn định. Còn với bây giờ lưu lượng xe đông và như thế thì sẽ khó và dẫn đến bị chậm, thời gian di chuyển sẽ rất chậm”.

Giống như anh Đức, nhiều người thường xuyên tham gia giao thông trên các tuyến cao tốc phân kỳ đầu tư 2 làn xe cũng bày tỏ mong muốn những tuyến đường này sớm được nâng cấp, mở rộng:

“Khi di chuyển thì rất căng thẳng để vừa giữ được tốc độ, đảm bảo khoảng cách lại vừa đảm bảo hiệu quả lưu thông trên đường. Mong muốn của tôi là tăng được các làn đường, ít nhất là 3 làn đường mỗi bên”.

“Với các tuyến chỉ có hai làn xe mà không có làn dừng khẩn cấp thì việc vượt xe rất khó và gây rủi ro về an toàn giao thông. Mong muốn các tuyến đường cao tốc đều có 2 làn xe mỗi bên và làn dừng khẩn cấp để yên tâm hơn”.

“Mong muốn nâng cấp những đoạn cao tốc 2 làn xe lên 3 làn hay 4 làn, nếu thực hiện theo chủ trương đó thì các doanh nghiệp vận tải hoặc tất cả các phương tiện tham gia giao thông trên trục cao tốc Bắc- Nam hết sức thuận lợi và giảm được nguy cơ mất an toàn”.

TS Đào Huy Hoàng, Viện Khoa học, Công nghệ GTVT thừa nhận, thời gian qua có tình trạng một số cao tốc phân kỳ đầu tư, chỉ có 2 làn xe mỗi chiều và chỉ sau một thời gian ngắn đi vào khai thác đã phải tiếp tục đầu tư, mở rộng.

Ông Đào Huy Hoàng cho rằng, việc thiết kế cao tốc 2 làn, hay 3 làn phụ thuộc nhiều vào quy hoạch và tính toán lưu lượng tương lai của đơn vị tư vấn thiết kế. Tuy vậy, lưu lượng phương tiện lưu thông trên cao tốc phải tính toán cho chu kỳ 10 năm, 15 năm, hoặc 20 năm, chứ không phải sau vài năm đã phải đầu tư, nâng cấp:

“Chỉ cần bổ sung thêm một làn dừng xe khẩn cấp cho nó đủ chuẩn tối thiểu cao tốc theo quy chuẩn, đấy cũng là một phương án. Đây hoàn toàn phụ thuộc vào tính toán, chứ không thể nói một cách cảm tính là tại sao không đầu tư luôn 3 làn. Đầu tư 3 làn là trên cơ sở người ta tính toán ra. Cái ý đảm bảo an toàn về việc đầu tư cho việc tính toán phương án 3 làn cũng rất hay để bên tư vấn thiết kế phải kiểm soát việc này”.

Kể từ ngày 01/10/2024, đường bộ cao tốc xây dựng mới tại Việt Nam bắt buộc phải có quy mô tối thiểu 4 làn xe chạy (ít nhất 2 làn xe cho mỗi chiều), tuy nhiên, hiện nay, để tiết kiệm chi phí, phần lớn cao tốc được xây dựng theo dạng phân kỳ đầu tư đều không đạt tiêu chuẩn này.

Chuyên gia giao thông Doãn Minh Tâm đánh giá, hiện nay Việt Nam đang cho phép đầu tư cao tốc theo hướng phân kỳ, mỗi bên có hai làn xe chạy với tổng chiều rộng mặt đường là 17m. Bề rộng này hẹp hơn khá nhiều so với tiêu chuẩn cao tốc hiện hành, rộng 23m.

