Bầu cử Quốc hội XVI: Khi niềm tin hội tụ thành khát vọng hành động

Từ tỷ lệ cử tri đi bầu gần tuyệt đối, những bài học của một quy trình dân chủ - minh bạch, đến kỳ vọng về một Quốc hội chuyên sâu hơn, hành động hơn trong nhiệm kỳ mới.

Ngày 15/3/2026, gần 76,2 triệu cử tri cả nước đi bỏ phiếu, tạo nên một trong những dấu mốc chính trị - xã hội nổi bật nhất của năm.

Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ là một quy trình chuyển giao nhân sự định kỳ, mà còn là dịp để đo chiều sâu của niềm tin xã hội, kiểm chứng năng lực tổ chức của hệ thống chính trị và mở ra kỳ vọng về một nhiệm kỳ hành động mới.

Đằng sau con số 99,7% là câu chuyện của trách nhiệm công dân, của sự trưởng thành chính trị, của chuyển đổi số trong quản trị, của một Quốc hội được kỳ vọng chuyên nghiệp hơn và của những mong mỏi rất cụ thể từ đời sống: hạ tầng, logistics, metro, xe buýt điện, an sinh, giáo dục và phát triển bền vững.

Có thể thấy kỳ bầu cử Quốc hội khóa XVI được nhìn nhận như một cột mốc có ý nghĩa kép: vừa là ngày hội lớn của toàn dân, vừa là phép thử ở quy mô quốc gia đối với năng lực tổ chức, mức độ đồng thuận xã hội và độ tin cậy của các thiết chế dân cử.

Gần 76,2 triệu cử tri tham gia bỏ phiếu, tỷ lệ đi bầu đạt khoảng 99,7%, không có đơn vị nào phải bầu lại.

Những con số ấy tự nó đã rất ấn tượng, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở tầng nghĩa phía sau: người dân đi bầu với tâm thế chủ động hơn, quá trình tổ chức diễn ra bài bản hơn và niềm tin dành cho cơ chế đại diện được bồi đắp rõ hơn.

PGS.TS Bế Trung Anh - Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội - nhấn mạnh rằng dấu ấn lớn nhất của kỳ bầu cử không chỉ nằm ở tỷ lệ cử tri đi bầu cao, mà ở “chất lượng chính trị phía sau con số đó”.

Theo ông, khi một cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh thời gian chuẩn bị rút ngắn, mô hình chính quyền địa phương có nhiều điểm mới, địa bàn tổ chức rộng và phức tạp hơn, nhưng cử tri vẫn tham gia với tỷ lệ rất cao, điều đó cho thấy niềm tin của người dân tiếp tục được củng cố, ý thức công dân ngày càng trưởng thành và năng lực tổ chức của hệ thống chính trị đã được nâng lên một bước.

Ở một lớp nghĩa khác, GS.TS Nguyễn Tuấn Anh - Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng thành công của kỳ bầu cử này được làm nên bởi sự hội tụ của ba yếu tố: tinh thần trách nhiệm cao của cử tri, ý thức chính trị ngày càng cao của người dân và niềm tin xã hội được củng cố rõ nét.

Ông phân tích, tinh thần trách nhiệm của cử tri không chỉ thể hiện qua việc đi bầu đông đủ, mà còn ở cách người dân chủ động tiếp cận thông tin, tìm hiểu về ứng cử viên, trao đổi trước khi quyết định lá phiếu của mình.

Ý thức chính trị cũng đã được nâng lên khi cử tri không chỉ quan tâm “bầu ai”, mà còn quan tâm người được bầu có đại diện được cho tiếng nói của mình hay không, có năng lực và có trách nhiệm giải trình sau khi trúng cử hay không.

Và ở tầng sâu nhất, niềm tin xã hội chỉ có thể được củng cố khi người dân cảm nhận rõ rằng quy trình bầu cử là công bằng, minh bạch, có kỷ luật và đáng tin cậy.

Nhìn theo hướng này, lá phiếu của cử tri không còn là một hành vi chính trị mang tính nghi thức. Nó trở thành một sự lựa chọn có suy xét, gắn với kỳ vọng cụ thể vào chất lượng đại diện và vào hiệu quả hoạt động của Quốc hội, HĐND trong suốt nhiệm kỳ.

Đây chính là nền tảng khiến tỷ lệ đi bầu cao không còn là hiện tượng bề nổi, mà là chỉ dấu cho thấy dân chủ đang được cảm nhận bằng trải nghiệm thật, được vận hành bằng cơ chế thật và được tiếp nhận bằng niềm tin thật. 

