Buýt gom theo yêu cầu ở TP.HCM, đón khách từ ngõ hẻm bằng công nghệ thời gian thực

Người dân vô cùng hồ hởi đón nhận mô hình này, bởi lẽ từ trước đến nay, việc tiếp cận giao thông công cộng gặp vô vàn khó khăn khi tỷ lệ các tuyến đường hẹp tại thành phố lên đến 60%. 

Công nghệ “bắt mạch” nhu cầu

Do có sự thay đổi khách quan, năm học này vợ chồng anh Lê Thanh Tú (48 tuổi, ngụ chung cư 4S Linh Đông, phường Hiệp Bình, TPHCM) phải thay phiên đưa đón con gái đến trường cách nhà hơn 7km. Khi nghe tin thành phố dự kiến triển khai buýt cỡ nhỏ gom khách ra trạm xe buýt hay ga metro, anh Tú sẵn sàng cho con sử dụng ngay thay vì vất vả “vượt khó” bằng xe máy:

"Nếu có xe buýt cỡ nhỏ vào tận khu chung cư của tôi hiện nay, tôi rất muốn cho con sử dụng để đi học thay vì đưa đón bằng xe máy mất thời gian, lại bất tiện khi mưa ngập. Từ chung cư ra tới trạm buýt lớn hơi xa, nếu có xe gom kết nối ra metro thì chắc chắn rất nhiều người đồng tìnhh

Tương tự, chị Nguyễn Thị Thanh Trúc (ngụ chung cư Saigon Gateway, phường Thủ Đức) cũng rất hào hứng trước viễn cảnh chỉ cần đi bộ vài bước là lên được xe gom, thay vì chen chúc tự lái xe mỗi ngày:

"Nỗi ngại nhất của tôi mỗi ngày là quãng đường đi bộ hơn 2km, hẻm hóc ngoằn ngoèo ra trạm buýt. Nếu có buýt nhỏ chạy vô tận khu dân cư thì đi lại nhẹ nhàng hơn hẳn. Chỉ mong xe chạy đều chuyến, điểm đón tiện lợi và giá vé mềm chút là bà con đi lại khỏe ngay."

Sự hồ hởi của người dân là rất rõ ràng. Nhưng ngược lại, mô hình này vấp phải một thách thức cốt lõi về mặt vận hành: Tiếp cận nguồn khách trong các hẻm sâu ở đâu? Làm sao để đạt tối ưu lượt chuyến và lượng khách trong một chuyến đi gom để không chạy rỗng?

Lời giải cho bài toán này chính là công nghệ thời gian thực. Ông Lê Hoàn – Phó giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TPH.CM cho hay, mô hình vận tải theo nhu cầu (DRT) nếu được thông qua sẽ vận hành từ năm 2027. Khách sẽ đăng ký qua ứng dụng MultiGo, hệ thống sẽ xác định hành trình và tạo các “điểm đón ảo” cách nhà dân chỉ 100–200m, tổ chức xe chạy linh hoạt theo nhu cầu thực tế thay vì tuyến cố định.

"Đây là phương thức bổ trợ nhằm kết nối điểm đầu cuối từ các khu dân cư xa trạm xe buýt. Trước mắt thành phố sẽ triển khai theo từng giai đoạn để đánh giá. Phương tiện định hướng sử dụng năng lượng điện, xanh, sạch và ưu tiên loại xe nhỏ phù hợp với đường xá khu dân cư."

Trợ giá quyết định sức hút của buýt gom

Rõ ràng, việc kết hợp giữa phương tiện nhỏ và ứng dụng công nghệ để "bắt mạch" nhu cầu đi lại là một bước đi đột phá. Đánh giá sâu hơn về giải pháp này, Phó giáo sư, tiến sĩ Vũ Anh Tuấn – Giám đốc trung tâm nghiên cứu Giao thông vận tải, trường Đại học Việt Đức cho rằng, đây là đề xuất hoàn toàn sát với thực tiễn của TP.HCM, nơi có đến 60% là các tuyến đường hẹp, hẻm sâu.

Tuy nhiên, để biến một ứng dụng gọi xe gom trở thành phương tiện công cộng đúng nghĩa, thì công nghệ thôi là chưa đủ. Bài toán cốt lõi quyết định sự thành bại nằm ở cơ chế tài chính.

"Việc bố trí tuyến buýt gom kết hợp ứng dụng công nghệ là giải pháp hài hòa, vừa đáp ứng tối đa nhu cầu đi lại đa dạng của người dân, vừa giảm thiểu chi phí vận hành. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất cần giải quyết chính là cơ chế giá vé. Nếu không được trợ giá, dịch vụ này sẽ chỉ giống như các hãng taxi. Ngược lại, nếu được trợ giá, mô hình này mới thực sự trở thành hoạt động giao thông công cộng, để người dân có thể sử dụng thường xuyên."

Công nghệ giải quyết bài toán "tìm khách", nhưng chính sách trợ giá mới là yếu tố "giữ chân" hành khách. Căn cứ vào các cơ chế mới của Luật Phát triển đô thị và pháp lý về giao thông đường bộ, TP.HCM đang nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý để các đơn vị vận tải có thể tham gia nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Với việc giải quyết bài toán "hẻm sâu" bằng công nghệ thời gian thực, kết hợp cùng các chính sách vận hành đồng bộ, buýt gom cỡ nhỏ sẽ không chỉ gỡ thế khó cho người dân, mà còn là đòn bẩy chiến lược giúp thành phố hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng lên mức 15-20% đến năm 2030./.