ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Đầu tư công các dự án cao tốc Bắc - Nam, vốn ngân sách liệu có khả thi? 

Hoàng Hà
Các chuyên gia lo ngại, nếu dự án PPP nào gặp khó cũng xin chuyển sang đầu tư công thì dễ tạo thành tiền lệ xấu, gây áp lực lên ngân sách nhà nước.

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Dự án Nghi Sơn - Diễn Châu

Chính phủ vừa có văn bản kiến nghị Quốc hội quyết định đầu tư toàn bộ 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 bằng hình thức đầu tư công.

Trong đó, UBND các tỉnh, thành phố có dự án đi qua sẽ tổ chức thực hiện. Nhiều ý kiến lo ngại về tính khả thi của đề xuất này, bởi vốn ngân sách đang quá tải do dịch COVID-19 cũng như các địa phương chưa có kinh nghiệm quản lý các dự án.

Là địa phương hiện có tới 4 dự án thành phần cao tốc Bắc Nam đi qua, ông Nguyễn Văn Dần, Giám đốc Sở Giao thông vận tải Khánh Hòa cho rằng đây là dự án giao thông huyết mạch quốc gia, nên việc gấp rút đầu tư và chuyển các dự án PPP sang đầu tư công là cần thiết.

Ông Dần cũng bày tỏ đồng tình với Đề án phân cấp, phân quyền cho địa phương, qua đó sẽ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về cơ chế chính sách, giúp địa phương chủ động hơn trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công. 

'Việc đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông bây giờ là hết sức cấp bách, còn các giải pháp để làm sao tổ chức thực hiện nhanh việc đầu tư phát triển dự án này là cần thiết. Giải pháp chuyển từ PPP sang đầu tư công để các dự án này sớm được triển khai và sớm đưa vào khai thác bao nhiêu thì nó sẽ tạo thành động lực để thức đẩy kinh tế xã hội tôi thấy là phù hợp'.

Vấn đề phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý dự án cũng đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau từ địa phương và DN.

'Hiện nay hệ thống đường quốc lộ do Bộ quản lý, dưới bộ còn có một cấp trung gian thực hiện rất là khó. Nếu mà Chính phủ phân cấp thì rất là tốt, địa phương sẽ chủ động hơn'.

'Việc giao cho địa phương phải xem lại luật. Thứ 2 cao tốc là một dự án cấp đặc biệt nên quá trình làm phải có những người có tay nghề, kỹ năng, từng quản lý dự án lớn. Vì việc quản lý kỹ thuật là việc khó và phải có tích lũy'.

Ủng hộ đề xuất của Chính phủ, ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ VN cho rằng, việc đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) hiện đang gặp nhiều khó khăn, trong đó “nút thắt” quan trọng nhất là khả năng huy động vốn và thị trường vốn chưa được hình thành đầy đủ. Hiện có 2 trong 3 dự án PPP thành phần cao tốc Bắc Nam có nguy cơ “vỡ trận” nếu đến hết ngày 6/12 chưa kí được hợp đồng tín dụng.   

'Huy động vốn ở VN hiện đang mặc định một nguồn gần như duy nhất đó là vốn tín dụng của ngân hàng. Các ngân hàng thương mại họ huy động ngắn hạn nhưng cho vay hạ tầng đều dài hạn.

Và hạn mức trần tín dụng của các ngân hàng thời gian vừa qua cho vay BOT gần như đã hết. Mặc dù Luật PPP đưa ra trái phiếu nhưng chưa hấp dẫn, trong khi đó thị trường vốn chưa được hình thành đầy đủ'.

Công trường Dự án Nghi Sơn - Diễn Châu

Tuy nhiên, dưới góc nhìn khác, ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng, Chính phủ cần phải giải trình rõ lý do vì sao lại chuyển từ phương thức PPP sang đầu tư công. 

'Cái cốt lõi tại sao phải chuyển từ PPP sang đầu tư công phải nói cho rõ. Bây giờ đầu tư công hết thì khả năng nguồn lực ở đâu, phải trình bày cho rạch ròi, thuyết phục.

Trước là PPP, nay chuyển sang đầu từ công, tôi nghĩ sau này nó sẽ thành một cái tiền lệ hết sức nguy hiểm, tức là quan điểm xã hội hóa tất cả các lĩnh vực, trong đó có giao thông thì coi như vô hiệu hóa, không có giá trị nữa'.

Về vấn đề phân cấp cho địa phương, ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng, nếu dự án liên tỉnh thì Bộ GTVT phải làm chủ đầu tư, còn dự án chỉ đi qua một địa phương thì nên phân cấp nhưng phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ. 

TS. Trần Du Lịch, nguyên Ủy viên Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội cũng bày tỏ sự nghi ngại ở khâu lập kế hoạch, đã chưa dự liệu được tính khả thi của các dự án PPP, bởi trước đó Chính phủ đã từng xin Quốc hội điều chuyển một số dự án PPP giai đoạn 2017-2020 sang đầu tư công. Vì thế lần này Quốc hội cần phải xem xét thật kỹ, bởi nguồn vốn ngân sách rất hữu hạn trong khi còn nhiều dự án quan trọng khác trong kế hoạch đầu tư trung hạn sắp tới. 

'Việc không hấp dẫn, không thu hút được đầu tư tư nhân trong các dự án đầu tư về hạ tầng, lý do gì? Thủ tục, chính sách hay là cơ chế hay phần đóng góp của nhà nước không đủ hấp dẫn...phải làm rõ vấn đề đó.

Bởi vì chủ trương đối tác công tư về cơ sở hạ tầng là chủ trương lớn, mới được thực hiện, nhất là lĩnh vực gao giao thông, mà cụ thể là đường giao thông Bắc Nam mà lại thất bại, thì rõ ràng là chủ trương, chính sách này không ổn rồi, phải xem lại chính sách này'.