Thêm vào đó, với tốc độ gia tăng lượng phương tiện quá nhanh, khiến thời gian phân kỳ tương đối ngắn, có những tuyến đường chỉ khoảng 2 năm sau đã phải đầu tư. Theo chuyên gia Doãn Minh Tâm, việc hạ tiêu chuẩn cao tốc, dưới góc độ thẩm tra an toàn giao thông là không phù hợp, vì đầu tư có bao nhiêu tiền làm bấy nhiêu, không làm đường cao tốc thì có thể làm đường bộ thường:

“Về đường cao tốc phân kỳ là tôi không tán thành, vì nó tiềm ẩn tai nạn giao thông và thực tế đã xảy ra tai nạn giao thông và hiện nay hầu hết các cái tuyến đường hạ tiêu chuẩn đấy đều đạt tiêu chuẩn là điểm đen tai nạn giao thông. Đường cao tốc theo tốc độ, nhưng mà chiều rộng nền đường tối chiều phải 23m, chứ còn cái tiêu chuẩn cơ sở này cho phép 17m”

Tiến sĩ Đặng Minh Tân, Phó trưởng bộ môn Đường Bộ, trường Đại học Giao thông vận tải Hà Nội cho rằng, việc đầu tư hoàn thiện các tuyến đường cao tốc có quy mô tối thiểu 3 làn xe chạy mỗi chiều có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh giao thông vận tải tiếp tục tăng nhanh. Quy mô 3 làn xe mỗi bên sẽ giúp nâng cao năng lực thông hành, giảm ùn tắc giao thông:

“Khi tổ chức 3 làn xe mỗi chiều thì việc tổ chức phân làn phương tiện, dành làn xe cho phương tiện chạy tốc độ cao có ý nghĩa lớn trong việc tăng năng lực thông hành. Có thêm làn xe để vượt xe an toàn, giảm tình trạng xe đi nhanh phải bám xe đi chậm, giảm xung đột giữa các phương tiện có tốc độ khác nhau. Khi xảy ra tai nạn, sự cố thì việc phân luồng giao thông cũng linh hoạt hơn, giảm nguy cơ tai nạn dây chuyền và tai nạn thứ cấp”

Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Đạt, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Phát triển Giao thông Vận tải, việc nâng cấp, mở rộng cao tốc lên 3 làn xe mỗi bên không phải thực hiện một cách đồng loạt mà cần có lộ trình và xác định thứ tự ưu tiên:

“Phải rà soát và xác định thứ tự ưu tiên trên cơ sở lưu lượng của hiện tại cũng như dự báo nhu cầu vận tải rồi vai trò của từng tuyến đường, nguy cơ hình thành các điểm nghẽn. Trong đó nên ưu tiên các đoạn tuyến của cao tốc Bắc – Nam, tuyến hướng tâm đô thị, kết nối cảng biển, sân bay. Cần khảo sát kỹ phạm vi kỹ thuật và giải phóng mặt bằng để lựa chọn phương án mở rộng phù hợp và hạn chế phát sinh chi phí”.

Do nhu cầu đầu tư lớn, nguồn lực còn hạn chế và việc đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ lại không làm tăng chiều dài hệ thống đường bộ cao tốc nên Bộ Xây dựng đưa ra quan điểm cần thiết sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư làm cơ sở xác định lộ trình đầu tư hoàn thiện các đoạn tuyến cho phù hợp.

Dưới góc nhìn của VOV Giao thông Quốc gia, đây cũng là hướng đi phù hợp để sớm nâng cấp, mở rộng các tuyến cao tốc lên 3 làn xe mỗi bên.

Hãy cùng VOV Giao thông tìm hiểu về vấn đề này qua bài viết có nhan đề: Hoàn chỉnh cao tốc theo thứ tự ưu tiên

Với tổng chiều dài cao tốc đã đưa vào khai thác và đang thi công là 4.597 km, trong đó đang khai thác 3.343 km và đang đầu tư xây dựng 1.252 km thì chỉ có khoảng 39% tương đương với 1.796 km được đầu tư với quy mô cao tốc hoàn chỉnh từ 4-6 làn xe, trong khi còn khoảng 2.148 km, chiếm 47% đường cao tốc mới có 4 làn xe hạn chế và khoảng 653 km, chiếm 14% chỉ có hai làn xe. Như vậy, hiện hơn 60% chiều dài cao tốc hiện có và đang xây dựng vẫn mang tính chất phân kỳ đầu tư.