Điều đáng chú ý là cảm nhận của cử tri tại nhiều địa phương khác nhau lại gặp nhau ở một điểm chung: họ nhìn thấy sự dân chủ qua những trải nghiệm rất cụ thể.

Ở Đà Nẵng, ông Phan Phước Vinh - cử tri xã Nam Phước - nói rằng kỳ bầu cử năm nay huy động rất nhiều lực lượng tham gia đồng bộ, từ công an, quân đội đến y tế; nhờ đó công tác tổ chức được bảo đảm tốt, người dân nắm sâu thông tin về người ứng cử và có cơ sở để lựa chọn những người “đủ đức, đủ tài”.

Tại An Giang, chị Phạm Gia Khánh ghi nhận các tổ bầu cử cấp xã bắt tay vào việc rất nhanh, quá trình vận động ứng cử của từng ứng viên diễn ra bài bản, liên tục và rộng khắp.

Ở Hà Nội, chị Nguyễn Mai Hương - cử tri phường Hà Đông - ấn tượng với sự nề nếp và khoa học ở từng khâu: từ niêm yết danh sách, phân luồng tại điểm bỏ phiếu, đến việc số hóa tiểu sử và chương trình hành động của ứng cử viên để người dân tra cứu dễ dàng hơn.

Còn tại TP.HCM, chị Phan Thị Tuyết Oanh đánh giá cao công tác tuyên truyền, khâu gửi trước thông tin ứng cử viên cho cử tri nghiên cứu và việc bảo đảm an ninh, an toàn để người dân thực hiện quyền công dân của mình trong trạng thái yên tâm.

Những ghi nhận ấy cho thấy dân chủ không chỉ nằm trong những tuyên bố lớn, mà còn hiện diện trong cách một cử tri bước vào điểm bỏ phiếu, tiếp cận thông tin ra sao, được hỗ trợ thế nào, có cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng hay không.

Khi niêm yết rõ ràng, phân luồng hợp lý, thông tin công khai, bộ máy phục vụ tận tình và công nghệ được ứng dụng đúng chỗ, niềm tin không còn là khái niệm trừu tượng. Nó trở thành cảm giác rất cụ thể của người dân đối với nhà nước và đối với quy trình bầu cử.

Tại Đà Nẵng, ý nghĩa ấy càng rõ hơn khi địa phương phải xử lý cả tình huống thiên tai, lũ lụt ngay sát ngày bầu cử. Việc lực lượng chức năng triển khai nhiều giải pháp để bảo đảm quyền bầu cử cho người dân, góp phần đưa 76 xã, phường đạt tỷ lệ 100% cử tri đi bầu và 17 xã, phường đạt từ 99,05% đến 99,99%, là một bằng chứng sinh động cho thấy quyền chính trị của người dân được bảo vệ bằng hành động cụ thể chứ không chỉ bằng nguyên tắc.

Có thể khái quát một số bài học lớn của kỳ bầu cử khóa XVI. Trước hết là sự chỉ đạo thống nhất từ Đảng, cùng sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị.

Thứ hai là chuẩn bị phải đi trước một bước, không chỉ ở lịch trình mà ở chất lượng chuẩn bị nhân sự, phương án tổ chức, dự phòng tình huống phát sinh.

Thứ ba là kỷ luật tổ chức phải đi cùng năng lực điều hành thực tế: không chỉ “đúng quy trình” mà còn phải “xử lý được việc” khi có biến động xảy ra tại cơ sở.

PGS.TS Bế Trung Anh nhấn mạnh thêm một bài học rất đáng chú ý: chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với năng lực thực thi. Có dữ liệu thôi chưa đủ, quan trọng là phải có con người đủ năng lực vận hành công nghệ và có quy trình đủ chặt để công nghệ phát huy tác dụng.

Đồng quan điểm, GS.TS Nguyễn Tuấn Anh khái quát 5 bài học kinh nghiệm gồm: chuẩn bị sớm, đồng bộ và chuyên nghiệp; phát huy dân chủ thực chất ngay từ cơ sở; ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị; xây dựng và củng cố niềm tin của người dân; và đặc biệt là vai trò nền tảng của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Xét ở một bình diện rộng hơn, đây không chỉ là những kinh nghiệm của riêng một kỳ bầu cử. Đó còn là bài học cho quản trị quốc gia trong giai đoạn mới: muốn một chính sách đi vào cuộc sống, phải có chỉ đạo thống nhất, thiết kế tốt, tổ chức chặt, nhân sự đủ năng lực và bộ máy cơ sở đủ mạnh.