Lý giải về đề xuất đầu tư toàn bộ 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam bằng hình thức đầu tư công, ông Lê Kim Thành, Vụ trưởng Vụ Đối tác công tư (Bộ GTVT) cho biết: Thực tiễn triển khai các dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam phía đông giai đoạn 2017-2020 gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tính khả thi và tiến độ các dự án PPP. Trong đó, chủ yếu là khó khăn về huy động vốn tín dụng; đồng thời dịch covid 19 đã khiến cho hạn mức tín dụng cho vay trung và dài hạn của các ngân hàng ngày càng hạn hẹp.

Để thực hiện mục tiêu kép vừa chống dịch vừa giải ngân vốn đầu tư công, Chính phủ đã trình Quốc hội và được chấp thuận chuyển 5/8 dự án PPP sang đầu tư công. 

Để thông toàn tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông vào năm 2025, Bộ GTVT đề xuất đầu tư 12 dự án thành phần cao tốc Bắc Nam giai đoạn tới theo phương thức đầu tư công.  

'Dư nợ về tín dụng của một số nhóm khách hàng là khá lớn. Và thực tế quá trình lựa chọn nhà đầu tư theo phương thức PPP của cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2017-2020 cho thấy các nhóm nhà đầu tư đang quan tâm tiếp tục giai đoạn hiện nay là các nhà đầu tư trước đây cũng đã tham gia vào cáo dự án PPP này.

Do vậy khả năng tiếp tục huy động tín dụng để đầu tư các dự án mới của họ cũng sẽ gặp khó. Trong trường hợp triển khai không thành công, phải chuyển đổi phương thức đầu tư, sẽ dẫn đến chậm tiến độ, sẽ không đáp ứng được yêu cầu phải hoàn thành toàn tuyến cao tốc Bắc Nam phía đông vào năm 2025'.

Thi công tại Dự án Phan Thiết - Dầu Giây

Bộ GTVT đã nhận diện rõ những vướng mắc, bất cập khi triển khai một số dự án PPP cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020. Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch bệnh COVD-19 hoành hành 2 năm qua đang khiến cho ngân khố quốc gia gặp khó.

Vì thế việc Chính phủ tiếp tục đề xuất Quốc hội quyết định đầu tư toàn bộ 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2021-2025 bằng hình thức đầu tư công cần được xem xét thận trọng, tránh tạo thành tiền lệ. 

Đó cũng là góc nhìn của VOVGT qua bình luận: “Đầu tư công toàn bộ 12 dự án cao tốc Bắc - Nam, cần thận trọng, tránh tạo thành tiền lệ”

Dẫu rằng 3 dự án PPP hiện đang triển khai có tỷ lệ vốn nhà nước hỗ trợ trên 50% tổng mức đầu tư, thời gian thu hồi vốn từ 16-17 năm, thế nhưng đến nay việc huy động vốn tín dụng vẫn gặp khó. Dự kiến tổng nhu cầu vay vốn tín dụng của 3 dự án này khoảng 9.000 tỷ đồng, tuy nhiên thông qua việc hợp vốn giữa một số ngân hàng chỉ có thể huy động được khoảng 6.500 tỷ đồng. Vì thế buộc các nhà đầu tư phải góp thêm vốn chử sở hữu hoặc huy động từ các kênh hợp pháp.

Một khó khăn nữa là các dự án đường bộ cao tốc thường có tổng mức đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi nguồn thu để hoàn vốn từ thu phí trên đầu phương tiện. Tuy nhiên, thực tế hợp đồng doanh thu dự án có thể bị sụt giảm do tác động của nhiều yếu tố, khiến cho các dự án đường bộ cao tốc theo phương thức PPP tiềm ẩn nhiều rủi ro, chưa thực sự hấp dẫn các nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng. 

Và điều quan trọng là nhóm các nhà đầu tư thực sự quan tâm đến các dự án kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn tới chủ yếu là các nhà đầu tư đã huy động vốn tín dụng để thực hiện các dự án BOT giai đoạn trước đây, dư nợ tại ngân hàng và các tổ chức tín dụng khá cao, khiến cho khả năng tiếp tục huy động tín dụng để đầu tư các dự án mới sẽ khó khăn hơn.

Vì thế, việc Chính đề xuất Quốc hội quyết định đầu tư toàn bộ 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2021-2025 bằng hình thức đầu tư công là cần thiết. Trong đó, guồn vốn cần bổ sung khoảng 92 nghìn tỷ đồng, Chính phủ sẽ cân đối từ chương trình phục hồi kinh tế.

Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại rằng, nếu dự án PPP nào gặp khó cũng xin chuyển sang đầu tư công thì dễ tạo thành tiền lệ xấu, gây áp lực lên ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy Luật Đầu tư đối tác công tư cũng như chủ trương xã hội hóa của Đảng và Chính phủ chưa thực sự đi vào cuộc sống, cần phải xem xét lại. 

Các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về việc phân cấp, phân quyền cho địa phương. Bởi với một số địa phương từng có kinh nghiệm quản lý những dự án lớn như: Hà Nội, TP. HCM, Quảng Ninh, Hải Phòng có thể phân cấp ngay để địa phương quản lý.

Tuy nhiên, phần lớn các địa phương chưa có kinh nghiệm, nếu giao để họ vừa làm vừa học hỏi thì hậu quả sẽ khôn lường, vì cao tốc Bắc Nam là Dự án cấp đặc biệt nếu sai, hỏng sẽ có tội lớn với nhân dân.

Bình luận

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh

Diễn đàn