Báo chí trước yêu cầu từ đưa tin đến tạo niềm tin

Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đang đặt ra những yêu cầu mới đối với báo chí, trong đó có các cơ quan báo chí chủ lực như Đài Tiếng nói Việt Nam.

Báo chí trước yêu cầu mới

Hôm nay, ngày 3/9, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số Nghị quyết, Chỉ thị của Bộ Chính trị. Hội nghị nhằm giúp cán bộ, đảng viên nắm vững những nội dung cốt lõi, điểm mới, từ đó cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch hành động phù hợp thực tiễn.

Trong 6 chuyên đề được nghiên cứu tại Hội nghị, Nghị quyết số 25 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đặt ra những yêu cầu mới khi không gian mạng và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi mạnh mẽ cách con người tiếp nhận, chia sẻ thông tin.

Với phương châm “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”, Nghị quyết yêu cầu báo chí không chỉ thông tin nhanh, chính xác mà còn phải giúp công chúng hiểu đúng bản chất vấn đề, tạo niềm tin trên cơ sở thông tin được kiểm chứng. Truyền thông chính sách phải đi trước một bước, từ sớm, từ xa và xuyên suốt quá trình hoạch định, thực thi, đánh giá chính sách; hạn chế khoảng trống thông tin. Các sản phẩm truyền thông cũng cần phù hợp với từng nhóm công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và người dùng trên không gian số. Trong bối cảnh một thông tin có thể nhanh chóng lan truyền qua báo điện tử, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội hay video ngắn, nguy cơ thông tin bị cắt xén, thiếu bối cảnh hoặc diễn giải sai lệch cũng gia tăng.

Từ thực tế sản xuất báo chí đa phương tiện, nhà báo Vũ Thị Liễu, phóng viên báo điện tử VTC News cho rằng, đổi mới không đơn giản là đưa cùng một nội dung lên nhiều nền tảng, mà phải đưa thông tin đến đúng người, đúng cách, đúng nhu cầu, đồng thời bảo đảm tính chính xác và trách nhiệm. Khi tốc độ ngày càng trở thành yếu tố cạnh tranh trên không gian số, bài toán đặt ra với báo chí là làm sao nhanh nhưng không vội, kịp thời nhưng không đánh đổi độ chính xác.

“Theo tôi, thách thức lớn nhất trên không gian số là thông tin đi rất nhanh, nhưng ngữ cảnh lại rất dễ bị mất đi. Một câu nói, một hình ảnh hay một con số khi bị tách khỏi bối cảnh có thể dẫn đến những cách hiểu hoàn toàn khác. Vì vậy, người làm báo trước hết phải nhanh, nhưng nhanh phải đi cùng kiểm chứng. Tôi cho rằng định hướng thông tin hôm nay không phải là nói cho công chúng phải nghĩ gì, mà là cung cấp thông tin đủ chính xác, đầy đủ và thuyết phục để công chúng có thể tự đánh giá. Khi làm được điều đó, báo chí mới thực sự tạo dựng và giữ được niềm tin.”

Đưa thông tin đến gần công chúng

Đã nhiều năm công tác trên các bản làng vùng cao, thường xuyên tiếp xúc, trao đổi thông tin với bà con dân tộc thiểu số, ông Trần Thanh Bình, Giám đốc Cơ quan thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam khu vực Tây Bắc cho rằng: Yêu cầu quan trọng nhất với các phóng viên là cần thay đổi mạnh mẽ cách tư duy làm báo, thay đổi từ việc nói cho bà con nghe sang lắng nghe bà con nói.

“Tôi cho răng thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số phải ít nhất đủ 4 yếu tố: Đúng – Trúng - Gần - Thật. Theo tôi ngôn ngữ dân tộc phải mang được hồn cốt của dân tộc đó. Cùng 1 chủ chương nhưng cách nói của đồng bào Thái sẽ khác với đồng bào Mông hay đồng bào Dao. Chúng tôi phải lựa chọn cách ví von, giải thích nhân vật, câu chuyện phù hợp với không gian văn hoá của từng cộng đồng. Khi bà con nghe được tiếng nói của dân tộc mình, bản làng mình thì sức thuyết phục sẽ lớn hơn rất nhiều”

Từ góc nhìn của một chuyên gia, yêu cầu đặt ra với báo chí trong bối cảnh mới còn là giúp người dân có đủ thông tin để tự nhận diện, đánh giá những vấn đề đang diễn ra quanh mình. Theo TS. Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, báo chí cần cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, giúp công chúng hiểu được bản chất của vấn đề, từ đó củng cố niềm tin và tạo đồng thuận xã hội.

“Công nghệ càng phát triển thì cách thức chống đối càng nhiều hơn, nhưng cách thức để phản chống đối mà chúng ta giữ gìn càng mạnh mẽ hơn, vấn đề ở chỗ là chúng ta biết khai thác thế nào. Chủ trương nâng cao dân trí, trình độ của nhân dân là chủ chương hoàn toàn đúng và sáng suốt để thành thế trận nhân dân trong mọi lĩnh vực, ngay cả trong không gian mạng. Có như thế mới đảm bảo được cuộc sống an bình, xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh.”

Nghị quyết 25 đặt ra yêu cầu đổi mới công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Với người làm báo, sự đổi mới ấy bắt đầu từ chính cách lựa chọn vấn đề, cách kiểm chứng thông tin, cách kể câu chuyện và quan trọng hơn cả là cách đặt công chúng ở vị trí trung tâm.

Từ “chủ động” để không bị động trước dòng chảy thông tin; “sắc bén” để nhận diện đúng vấn đề; “thuyết phục” bằng sự thật, dữ liệu và thực tiễn; và “hiệu quả” bằng những tác động thực chất đến nhận thức và hành động của công chúng. Đó có thể là cách để báo chí chính thống giữ vững vai trò của mình trong một môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày./.