Kỳ bầu cử lần này vì vậy có thể được xem như một cuộc thực hành quy mô lớn về năng lực quản trị hiện đại, ở đó dân chủ được đặt trong khuôn khổ của kỷ luật, minh bạch và hiệu quả thực thi.

Nếu kỳ bầu cử là nơi niềm tin được gửi gắm, thì cơ cấu đại biểu trúng cử là nơi niềm tin ấy được chuyển hóa thành kỳ vọng hành động. Có thể thấy Quốc hội khóa XVI ghi dấu ở xu hướng chuyên nghiệp hóa mạnh mẽ hơn: số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tăng lên, số lượng đại biểu kiêm nhiệm trong cơ quan hành pháp, tư pháp giảm xuống, đồng thời cơ cấu xã hội và học vấn tiếp tục được mở rộng.

PGS, TS Lê Thị Thanh Hà - Phó Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - phân tích rằng chất lượng đại biểu của nhiệm kỳ này được nâng lên rõ rệt. Theo bà, việc số lượng đại biểu chuyên trách đạt tới 40% là một thay đổi rất quan trọng, bởi nó giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong giám sát cũng như lập pháp của Quốc hội.

“Chất lượng đại biểu của nhiệm kỳ này được nâng lên rõ rệt... Điều này cũng giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong giám sát, lập pháp của Quốc hội”, PGS, TS Lê Thị Thanh Hà - Phó Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Nhìn từ góc độ eMagazine, đây chính là điểm nhấn cho thấy một Quốc hội mạnh không chỉ cần tính đại diện rộng, mà còn cần một cơ cấu đủ chuyên sâu để theo đuổi các vấn đề lập pháp, giám sát và phản biện chính sách đến cùng.

Song song với đó là yêu cầu về tính kế thừa và tính đa dạng. Việc có 230 đại biểu khóa XV tái cử, chiếm 46% tổng số đại biểu, tạo nên độ ổn định cần thiết cho việc tiếp nối các chương trình nghị sự lớn.

Sự xuất hiện của những gương mặt mới, nhiều đại biểu trẻ có học hàm, học vị cao, cùng sự hiện diện của đại biểu nữ, đại biểu ngoài Đảng và đại diện các dân tộc thiểu số, giúp tăng chiều rộng của đại diện xã hội và bổ sung thêm các góc nhìn chuyên môn cho hoạt động nghị trường.

Từ góc độ trách nhiệm cá nhân, GS Đỗ Chí Nghĩa - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội, người vừa trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI - khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành với đời sống nhân dân, quan tâm đến các vấn đề văn hóa, giáo dục và an sinh xã hội; đặc biệt là nâng cao chất lượng giáo dục, giảm tải chương trình và giám sát việc thực thi các luật liên quan đến giáo dục. Đây là một ví dụ cho thấy cử tri không chỉ chờ đợi cơ cấu đẹp trên giấy, mà còn chờ đợi chương trình hành động cụ thể, gắn với từng lĩnh vực mà người dân quan tâm.

Kỳ vọng của cử tri không dừng ở những phát biểu chung về dân chủ hay đại diện. Nó đi thẳng vào những vấn đề của đời sống thường nhật. Với nhóm cử tri sử dụng phương tiện xanh, mong muốn rất rõ ràng: nhà nước cần ưu tiên hơn cho xe điện, mở rộng mạng lưới xe buýt điện, tăng hỗ trợ chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện và xây dựng hệ thống giao thông thân thiện với môi trường hơn.

Anh Bùi Văn Thành - tài xế taxi điện - cho rằng nhu cầu xe điện đang tăng cao và mong chính sách nhà nước ưu tiên hơn cho phương tiện sạch. Anh Trần Văn Đồng - tài xế tuyến xe buýt điện E01 - đánh giá xe buýt điện êm, ít tiếng ồn, giảm ô nhiễm và kỳ vọng thành phố dần thay thế xe buýt chạy xăng dầu bằng xe buýt điện.

