Bệnh lý hô hấp - Tầm soát sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng”

Nhằm giúp người dân hiểu rõ nguyên nhân, hệ luỵ và đặc biệt nắm bắt “thời điểm vàng” trong tầm soát sớm, chiều 16/9, Báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức buổi toạ đàm Bệnh lý hô hấp - Tầm soát sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng” với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực hô hấp.

Vì sao hệ hô hấp ngày càng dễ bị “tổn thương”?

Chia sẻ tại toạ đàm, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc - Chủ tịch Liên Chi hội Hô hấp TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam Văn phòng đại diện TP.HCM, Chủ tịch HĐQT Hệ thống Y khoa Ngọc Minh - nhận định, bức tranh bệnh lý hô hấp tại Việt Nam hiện nay rất đáng lo ngại khi độ tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ. Một trong những nguyên nhân hàng đầu là sự gia tăng của ô nhiễm không khí và bụi mịn.

Khác với khói thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử vốn tác động trực tiếp lên người hút, bụi mịn nồng độ cao tác động diện rộng đến toàn bộ cộng đồng.

“Bên cạnh đó, tình trạng kháng kháng sinh trong điều trị nhiễm trùng đường hô hấp hiện đã trở nên nghiêm trọng, buộc phải tăng liều lượng điều trị gấp nhiều lần mới đạt hiệu quả. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ thói quen và tâm lý coi kháng sinh là “liệu pháp vàng” của nhiều người Việt. Trước đây, người dân rất dễ dàng mua thuốc kháng sinh, kháng viêm tại các nhà thuốc mà không cần kê đơn, dẫn đến tình trạng lạm dụng không cần thiết. Việc lạm dụng này khiến các bệnh nhiễm trùng hô hấp trên trở nên khó điều trị và dễ tái phát.” – PGS.TS. BS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh nguyên nhân.

TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long - Giảng viên Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch chỉ ra những thói quen sinh hoạt chưa tốt ở thời điểm giao mùa hay làm việc lâu trong môi trường máy lạnh không đảm bảo vệ sinh, liên tục tiếp xúc với hóa chất hay khói bụi nghề nghiệp cũng là nguyên nhân phổ biến. Tuy nhiên, những triệu chứng của viêm đường hô hấp trên thường bị “lờ” đi và bỏ qua.

"“Vòng lặp” tổn thương biểu mô và niêm mạc đường hô hấp trên khiến bệnh kéo dài dai dẳng, làm tăng nhạy cảm với các đợt viêm mới và gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới.” – TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long chia sẻ thông tin.

Đặc biệt, PGS.TS.BS Lê Tiến Dũng lưu ý thêm về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và hen phế quản – hai bệnh lý hô hấp mạn tính với tỷ lệ mắc cao tại Việt Nam. Bên cạnh yếu tố di truyền, môi trường sống đóng vai trò kích hoạt bệnh rất lớn. Những tổn thương do vi khuẩn, vi-rút lặp đi lặp lại hoặc di chứng hậu COVID-19 cũng khiến chức năng hô hấp suy giảm dần theo thời gian.

“Đối với các bệnh mạn tính, triệu chứng ban đầu rất mơ hồ, nên thường mọi người xem đó là bình thường. Riêng bệnh lý về ung thư phổi, phần lớn các bệnh nhân được phát hiện ra bệnh và điều trị thường ở giai đoạn muộn. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không thể chữa lành, việc điều trị thuyên giảm cũng vô cùng khó khăn” , PGS.TS.BS Lê Tiến Dũng nói về thực tế.

Cạm bẫy từ tâm lý chủ quan và hệ lụy khi bỏ lỡ “thời điểm vàng”

Một thực tế đáng báo động là đa số người dân đều có tâm lý chủ quan, coi ho khan, ngứa họng hay khó thở nhẹ chỉ là “cảm cúm xoàng vài ngày là khỏi”. TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long giải thích, ở giai đoạn đầu, các tác nhân gây hại âm thầm phá hủy tổ chức phổi mà không tạo ra triệu chứng rõ ràng. Đến khi người bệnh thấy khó thở dữ dội thì tổn thương thường đã ở mức nặng hoặc tiến triển sang giai đoạn muộn.

Định nghĩa về "thời điểm vàng", PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh: “Đó là giai đoạn sớm khi tổn thương mới hình thành hoặc chưa phát sinh biến chứng nguy hiểm. Việc bỏ lỡ thời điểm vàng trong ung thư phổi hay COPD sẽ khiến việc điều trị trở nên vô cùng khó khăn, chi phí đắt đỏ và nguy cơ tử vong cao.”

Để bảo vệ lá phổi đúng cách, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc khuyến cáo nên thực hiện tầm soát bằng chụp CT-Scanner lồng ngực liều thấp định kỳ hàng năm. Bác sĩ cũng nhấn mạnh: Ung thư phổi nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm có thể điều trị hiệu quả, thậm chí đạt mức chữa khỏi hoàn toàn. Nhóm đối tượng nguy cơ cao được khuyến cáo nên tầm soát ung thư phổi bao gồm người trong độ tuổi từ 50 – 80, người có tiền sử hút thuốc lá từ 20 gói-năm trở lên (pack-years).

Dành lời khuyên cho cộng đồng, TS.BS Phạm Ngọc Hoàng Long chuyển tải thông điệp: “Đừng chịu đựng và đừng bỏ qua khi thấy sự khó chịu của mũi, họng...”

Bệnh lý hô hấp hoàn toàn có thể kiểm soát và chữa trị hiệu quả nếu được phát hiện kịp thời. Mỗi người dân cần loại bỏ tâm lý chủ quan, lắng nghe những thay đổi nhỏ nhất của cơ thể và chủ động thực hiện tầm soát hô hấp định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín để bảo vệ hơi thở và cuộc sống của chính mình.