Bão giá 2026: "Điểm nghẽn" bảo trì đường bộ và lời giải khơi thông vốn đầu tư công

Trong bối cảnh đó, lĩnh vực xây dựng, đặc biệt là công tác bảo trì đường bộ đang chịu áp lực lớn bởi giá nguyên vật liệu tăng mạnh.

“Bão giá” không chỉ khiến nhiều nhà thầu kiệt sức mà còn đe dọa tiến độ thi công, giải ngân vốn đầu tư công và cả an toàn giao thông trên nhiều tuyến huyết mạch.

Xung đột tại Trung Đông đã tạo nên một làn sóng tăng giá nguyên nhiên vật liệu chưa từng có, đẩy giá xăng dầu và đặc biệt là nhựa đường - vật liệu chiếm hơn 85% giá trị các gói thầu bảo trì tăng phi mã. Theo đó, giá xăng dầu, nhựa đường, sắt thép, xi măng đồng loạt leo thang, tăng từ 35 đến gần 40% so với thời điểm lập dự toán.

Trong khi đó, phần lớn các gói thầu bảo trì đường bộ hiện nay vẫn áp dụng hợp đồng đơn giá cố định. Điều này đồng nghĩa, dù giá vật liệu tăng đột biến, nhà thầu vẫn phải thi công theo mức giá đã ký từ trước. Nhiều doanh nghiệp rơi vào tình cảnh càng làm càng lỗ.

Tại Ban Quản lý dự án đường bộ miền Bắc, trong số 22 dự án được giao năm nay đã có 6 nhà thầu từ chối ký hợp đồng vì chi phí vật liệu thực tế vượt dự toán từ 20 đến 25%. Nhiều đơn vị phải tính toán lại tiến độ thi công để cầm cự. Ông Đỗ Tiến Cường, Trưởng phòng Điều hành dự án 2, Ban Quản lý dự án đường bộ miền Bắc cho biết:

"Năm 2026, Ban QLDA đường bộ miền Bắc quản lý 22 dự án, hiện đã chọn xong nhà thầu cho 16/22 công trình (trong đó 13 dự án đang thi công). Đối với 6 dự án còn lại, một số nhà thầu đã từ chối ký hợp đồng do áp lực biến động giá quá lớn.

Để duy trì tiến độ tổng thể, các nhà thầu đang triển khai chiến thuật ưu tiên thi công trước các hạng mục ít chịu tác động giá như hệ thống rãnh thoát nước và an toàn giao thông, đồng thời lùi thời gian thực hiện các hạng mục sử dụng nhiều nhựa đường và xăng dầu".

Không chỉ các dự án mới bị ảnh hưởng, nhiều gói thầu đang triển khai cũng rơi vào thế khó. Tại Khu Quản lý đường bộ III, đã có 11 gói thầu phải hủy để điều chỉnh dự toán và tổ chức đấu thầu lại. Việc này khiến tiến độ sửa chữa, duy tu nhiều tuyến quốc lộ bị kéo dài.

Áp lực còn lớn hơn với những doanh nghiệp thực hiện công trình khẩn cấp khắc phục hậu quả thiên tai. Tại dự án xử lý sạt lở đường Hồ Chí Minh nhánh Tây qua huyện A Lưới (Thừa Thiên Huế), các nhà thầu phải thi công xuyên Tết, ăn ở tại công trường giữa vùng núi hẻo lánh không có sóng điện thoại để sớm thông tuyến.

Dù công trình đã hoàn thành từ giữa tháng 3, nhiều doanh nghiệp đến nay vẫn chưa được tạm ứng vốn, trong khi phải tự xoay sở hàng chục tỷ đồng để duy trì thi công. Giá vật liệu thực tế cao hơn nhiều so với thông báo của địa phương càng khiến doanh nghiệp thêm áp lực. Ông Cao Trọng Hồng, Giám đốc Công ty Cổ phần Hồng An chia sẻ:

"Chúng tôi làm công trình khẩn cấp, bỏ vốn tự có hơn 25 tỷ đồng để thi công xuyên Tết nhưng đến nay vẫn chưa được tạm ứng. Đơn giá thực tế cao hơn thông báo giá của tỉnh tới 30%, doanh nghiệp đang gồng mình chịu lỗ. Rất mong Nhà nước có chính sách ưu đãi đặc thù cho các công trình cấp bách, tính thêm chi phí tăng ca, tăng kíp để chúng tôi có sức tiếp tục cống hiến.

Theo các chuyên gia và đơn vị quản lý, khi nhà thầu kiệt sức hoặc bỏ cuộc giữa chừng, hệ lụy không chỉ dừng ở thiệt hại của doanh nghiệp. Chủ đầu tư buộc phải dừng hợp đồng, tổ chức đấu thầu lại, kéo theo hàng loạt thủ tục phát sinh và nguy cơ chậm giải ngân vốn đầu tư công.

Đáng lo hơn, nhiều tuyến quốc lộ, cao tốc nếu không được bảo trì kịp thời sẽ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, đặc biệt trong mùa mưa bão đang đến gần. Ông Nguyễn Phương Nam, Phó Giám đốc Khu Quản lý đường bộ III cho biết, các đơn vị hiện phải vừa đôn đốc tiến độ, vừa tìm cách giữ chân nhà thầu để tránh “vỡ trận”:

"Giá xăng dầu, nhựa đường tăng cao, kéo theo bão giá các vật liệu khác như cát, đá, xi măng, sắt thép, ảnh hưởng nhiều tới các dự án bảo trì và việc giải ngân của Khu III. Đối với các gói thầu đã kí hợp đồng trước thời điểm xảy ra xung đột chúng tôi đang đôn đốc nhà thầu triển khai ngay. Với các gói thầu đã ký đơn giá cố định, nhà thầu buộc phải tuân thủ điều khoản hợp đồng dù rất khó khăn".

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh giá vật liệu biến động bất thường như hiện nay, cơ chế hợp đồng đơn giá cố định đã bộc lộ nhiều bất cập. Nếu không có giải pháp tháo gỡ kịp thời, mục tiêu thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công rất khó đạt được như kỳ vọng.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Cục Đường bộ VN cho rằng, điều quan trọng lúc này là phải cập nhật giá vật liệu sát với diễn biến thực tế của thị trường, đồng thời có cơ chế linh hoạt hơn đối với các hợp đồng bảo trì đường bộ đang triển khai. Ông Nguyễn Bảo Giang, Trưởng phòng Kế hoạch, Khu Quản lý đường bộ II cho biết:

“Khu QLĐB II đã báo cáo Cục Đường bộ Việt Nam các giải pháp nhằm đảm bảo mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công vào cuối năm. Thực tế hiện nay, giá nguyên vật liệu do các địa phương công bố đang không sát với thực tế; thống kê cho thấy giá thị trường cao hơn từ 2 đến 3 lần so với thông báo giá.

Đề nghị địa phương công bố giá sát với giá thị trường. Còn đối với các gói thầu ký hợp đồng theo đơn giá cố định, chúng tôi mong có chính sách cho điều chỉnh hợp đồng đơn giá cố định sang hợp đồng đơn giá điều chỉnh".

Với các công trình khẩn cấp, nhiều doanh nghiệp cũng kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ chi phí tăng ca, tăng kíp và đẩy nhanh tạm ứng vốn để giảm áp lực tài chính cho nhà thầu. Đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ là yêu cầu về tiến độ, mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, để dòng vốn này thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng là phải tháo gỡ được những “điểm nghẽn” đang khiến nhà thầu ngày càng đuối sức giữa cơn “bão giá” vật liệu xây dựng hiện nay.