Trong khi đó, hành khách Đàm Trung Kiên và anh Bùi Văn Quý đều cho rằng trải nghiệm di chuyển bằng xe buýt điện thoải mái hơn, sạch hơn; nếu có chính sách hỗ trợ, người dân sẽ hưởng ứng mạnh mẽ việc chuyển đổi phương tiện.

Ở nhóm tài xế đường dài và chủ xe, các mong muốn lại rất đời thường nhưng cũng rất cấp thiết: giá nhiên liệu ổn định hơn, sửa chữa kịp thời các điểm sạt lở, giải quyết ùn tắc ở cửa ngõ đô thị, kiểm soát xe trá hình, tăng chế tài để giao thông văn minh hơn và tổ chức phân luồng hợp lý hơn.

Tài xế Nguyễn Thế Anh nói tới áp lực giá xăng dầu và mong các nút giao cửa ngõ, vành đai sớm được tháo gỡ. Tài xế Nguyễn Đình Hùng đề nghị dẹp xe trá hình và tổ chức cấm giờ hợp lý để xe vận tải lưu thông thuận lợi hơn.

Chị Vũ Thị Tuyết - chủ xe chạy tuyến Tân Sơn - Mỹ Đình - mong Quốc hội quan tâm hơn tới an sinh và nâng cấp đường sá để người dân bớt lo khi tham gia giao thông.

Ở chiều sâu chính sách, cử tri ngành xây dựng và logistics kỳ vọng nhiều hơn vào hạ tầng chiến lược. Anh Đào Phú Cường, người làm trong lĩnh vực đường sắt đô thị, mong mạng lưới metro được mở rộng để người dân có thể coi đường sắt đô thị là phương tiện đi lại chính.

Bà Cao Ngọc Thúy tại TP.HCM yêu cầu những gì đã ghi trong chương trình hành động của ứng viên phải được thực hiện đến nơi đến chốn, nhất là với các tuyến metro và trục kết nối sân bay Long Thành.

Ông Lê Duy Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam - nhấn mạnh yêu cầu quy hoạch và phát triển đúng đắn hạ tầng logistics, nhất là tính kết nối sau sáp nhập. Còn ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam - mong việc khai thác cao tốc phải khoa học hơn để phát huy tối đa hiệu quả đầu tư.

Đáng chú ý, chuyên gia giao thông Phan Lê Bình cho rằng những dự án như sân bay Long Thành, Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 TP.HCM, metro ở Hà Nội và TP.HCM hay đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đều đòi hỏi quyết tâm chính trị rất cao từ các đại biểu dân cử.

Điều đó cho thấy cử tri hôm nay chờ đợi ở Quốc hội khóa XVI không chỉ những phiên thảo luận tốt, mà là năng lực thúc đẩy, giám sát và bẻ gãy độ trễ trong thực thi chính sách.

Bầu cử Quốc hội khóa XVI không chỉ là bước chuyển giao nhân sự, mà còn là điểm xuất phát cho một chặng phát triển mới của đất nước giai đoạn 2026 - 2030. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, thúc đẩy kinh tế số, nâng năng suất lao động, hoàn thiện kết cấu hạ tầng đồng bộ và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, Quốc hội khóa XVI được đặt trước yêu cầu chuyển mạnh từ “tư duy chính sách” sang “tư duy quản trị và thực thi”.

Điều đó có nghĩa là cử tri sẽ không chỉ đánh giá Quốc hội bằng số lượng luật được thông qua, mà bằng khả năng theo đuổi vấn đề đến cùng, phát hiện điểm nghẽn thể chế, giám sát tiến độ, bảo đảm nguồn lực, giảm chậm trễ trong triển khai và tạo ra những thay đổi mà người dân có thể cảm nhận được. Từ giáo dục, văn hóa, an sinh đến hạ tầng, năng lượng xanh, logistics, giao thông đô thị hay kết nối vùng - mọi quyết sách đều sẽ được kiểm chứng bằng mức độ đi vào cuộc sống.

Nói cách khác, lá phiếu ngày 15/3 không chỉ khép lại ở phòng bỏ phiếu. Nó còn tiếp tục sống trong những kỳ vọng mà cử tri gửi tới từng đại biểu, từng phiên họp nghị trường và từng công trình, dự án, chính sách trong 5 năm tới. Một nền dân chủ trưởng thành không chỉ được đo bằng tỷ lệ đi bầu cao, mà còn bằng năng lực biến niềm tin thành hành động, biến đồng thuận thành cải cách, biến khát vọng thành kết quả phát triển có thể kiểm đếm được.