An toàn thực phẩm, cần chuyển từ xử lý sự cố sang kiểm soát nguy cơ

Một số ý kiến cho rằng đã đến lúc chuyển từ xử lý sự cố sang kiểm soát nguy cơ ngay từ đầu chuỗi thực phẩm.

Phóng viên VOV Giao thông Quốc gia có cuộc trao đổi với GS. TS. Nguyễn Công Khẩn, Phó chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam, xung quanh nội dung này.

PV: Thưa ông, hàng loạt vụ ngộ độc bánh mỳ và sự cố tại bếp ăn tập thể thời gian gần đây cho thấy thực trạng ATTP hiện nay đáng lo ngại ra sao?

GS. TS. Nguyễn Công Khẩn: Thời gian gần đây, đặc biệt là trong 5 tháng đầu năm 2026, có nhiều vụ ngộ độc bánh mỳ đã xảy ra ở các địa phương như Hà Nội, Nghệ An, Quảng Trị, Đắk Lắk, Đồng Tháp, TP.HCM,… trong đó có cả những thương hiệu khá nổi tiếng.

Các xét nghiệm cho thấy nguyên nhân chủ yếu là do Salmonella và một số loại vi khuẩn, virus khác. Gọi là ngộ độc bánh mỳ, nhưng đặc thù ở đây không phải ngộ độc do bánh mỳ, mà là do các thực phẩm như: pate, thịt, rau,… của nhân bánh mỳ.

Ngoài ra còn có những vụ việc liên quan các dây chuyền cung cấp thực phẩm cho thị trường, bếp ăn, đặc biệt là bếp ăn trường học. Điều này cho thấy tình hình ATTP tiếp tục là thách thức rất lớn, là nhiệm vụ cấp thiết ở nhiều địa phương trên cả nước.

PV: Ông nhìn nhận thế nào về sự vào cuộc của các cơ quan quản lý trong việc siết chặt quản lý ATTP?

GS. TS. Nguyễn Công Khẩn: Quốc hội đã vào cuộc một cách quyết liệt, và gần đây, Quốc hội cũng đã quyết định có sự giám sát tối cao trong năm nay về công tác ATTP. Chính phủ cũng thường xuyên chỉ đạo việc kiểm soát ATTP trên cả nước.

Bộ Y tế cũng thể hiện sự quyết tâm, nhất là trong việc sửa đổi chính sách, như xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) để trình Quốc hội thông qua trong thời gian sớm nhất. Bộ Y tế cũng chỉ đạo các đơn vị, hiệp hội, trong đó có Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam tham gia tích cực vào việc xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí, góp ý cho các văn bản quy phạm pháp luật, những quy định về kiểm soát ATTP.

Điều đó nói lên rằng Đảng, Nhà nước cũng như các bộ, ngành đang có quyết tâm rất cao, nỗ lực rất lớn, và cũng có thể nói là chưa bao giờ sự phối hợp liên ngành quyết liệt như hiện nay. Chúng ta không chỉ đối phó với những sự cố ATTP xảy ra, mà còn hướng tới việc nâng cao hiệu quả đích thực và tiến tới kiểm soát ATTP một cách toàn diện.

PV: Theo ông, Tháng hành động vì ATTP cần tập trung vào những giải pháp nào để chuyển từ xử lý sự cố sang phòng ngừa nguy cơ từ sớm?

GS. TS. Nguyễn Công Khẩn: Tháng hành động vì ATTP là dịp mà ngành y tế - với tư cách là đơn vị đầu mối - phối hợp các cơ quan, địa phương, hiệp hội; không chỉ đơn thuần là hướng dẫn và giáo dục ATTP, mà còn hướng tới, tập trung vào các doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm “có nguy cơ”, trong một hay nhiều công đoạn của chuỗi thực phẩm.

Tôi cho là giáo dục và hướng dẫn ở đây là hướng dẫn chính xác, đầy đủ, hướng dẫn mà người dân có thể “thấm” được, chứ không chỉ là các biện pháp truyền thông có tính chất đơn thuần như trước đây.

Thứ hai, tôi kỳ vọng Việt Nam phải hướng tới quản lý ATTP dựa trên nguy cơ, chứ không phải dựa trên các vụ việc đã xảy ra. Chúng ta phải đánh giá được nguy cơ, phân tích được nguy cơ, truyền thông nguy cơ và từ đó quản lý nguy cơ.

Như vậy, phải có các nghiên cứu theo chuỗi để tìm ra các mối nguy, các nguy cơ đó nó tồn tại như thế nào? Nguy cơ này là cao, trung bình, hay là nguy cơ thấp? Từ đó, chúng ta đặt trọng tâm những nỗ lực, những cố gắng toàn diện trong việc kiểm soát ATTP vào mức độ, vào hạng nguy cơ.

Điều này đã được nhiều quốc gia áp dụng từ lâu. Họ quản lý ATTP dựa trên nguy cơ, chứ không phải có vụ việc rồi điều tra xem nó là loại vi khuẩn gì, virus gì, hay thực phẩm gì. Tất nhiên, khi sự việc xảy ra, chúng ta ngay lập tức phải xử trí, nhưng về lâu dài, chúng ta phải kiểm soát một cách chủ động.

PV: Trong bối cảnh địa phương được phân cấp mạnh hơn, theo ông, cần làm gì để nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát ATTP ngay từ cơ sở?

GS. TS. Nguyễn Công Khẩn: Trước đây, chúng ta có Luật An toàn thực phẩm năm 2010, bây giờ phải bổ sung, sửa chữa để phù hợp điều kiện thực tế.

Bên cạnh đó cũng cần khẳng định vai trò của các địa phương trong việc lấp những “khoảng trống” trong công tác quản lý ATTP, đặc biệt là khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tôi cũng đề nghị là các địa phương phải vào cuộc một cách nhanh chóng, phải có đội ngũ được tập huấn và chuyên nghiệp hóa. Trước đây chúng ta có mạng lưới rồi, nhưng bây giờ phải đảm đương nhiệm vụ lớn hơn, được phân cấp nhiều hơn và trách nhiệm cao hơn. Điều này đòi hỏi phải nhanh chóng có đội ngũ cán bộ chuyên môn, được trang bị kỹ thuật và được tập huấn bài bản.

Chúng ta phải có các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, khung pháp lý để có thể thực hiện được công tác kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, đồng thời phải hỗ trợ một cách tối đa cho các doanh nghiệp, làm sao để họ hoạt động tốt, phát triển tốt, nhưng vẫn phải đảm bảo ATTP lên hàng đầu. Đó chính là phương thức phát triển bền vững nhất hiện nay.

PV: Xin cảm ơn ông!/.