500 ngày đêm, hành trình gọi tên những người nằm lại (Kỳ 1): Lời hẹn từ Bến Tre

"Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” không chỉ được kể bằng mục tiêu, kế hoạch hay những con số. Loạt bài "500 ngày đêm, hành trình gọi tên những người nằm lại" đi từ nỗi chờ đợi của những người vợ, người chị, người em đã đi qua hơn nửa thế kỷ; đến cuộc chạy đua với thời gian của lực lượng làm nhiệm vụ; từ một xóm nhỏ có 24 hộ nhưng có tới 9 liệt sĩ, mở ra hành trình của cả nước nhằm đưa những người đã hy sinh trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình.

Nhấn play bên dưới để nghe kỳ 1:

“Đi thì gửi thư về, nói là giờ anh đang ở Bến Tre, ở nhà nuôi con thì xong anh về, chứ biết được lúc nào anh về… Đấy, thì về đâu, từ bấy đến giờ, mấy chục năm rồi còn gì nữa.”

“Xong anh về” - lời hẹn ngắn ngủi ấy đã theo bà Nguyễn Thị Nụ, vợ của liệt sĩ Đặng Quang Tuyến, đi gần trọn một đời người. Liệt sĩ Đặng Quang Tuyến sinh năm 1938, quê ở Tân Hương, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Bắc Thái cũ (nay là tỉnh Thái Nguyên).

Ông nhập ngũ tháng 4/1965, hy sinh ngày 29/2/1968 khi đang công tác tại đơn vị C18. Ngày ông rời nhà, con mới 2 tuổi, người vợ trẻ không biết đó là khởi đầu của một cuộc đợi chờ dài hơn nửa thế kỷ.

Ở lại phía sau, có những người mẹ ngóng con, những người chị chờ mong em trở về.

Chị gái liệt sĩ Nguyễn Văn Lợi nhớ lần em trai bị thương, mất một ngón tay, chị khuyên em ở lại nhưng ông vẫn quyết tâm trở về đơn vị: “Tôi chỉ nhớ duy nhất là hồi mà cậu ấy bị thương xong rồi cậu về thì cậu cụt mất một ngón tay. Tôi bảo là: ‘Thôi bây giờ em đã cụt tay rồi, thì xin về thôi, ở nhà thôi. Giờ cụt tay còn làm gì nữa’. Cậu bảo: ‘Ôi, em phải đi, bao giờ mà thống nhất Bắc - Nam thì em mới về’.”

Đất nước đã thống nhất nhưng người em vẫn chưa trở về như lời đã nói với chị.

Còn ông Tạ Văn Thư, em trai liệt sĩ Tạ Văn Minh, nhớ rằng ngày ấy, người ra trận không đắn đo, người ở lại dù thương nhớ cũng không níu bước chân:

“Lúc đấy là đi theo tiếng gọi của Tổ quốc thì cứ đi thôi chứ cũng không có suy nghĩ gì. Mà kể cả gia đình cũng không lăn tăn gì. Tất nhiên là về phía các cụ ấy, thì sau khi mà các ông ấy đi và kể cả như anh em chúng tôi cũng thế, úc mà anh em chúng tôi lên đường rời khỏi quê hương rồi, vào các đơn vị huấn luyện rồi, thì lúc đấy các cụ sinh thành ra thì mới nghĩ nhiều, nhớ nhiều và thậm chí là còn khóc nhiều.”

Liệt sĩ Tạ Văn Minh hy sinh khi mới 21 tuổi, chỉ 1 năm sau ngày lên đường, nhưng phải đến năm 1980, giấy báo tử mới gửi về gia đình tại Thái Nguyên.

Một người vợ giữ lời hẹn của chồng, một người chị nhớ lời em trước ngày trở lại đơn vị, một người em nhận giấy báo tử của anh sau nhiều năm chờ đợi. Mỗi gia đình một câu chuyện, cùng chung một câu hỏi: "Người thân mình đang nằm ở đâu?".

Từ những cuộc đợi chờ như thế, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam chia sẻ: 

“Hơn nửa thế kỷ có thể là một khoảng thời gian rất là dài so với một đời người, nhưng sự chờ đợi của những người mẹ, của những người cha, của những người vợ và của những người con và những người đồng đội của các liệt sĩ thì chưa bao giờ là dừng lại".

“Mỗi thông tin xác minh được, mỗi hài cốt liệt sĩ của chúng ta được đưa về với quê hương là một cuộc đoàn tụ vô cùng ý nghĩa, thiêng liêng và cao cả”, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam

Từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, "Chiến dịch 500 ngày đêm" chạy đua với dấu tích chiến tranh đang dần mất, với tuổi tác của các nhân chứng và với thời gian của những thân nhân đã cao tuổi.

Từng thông tin được thu thập, từng hồ sơ được xác minh, từng mẫu ADN được đối sánh để nỗi mong chờ được trả lời bằng những việc làm cụ thể.

Với vợ liệt sĩ Đặng Quang Tuyến ở tuổi ngoài 80, bà Nguyễn Thị Nụ chỉ mong được biết chồng mình đang nằm ở đâu.

“Ông sống khôn thác thiêng để cho nhà nước tìm được hài cốt của ông để mang về cho vợ, cho con…Giờ mong muốn gì, làm thế nào mà tìm được thôi. Chả thấy người thì cũng thấy tiếng... Tìm được thì may mắn, đem về hoặc là để lại với đồng đội cũng được, nhưng mà làm sao tìm được… Tôi cũng nghĩ vậy chẳng biết có tìm được... Năm nay ngoài 80 tuổi rồi còn gì..."

500 ngày đêm không thể đo hết hơn nửa thế kỷ chờ mong, nhưng tìm lại tên tuổi, xác định nơi người lính đang nằm, hoặc đưa ông trở về với quê hương cũng là một cuộc trở về. Để người vợ già thôi mong chờ trong vô định, để người con biết nơi cha mình yên nghỉ và để lời hẹn từ Bến Tre sau bao nhiêu năm dang dở cuối cùng có một nơi để gửi về...

---

Hơn nửa thế kỷ qua, bà Nguyễn Thị Nụ vẫn mang theo lời hẹn của chồng từ Bến Tre: “Ở nhà nuôi con, xong anh về”. Người con năm ấy mới lên hai, nay đã đi qua gần trọn một đời người; còn người vợ trẻ ngày nào đã ngoài 80 tuổi, vẫn mong một lần biết được nơi chồng mình đang nằm.

500 ngày đêm không thể khỏa lấp hơn nửa thế kỷ chờ mong. Nhưng mỗi thông tin được tìm thấy, mỗi mẫu ADN được đối sánh đang mở thêm một con đường để những người đã ngã xuống được gọi đúng tên và trở về với gia đình, quê hương.

Ở một xóm nhỏ chỉ có 24 mái nhà, có tới chín người con đã ra đi và không trở lại. Nỗi đau năm ấy vẫn còn nguyên trong ký ức của những người ở lại.

Mời quý vị và các bạn đón nghe xem “500 ngày đêm, Hành trình gọi tên những người nằm lại (Kỳ 2): Xóm nhỏ chín liệt sĩ” phát sóng vào sáng ngày mai 28/8/2026.