Giữa niềm hy vọng của những gia đình đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ, trên không gian mạng vẫn xuất hiện những luận điệu cho rằng công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chỉ mang tính hình thức; thậm chí xuyên tạc việc thu nhận, giám định ADN.

Một lời bình luận trên mạng, chỉ mất vài giây để đăng tải. Nhưng để tìm được một hài cốt liệt sĩ, có khi phải mất nhiều năm xác minh, phải đi qua rừng sâu, địa hình hiểm trở, khu vực còn bom mìn, phải đối chiếu hàng chục nguồn tin và chờ kết quả giám định.

Có thể được gọi là hình thức, trước những người vợ liệt sĩ Đặng Quang Tuyến, ngoài 80 tuổi vẫn nhắc lại lời hẹn của chồng giữa những quãng khóc.

Có thể coi việc lấy mẫu ADN là vô nghĩa khi người thân liệt sĩ Nguyễn Văn Dương đã tự nguyện hoàn thành thủ tục chỉ với hy vọng đưa em mình trở về quê hương.

Sự thật không nằm trong những phán xét vô căn cứ. Sự thật trước hết nằm ở mục tiêu, quy trình và kết quả có thể kiểm chứng của chiến dịch.

Trả lời phỏng vấn Ban VOV Giao thông Quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam nêu rõ:

“Chiến dịch được triển khai hết sức là nhanh chóng, đồng bộ, toàn diện với 5 mục tiêu lớn. Trước hết là chúng ta phải tìm kiếm và quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ. Cái thứ hai là chúng ta phải hoàn thành lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở các nghĩa trang liệt sĩ trong cả nước.

Thứ ba là chúng ta giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Và cái thứ tư là chúng ta sẽ xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ mà chưa xác định được thông tin. Và thứ năm, nhiệm vụ rất quan trọng là cái việc rà phá bom mìn, vật liệu nổ ở các địa bàn trọng điểm để mà phục vụ tốt hơn, kịp thời hơn cho việc quy tập và tìm kiếm các hài cốt liệt sĩ.”

Tính đến ngày 18/8/2026, 32 đội tìm kiếm, quy tập với 1.588 người được duy trì ở trong nước, tại Lào và Campuchia.

Các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.790 hài cốt liệt sĩ và phát hiện 13 mộ liệt sĩ tập thể. 264 tổ lấy mẫu với 3.500 người đã triển khai lấy mẫu tại 134.395 mộ liệt sĩ, hơn 265.000 mẫu của thân nhân được thu nhận. Cùng lúc, 360 đội rà phá bom mìn, vật liệu nổ với hơn 5.000 người và trên 1.300 máy dò, trang thiết bị đang làm việc trên các địa bàn trọng điểm.

Đó không phải là những con số để phô bày thành tích. Mỗi con số cho biết bao nhiêu con người đang phải trực tiếp gánh vác một công việc cụ thể và còn bao nhiêu phần việc phải tiếp tục hoàn thành.

Từ những kết quả có thể kiểm chứng ấy, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa khẳng định: “Có thể nói rằng đây là những số liệu chứng minh rất là rõ việc thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là khẩu hiệu hình thức mà là một việc làm rất cụ thể, rất thiêng liêng và thiết thực của toàn dân chúng ta và của cả hệ thống chính trị. Trong đó, quân đội là lực lượng nòng cốt, đã nỗ lực cố gắng cao nhất để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, với tên tuổi của mình và với gia đình thân yêu của mình.”

Nhưng phản bác thông tin xuyên tạc không chỉ bằng cách lặp lại một lời khẳng định. Câu trả lời thuyết phục nhất là công khai mục tiêu, minh bạch quy trình, cập nhật kết quả và để những người trực tiếp tham gia, những gia đình trực tiếp chờ đợi được lên tiếng.

Việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân phải đi cùng yêu cầu bảo vệ dữ liệu, bảo đảm đúng mục đích và đúng quy trình. Với gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Dương trong phóng sự này, người thân đã chủ động hoàn thành thủ tục với mong muốn tạo thêm căn cứ khoa học để xác định danh tính người đã hy sinh. Việc khai quật, lấy mẫu hài cốt cũng phải được tiến hành trang nghiêm, chặt chẽ, đúng quy trình, bởi phía sau mỗi mẫu sinh phẩm là danh dự của một liệt sĩ và niềm tin của một gia đình.

Trên không gian số, người trẻ có thể là nhóm tiếp cận thông tin nhanh nhất; đồng thời cũng có thể trở thành lực lượng mạnh nhất để giữ gìn sự thật lịch sử – nếu biết kiểm chứng trước khi chia sẻ và có đủ bản lĩnh trước những nội dung cố tình bóp méo sự hy sinh.

Nhắn gửi tới thế hệ trẻ hôm nay, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa nói: “Hòa bình thì không thể tự nhiên mà có được. Giá trị của hòa bình là một thành quả mà chúng ta đạt được phải đánh đổi bằng biết bao sự hy sinh, bao mồ hôi, xương máu của các thế hệ cha anh. Vì vậy, chúng ta trân trọng hòa bình cũng chính là chúng ta trân trọng lịch sử, trân trọng và biết ơn những người đã cống hiến, đã hy sinh vì Tổ quốc, vì nhân dân”.

500 ngày đêm rồi sẽ có một ngày kết thúc. Nhưng hành trình tìm kiếm, xác minh và tri ân sẽ không dừng lại ở một mốc tổng kết.

Với người vợ liệt sĩ Đặng Quang Tuyến, sự thật là một lời hẹn đã chờ hơn nửa thế kỷ. Với xóm nhỏ có 9 liệt sĩ, sự thật là những giấy báo tử từng đến một năm và nước mắt đến nay vẫn còn rơi. Với những người đang làm nhiệm vụ, sự thật là 941 phần mộ ở Thái Nguyên cần được lấy mẫu, là 3 tổ công tác làm việc không tính ngày nghỉ, là hàng trăm nghìn phiếu thông tin được gửi tới người dân.

Và với cả đất nước, sự thật nằm trong từng hài cốt tìm thấy, từng mẫu ADN được đối sánh, từng cái tên được trả lại, từng gia đình thôi phải chờ đợi trong vô định.

Đó là câu trả lời của 500 ngày đêm - một hành trình của trách nhiệm, lòng biết ơn và lời hứa không bỏ lại những người đã ngã xuống vì Tổ quốc trong tim.