Bỏ điều kiện nơi thường trú khi thi vào lớp 10: Cởi trói hay tăng áp lực?

Tuy nhiên, không ít lo ngại về nguy cơ quá tải ở các trường “tốp đầu”, điểm chuẩn tăng cao, hay sự mất cân đối giữa trường nội thành và ngoại thành cũng được đặt ra.

Để bàn luận sâu hơn về vấn đề này, cũng như tìm ra những giải pháp để kỳ thi vào lớp 10 bớt căng thẳng, PV VOV Giao thông có cuộc trò chuyện với PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội). 

PV: Thưa ông, việc Hà Nội quyết định bỏ quy định về điều kiện thường trú trong tuyển sinh vào lớp 10 đang nhận được nhiều sự quan tâm. Ông đánh giá thế nào về thay đổi này và ý nghĩa của nó trong việc đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục công bằng?

PGS.TS Trần Thành Nam: Vâng, tôi cho rằng đây là một bước tiến rất tất yếu và tích cực. Trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, quyết định này thể hiện một tinh thần nhân văn sâu sắc.

Nó đánh dấu sự chuyển đổi tư duy quản lý từ hành chính sang tư duy phục vụ, lấy người học làm trung tâm, đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục công bằng cho mọi học sinh. Việc xóa bỏ giới hạn địa lý cũng đồng nghĩa với việc chấm dứt thực trạng chạy hộ khẩu, chạy khu vực vốn gây ra nhiều dư luận tiêu cực và bức xúc trong thời gian qua.

PV: Có một thực tế đáng lo ngại là khi “rào cản” khu vực được dỡ bỏ, người ta lo sợ sẽ xảy ra làn sóng học sinh đổ xô vào các trường “tốp đầu” khu vực nội thành, gây quá tải cục bộ và đẩy điểm chuẩn lên rất cao. Chúng ta cần những cơ chế điều tiết nào để tránh viễn cảnh trường nội đô “vỡ trận” còn trường vùng ven bị “bỏ rơi”, thưa ông?

PGS.TS Trần Thành Nam: Điều kiện tiên quyết để giải quyết vấn đề này, theo tôi, là phải nâng tầm giáo dục đại trà, hướng tới mục tiêu trường nào cũng là trường tốt, đáp ứng được các tiêu chuẩn về năng lực và phẩm chất của công dân thế kỷ 21.

Bên cạnh đó, chúng ta cần có chiến lược xây dựng thêm các trường liên cấp hiện đại, tiên tiến ở vùng ven. Nhà nước cần có chính sách đầu tư đột phá về cơ sở vật chất và chế độ đãi ngộ đặc biệt cho giáo viên tại các khu vực này. Khi chất lượng giáo dục được đồng bộ hóa, tâm lý đua nhau nhảy trường, nhảy khu vực tự khắc sẽ hạ nhiệt.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần đẩy mạnh công tác truyền thông, tư vấn hướng nghiệp từ sớm, từ sâu, giúp học sinh và phụ huynh có lựa chọn phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân, tránh chọn trường theo phong trào hoặc tâm lý “bằng mọi giá phải vào đại học”.

Về mặt kỹ thuật, chúng ta nên tích hợp thông tin tuyển sinh lên hệ thống VNeID, như địa chỉ trường, chỉ tiêu, và tự động gợi ý các trường dựa trên tiêu chí khoảng cách địa lý thay vì tuyến hộ khẩu. Hệ thống cũng cần cung cấp thông tin minh bạch về tỷ lệ chọi, số lượng đăng ký theo thời gian thực để phụ huynh có thể cân nhắc, điều chỉnh nguyện vọng một cách khôn ngoan.”

PV: Vậy theo ông, để kỳ thi vào lớp 10 không còn là kỳ thi mang nhiều áp lực hay thậm chí bị một số người xem là “chấn thương tâm lý” với nhiều gia đình và học sinh, theo ông chúng ta cần làm gì?

PGS.TS Trần Thành Nam: Để giảm tải áp lực, chúng ta cần một giải pháp tổng thể. Các giải pháp truyền thống như xây thêm trường lớp, đa dạng hóa phương thức xét tuyển, thay đổi tư duy thành tích của phụ huynh, hay tăng cường phân luồng hướng nghiệp vẫn rất quan trọng. Nhưng theo tôi, yếu tố cốt lõi nhất chính là đổi mới công tác đánh giá.

Chúng ta cần xây dựng một hệ thống thông tin người học xuyên suốt quá trình học tập, một dạng học bạ số quốc gia, ghi nhận đầy đủ năng lực, phẩm chất, các hoạt động xã hội của học sinh.

Hệ thống này cần được công khai minh bạch để phụ huynh, nhà trường và các chuyên gia giáo dục có thể truy cập. Khi có một bức tranh toàn diện về người học, chúng ta hoàn toàn có thể tư vấn và xét tuyển dựa trên năng lực thực tế mà không nhất thiết phải tổ chức một kỳ thi căng thẳng.

Một giải pháp khác là thử nghiệm xây dựng các hệ thống trường liên cấp với chương trình giáo dục toàn diện, xuyên suốt 12 năm. Với mô hình này, học sinh theo học có thể được xét tuyển thẳng lên cấp trên, bởi chính nhà trường đã chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra của các em.

Tôi nghĩ Hà Nội và một số thành phố lớn nên tiên phong thử nghiệm những mô hình tiên tiến này trước khi nhân rộng.”

PV: Xin cảm ơn ông.