Căn nhà giữ tiếng thơ Tố Hữu

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim.”

Câu thơ quen thuộc của Tố Hữu từng vang lên trên loa truyền thanh, trong lớp học, hay những năm tháng chiến tranh, khi thơ không chỉ để đọc mà còn để động viên, để tin vào ngày mai.

Nhưng giữa Hà Nội hôm nay, nơi đường ngày càng đông, nhà cửa ngày càng cao, người ta đôi khi tự hỏi: còn nơi nào giữ được không khí của những ngày thơ ấy?

Sáng nay, tôi bước chậm qua phố, giữa dãy nhà san sát, phía sau cánh cổng ở khu D9, Làng Quốc tế Thăng Long, có một nơi như vậy. Đó là Bảo tàng Tố Hữu.  

Không ồn ào, đông đúc như nhiều điểm tham quan khác của Hà Nội, ở đây, mỗi sáng thứ 6 và thứ bảy thường bắt đầu bằng một công việc rất giản dị.

Người quản lý mở cửa, bật đèn, rồi lau nhẹ lớp bụi trên tủ kính trưng bày. Trong đó là cuốn sổ tay đã cũ, bản thảo viết tay hay tập thơ từng đi cùng nhiều thế hệ người Việt.

Trên tường là những bức ảnh, trang viết ghi lại cuộc đời và sự nghiệp của Tố Hữu. Không gian trang nhã, yên tĩnh, như thể nơi này vẫn còn giữ lại nhịp thở của một thời.

Bà Nguyễn Minh Hồng, con gái Tố Hữu, cho biết ông chưa từng sống tại ngôi nhà này, nhưng gia đình quyết định xây dựng bảo tàng ở đây nhằm lưu giữ trọn vẹn hơn chân dung nhà thơ và những câu chuyện phía sau trang viết.

“Gia đình chúng tôi muốn lan tỏa giá trị văn hóa, giá trị tinh thần và những góc cả về một con người, không chỉ là một nhà thơ, không chỉ là một nhà cách mạng như tất cả các phương tiện truyền thông đã nói về nhà thơ Tố Hữu, nhà cách mạng Tố Hữu.”

Có lẽ chính vì vậy, bảo tàng này không giống một không gian trưng bày thông thường, mà gợi cảm giác như một ngôi nhà vẫn còn hơi thở của tiếng thơ.

Bước qua từng gian phòng, người ta thấy cuộc đời nhà thơ được kể lại qua 9 chủ đề trưng bày, tương ứng với 9 tập thơ tiêu biểu của ông. Mỗi tập gắn với một giai đoạn lịch sử, từ những năm tháng tuổi trẻ đầy nhiệt huyết đến khi đất nước đi qua chiến tranh rồi bước vào thời kỳ mới.

Ở đó, thơ không chỉ là cảm xúc cá nhân, nó gắn với thời đại, những biến chuyển lớn của lịch sử. Và cũng vì thế, cuộc đời nhà thơ dường như luôn song hành cùng bước đi của đất nước.

Một góc đặc biệt của bảo tàng là không gian tái hiện căn nhà số 76 Phan Đình Phùng, nơi nhà thơ và gia đình đã sống suốt nhiều thập kỷ.

“Căn nhà 76 Phan Đình Phùng, nơi ông đã sống 42 năm trước khi rời cõi tạm thì ở đấy chúng tôi giữ nguyên mẫu tất cả, từ bàn làm việc, phòng khách, từ những thói quen của ông”

Nhắc đến Tố Hữu, nhiều người thường nghĩ ngay đến gương mặt tiêu biểu của thơ ca cách mạng. Thế nhưng khi bước vào không gian bảo tàng, hình dung ấy dường như trở nên gần gũi hơn. Ở đây không chỉ là hình ảnh quen thuộc của nhà thơ trên bục diễn đàn, mà hiện lên một con người đời thường: giản dị, trầm lặng, một người cha trong gia đình, cũng có những thói quen rất riêng.

“Tất cả mọi người trong gia đình đều có một tín hiệu khi ông bắt đầu làm thơ… Thói quen của ông là ông huýt sáo nhẹ nhẹ, và với chúng tôi đó là tín hiệu phải giữ yên lặng tuyệt đối.”

Có lẽ vì thế, khi đứng trong căn nhà này, khách bộ hành nhận ra ký ức về một con người không chỉ nằm ở những sự kiện lớn của cuộc đời, mà đôi khi được lưu giữ trong những điều rất đỗi bình thường: một góc bàn, chiếc ghế, hay thói quen nhỏ lúc làm việc, từng chi tiết giản dị nhưng lại khiến kỷ niệm ở lại lâu bền nhất.

Đó cũng là điều gia đình nhà thơ muốn gửi gắm: “Chúng tôi mong muốn duy nhất là được lan tỏa càng nhiều càng tốt và đông đảo các bạn, càng trẻ càng tốt, các bạn tới. Chúng tôi muốn dùng bảo tàng Tố Hữu như một địa chỉ văn hóa để các bạn hiểu hơn về nhà thơ Tố Hữu”

Khi tôi bước ra cổng, Hà Nội lại trở về nhịp sống ồn ã quen thuộc. Đôi khi người ta tự hỏi: điều gì khiến một ngôi nhà trở thành ký ức của thành phố? Có lẽ không đơn thuần vì nơi ấy gắn với người nổi tiếng, mà bởi bên trong vẫn lưu giữ những câu chuyện, góp lại thành một phần ký ức chung của nhiều thế hệ.

Và cứ mỗi cuối tuần, cánh cửa lại mở ra, lặng lẽ đón những bước chân, không chỉ để nhớ đến Tố Hữu, mà còn để chạm vào một thời những câu thơ đi cùng năm tháng.