Bao giờ nông sản ĐBSCL hết đi “đường vòng”?

Cái mà ĐBSCL đang “khao khát” là có một hệ sinh thái logistics đồng bộ, kết nối từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến vận chuyển và xuất khẩu. Việc nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn này đang là yêu cầu cấp thiết để vùng ĐBSCL phát triển.

"Tháo điểm nghẽn" logistics cho nông sản ĐBSCL 

Mở rộng và đa dạng hóa thị trường - Lời giải cho bài toán xuất khẩu nông sản ĐBSCL

Để nông sản ĐBSCL không còn lệ thuộc

Để nông sản ĐBSCL không còn lệ thuộc

Dẫn phóng viên dạo quanh vườn nhãn Ido xanh mướt, ông Phạm Văn Lơ - Giám đốc hợp tác xã Nhãn Nhơn Nghĩa (xã Nhơn Ái, TP. Cần Thơ) cho biết, gần 30 năm trồng nhãn, ông và bà con đang ước ao thành phố sớm có một trung tâm bảo quản nông sản. Hiện thu nhập bình quân của hợp tác xã là 6 tỷ đồng/năm, nếu có công nghệ và nơi bảo quản sau thu hoạch thì nông dân không còn sợ được mùa mất giá nữa:

“Khó khăn nhất của hợp tác xã là trong 2 năm dịch bệnh COVID-19, giá thành xuống quá thấp, do đó bà con không có lợi nhuận nhiều. Nếu Trung tâm liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản tại Cần Thơ được thành lập thì nông dân được hưởng lợi”, ông Lơ cho biết.

ĐBSCL có nhu cầu vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu khoảng 18 triệu tấn/năm, giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu đạt hơn 31 tỷ USD/năm, nông sản xuất khẩu chiếm 75%. Vùng đang cần hệ thống logistics nông nghiệp với các hoạt động: lưu trữ hàng hóa, đóng gói, kho bãi, thực hiện thủ tục hải quan,... nhằm đưa sản phẩm ra thị trường nhanh và chất lượng.

Tuy nhiên, số liệu từ Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam cho thấy, toàn vùng ĐBSCL chỉ có khoảng 1.461 doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics. Số lượng kho lạnh quá ít, thiếu các trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế,… nên hàng hóa phải vận chuyển lên TP. Hồ Chí Minh để xuất khẩu, khiến chi phí logistics đội lên từ 10% - 40%.

Bà Ngô Tường Vy – Tổng Giám đốc công ty Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu, tỉnh Vĩnh Long cho biết: “Điểm nghẽn lớn đối với trái cây tươi và một số mặt hàng mà công nghệ bảo quản của chúng ta chưa đảm bảo, phải đi bằng đường hàng không thì sản lượng đang giảm dần. Với chi phí quá cao thì chúng ta rất khó cạnh trạnh.”

Định hình trung tâm logistics ĐBSCL tại Cần Thơ

Trong chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định Cần Thơ là trung tâm logistics của vùng ĐBSCL.Theo đó, định hướng phát triển Trung tâm logistics Cái Răng đóng vai trò đầu mối kết nối vận tải đường bộ, đường thủy và đường biển của vùng; cùng Trung tâm liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản tại Bình Thủy và Ô Môn, hình thành chuỗi dịch vụ khép kín từ thu mua, kiểm định, chiếu xạ, chế biến đến đóng gói và xuất khẩu.

Tiến sĩ Nguyễn Thắng Lợi - Viện Nghiên cứu và Phát triển Logistics Việt Nam cho rằng: “Xu thế bây giờ là công nghệ, khoảng cách về mặt địa lý không có vấn đề gì quá quan trọng vì đã có hệ thống đường giao thông kết nối. Nếu muốn Cần Thơ trở thành trung tâm liên kết sản xuất của khu vực ĐBSCL thì bắt buộc Cần Thơ phải là ngõ ra quốc tế, nếu chúng ta không giải quyết được vấn đề ngõ ra quốc tế thì chúng ta vẫn phải mang hàng hóa lên TP. Hồ Chí Minh xuất khẩu.”

Nhiều chuyên gia cho rằng, để phát triển logistics tại ĐBSCL cần đặt trong tổng thể kết nối đồng bộ giữa đường thủy nội địa và đường bộ. Trong đó, các cửa ngõ hàng hải như luồng Định An, luồng Sông Hậu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối hàng hóa của vùng với thị trường trong nước và quốc tế. Thế nhưng, mặc dù đã được đầu tư, nạo vét nhưng luồng Định An hiện mới đáp ứng cho tàu khoảng 5.000 tấn hoạt động đầy tải, trong khi tàu 10.000 tấn vẫn phải giảm tải.

Tiến sĩ Bùi Thiên Thu - nguyên Cục trưởng Cục Đường thủy nội địa cho rằng, cần dành quỹ đất phù hợp cho cảng, bến thủy nội địa, dịch vụ hậu cần sau cảng và hệ thống cảng cạn (ICD):

“Hình thành những quỹ đất phục vụ cho logistics, đó là hình thành các cảng bến thủy nội địa và dịch vụ hậu cần sau cảng, rồi các cảng cạn (ICD) ở các vị trí mà phù hợp theo quy hoạch, đặc biệt các cảng cạn thì phải gắn với các tuyến sông đường thủy nội địa để nâng cao hiệu quả của logistics. Cần Thơ là địa bàn có thế mạnh về nông sản, trái cây, thủy hải sản thì cần hình thành các kho lạnh gần các cảng bến thủy nội địa.”

Cũng theo các chuyên gia, trong tương lai, việc phát triển logistics hiện đại đòi hỏi đội ngũ lao động phải có kỹ năng vận hành cảng, kho bãi, chứng từ quốc tế, thương mại điện tử và tiêu chuẩn xanh. Các địa phương ĐBSCL cũng cần phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp triển khai đào tạo theo nhu cầu thực tế, gắn đào tạo với cam kết tuyển dụng; đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo ngắn hạn, cấp chứng chỉ nghề logistics theo chuẩn quốc tế.

Khi những mắt xích này được kết nối, hàng hóa ĐBSCL sẽ có thêm cơ hội đi thẳng ra thị trường, giảm chi phí trung chuyển và quan trọng hơn là giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng ngay tại vùng sản xuất.