Trong bối cảnh các tuyến cao tốc có nhu cầu vận tải ngày càng cao và đang tăng nhanh thì 3 làn xe mỗi chiều cần được xem là quy mô hợp lý, thậm chí là quy mô tối thiểu cần hướng tới trong dài hạn. Nó sẽ giúp nâng cao năng lực thông hành, tạo dư địa cho tăng trưởng vận tải, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế phát triển, nhu cầu vận chuyển hành khách, hàng hóa, logistics và lưu lượng xe cá nhân trên cao tốc không ngừng tăng.

Với 3 làn xe mỗi chiều thì khả năng tiếp nhận và giải tỏa dòng xe sẽ tốt hơn đồng thời mạng lưới sẽ có khoảng dự phòng cần thiết trước sự gia tăng phương tiện trong tương lai. Vì thế, đầu tư mở rộng cao tốc lên quy mô 3 làn xe mỗi bên (tổng cộng 6 làn xe cơ giới) là giải pháp căn cơ và bền vững nhất để giải quyết triệt để tình trạng quá tải, ùn tắc đang diễn ra tại nhiều tuyến huyết mạch hiện nay.

Tuy nhiên, không phải tất cả các tuyến cao tốc trên cả nước đều phải được đầu tư theo quy mô 3 làn xe mỗi chiều mà quy mô đầu tư phải căn cứ vào chức năng của tuyến, lưu lượng dự báo, cơ cấu phương tiện, khả năng kết nối và hiệu quả kinh tế xã hội.

Thủ tướng Chính phủ mới đây đã chỉ đạo mở rộng, nâng cấp các tuyến cao tốc 2 làn xe, 4 làn xe hạn chế lên quy mô tiêu chuẩn; trong đó ưu tiên tuyến cao tốc bắc-nam phía đông, yêu cầu Bộ Xây dựng phối hợp các bộ ngành, địa phương liên quan rà soát, báo cáo trình lãnh đạo Chính phủ đề xuất phương án đầu tư.

Theo đó, Bộ Xây dựng đã xác định các tiêu chí ưu tiên đầu tư, gồm: Ưu tiên các tuyến cao tốc 2 làn xe; các tuyến nằm trên hành lang kinh tế, vùng động lực tăng trưởng; các tuyến có nhu cầu vận tải tăng nhanh; kết nối trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế; có điều kiện triển khai thuận lợi và có khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh nhằm bảo đảm an toàn giao thông và giảm nguy cơ ùn tắc. Đối với các dự án cao tốc 4 làn xe hạn chế đang triển khai như Dầu Giây - Tân Phú, Bảo Lộc - Liên Khương và Mỹ An - Cao Lãnh…, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu điều chỉnh mở rộng ngay để tận dụng thiết bị, nhân lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Việc mở rộng các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ được đặt ra ngay từ bây giờ theo hướng chủ động và có thứ tự ưu tiên sẽ tránh được tình trạng tuyến đường rơi vào cảnh quá tải, ùn tắc thường xuyên. Với các đoạn tuyến sau quá trình rà soát mà đủ điều kiện thì có thể sớm triển khai đầu tư thi công hoàn thiện, nhất là với các dự án hiện nay đang được thi công.

Việc nâng cấp, mở rộng cao tốc lên 3 làn xe mỗi chiều không thể chờ quá tải mới triển khai mà cần chuẩn bị đầu tư đi trước một bước so với sự gia tăng phương tiện. Việc triển khai sớm, đúng thời điểm sẽ giúp tiết kiệm nguồn lực, hạn chế những tác động tiêu cực đến lưu thông so với việc để đoạn tuyến rơi vào quá tải mới triển khai xây dựng.