Bùng nổ hàng giả, hàng nhái trên mạng: Hồi chuông báo động và giải pháp bảo vệ người tiêu dùng

Tuy nhiên, sự bùng nổ của thương mại điện tử dẫn đến tình trạng mua bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và không rõ nguồn gốc xuất xứ tràn lan trên không gian mạng. Đe dọa trực tiếp đến quyền lợi, sức khỏe của người tiêu dùng cũng như sự phát triển bền vững của nền kinh tế:

Nhiều chiêu quảng cáo đánh lừa người tiêu dùng

Dạo một vòng quanh các sàn thương mại điện tử phổ biến hiện nay, hoặc chỉ cần lướt qua các mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo, người tiêu dùng rất dễ dàng bắt gặp hàng loạt lời quảng cáo có cánh.

Những cụm từ như “hàng xách tay chính hãng”, “xả kho giá sốc”, “hàng tuồn nhà máy”, “xuất dư” hay “nối chuyền”, được sử dụng vô tội vạ nhằm thu hút sự chú ý người mua. Thậm chí, nhiều sản phẩm của các thương hiệu xa xỉ có giá hàng chục triệu đồng được rao bán công khai với giá chỉ vài trăm nghìn đồng.

Trường hợp cửa hàng ở phố Mai Hắc Đế, Hà Nội bán hàng chuẩn authentic này là một ví dụ, người bán cố tình giải thích rằng, sản phẩm của họ chất lượng gần giống hàng chính hãng, tức là không phải hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng.

"Chất lượng của nó theo tiêu chuẩn chính hãng đấy ạ. Cái này khách đặt hàng theo tiêu chuẩn sản xuất của chính hãng mà hàng xuất dư ấy."

"Thế là hàng fake đúng không?"

"Dạ không, hàng fake nó là khái niệm làm rep lại, làm nhái lại các chi tiết phụ kiện nó chỉ đạt được khoảng tầm 6,70% so với chính hãng còn nhà em được 99% so với chính hãng luôn. Nó chỉ có một chút mấy cái phụ kiện nhỏ ví dụ như mã, tem mác QR thì xưởng họ thay bằng các phụ kiện khác thôi còn chất lượng vẫn chuẩn như vậy ạ.

Vấn đề ở chỗ, hệ thống quy định pháp luật của Việt Nam về sở hữu trí tuệ mặc dù tương đối đầy đủ, phần nào bắt nhịp với xu hướng quốc tế. Tuy nhiên, tốc độ phát triển quá nhanh của công nghệ, khiến một số quy định bắt đầu lộ rõ những khoảng trống, chưa theo kịp thực tiễn xử lý các vi phạm trên môi trường mạng. Để giải quyết triệt để tình trạng vi phạm này, nếu chỉ siết chặt kiểm tra và chế tài xử phạt là chưa đủ. Cần phải thực hiện đồng bộ giải pháp: vừa ngăn chặn nguồn cung vi phạm, vừa kích hoạt văn hóa tiêu dùng hợp tác. Việc xây dựng thói quen trả tiền cho các sản phẩm trí tuệ chân chính của công chúng là yếu tố then chốt. Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Luật sư, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội nhìn nhận.

"Nếu một doanh nghiệp đầu tư cho một sản phẩm chất lượng nhưng bị làm nhái, làm giả hoặc bị xâm phạm bản quyền thì họ sẽ không dám đầu tư. Nếu không dám đầu tư, cơ hội phát triển cho đất nước, cho các ngành nghề kinh tế sẽ bị mất đi. Việc chúng ta kiên quyết xử lý hành vi vi phạm chính là tiền đề, đặt nền tảng cho sự công khai, minh bạch, để tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế đất nước."

Ứng dụng AI, dữ liệu lớn để “quét” hàng giả trên không gian mạng

Mặc dù các cơ quan chức năng như Quản lý thị trường, Cục An ninh mạng vào cuộc quyết liệt và triệt phá nhiều đường dây quy mô lớn, nhưng việc ngăn chặn triệt để vẫn gặp rất nhiều thách thức. Bản chất của không gian mạng là tính ẩn danh và xuyên biên giới.

Người bán có thể dễ dàng lập hàng trăm tài khoản ảo, sử dụng thông tin giả để đăng ký gian hàng. Khi bị phát hiện hoặc bị phản ánh tiêu cực, họ sẵn sàng xóa gian hàng cũ để lập gian hàng mới chỉ trong vài phút.

Ông Dương Mạnh Hùng – Phó Chi Cục trưởng Chi Cục Quản lý thị trường Hà Nội, chia sẻ: "Các đối tượng thường sử dụng những tài khoản ảo, ẩn danh và kho hàng một nơi, bán hàng livestream một nơi. Do vậy, cơ quan chức năng khó có thể phát hiện kho hàng cũng như là địa điểm kinh doanh thực tế của các đối tượng."

Ghi nhận của Ban chỉ đạo 389 Quốc gia cho thấy, sự phối hợp liên ngành giữa lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan và các nền tảng số thời gian qua đã giúp cơ quan chức năng triệt phá nhiều vụ vi phạm quy mô lớn, cả trên thị trường truyền thống và trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, chìa khóa để chặn đứng hàng giả là phải ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để giám sát trực tuyến. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người tiêu dùng chủ động tẩy chay hàng gian, hàng giả, hàng lậu ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, cuộc chiến này trên môi trường số vẫn chưa thực sự bền vững. Chỉ ra “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết, các chứng cứ điện tử rất dễ bị xóa dấu vết, chỉnh sửa; kho hàng trực tuyến lại phân tán khắp nơi, trong khi quy trình nghiệp vụ và trang thiết bị của lực lượng chức năng chưa được chuẩn hóa. Xác định quản lý thương mại điện tử là nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long, đề nghị:

"Chúng tôi sẽ hướng tới việc ứng dụng công nghệ số là cốt lõi, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và thắt chặt trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử. Về kiến nghị, Thủ tướng Chính phủ cho phép nghiên cứu triển khai thí điểm hệ thống phần mềm tầm soát và quét dữ liệu tự động, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để sớm phát hiện các tọa độ đang bán hàng trực tuyến hoặc kinh doanh hàng giả, chủ động cung cấp dữ liệu cảnh báo sớm cho lực lượng thực thi xử lý tận gốc".

Không gian mạng là một thị trường mở mang lại cơ hội to lớn, nhưng nó chỉ có thể phát triển bền vững khi được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch và lòng tin. Việc bài trừ hàng giả, hàng nhái không phải là câu chuyện ngày một ngày hai, và cũng không phải nhiệm vụ của riêng một tổ chức nào.

Chỉ khi có sự chung tay hành động quyết liệt từ toàn xã hội, môi trường mua sắm trực tuyến mới thực sự trở nên an toàn, văn minh và đem lại giá trị đích thực cho cộng đồng.