Chiến tranh càng lùi xa, hành trình tìm kiếm liệt sĩ càng khó khăn: địa hình thay đổi, hồ sơ có thể thiếu, nhân chứng ngày một ít. Tại Thái Nguyên, 941 phần mộ chưa rõ thông tin cần được lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.
Ba tổ công tác làm việc liên tục, không tính ngày nghỉ, với quyết tâm hoàn thành trước mốc Trung ương giao.
(Nhấn play bên dưới để nghe Kỳ 3):
Trước mỗi mộ phần, công việc được tiến hành theo một quy trình chặt chẽ: rà soát hồ sơ, kiểm tra thông tin, khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, niêm phong và bàn giao phục vụ giám định ADN.
Không có thao tác nào được phép vội vàng, nhưng toàn bộ chiến dịch lại phải chạy rất nhanh, bởi sau hơn nửa thế kỷ, từng ngày trôi qua cũng đồng nghĩa với việc thêm một nhân chứng già đi, thêm một dấu tích có thể mất đi.
Đại tá Trần Viết Năng, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên cho biết về khối lượng công việc của địa phương trong chiến dịch: "Với chiến dịch 500 ngày đêm, chúng tôi xác định đặt ra mục tiêu rất cụ thể và rõ ràng, đó là tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên của chúng tôi hiện nay, về xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thì chúng tôi phải khai quật là 941 ngôi mộ”.
Theo kết quả rà soát, Thái Nguyên có 82 nghĩa trang liệt sĩ với 5.112 phần mộ, trong đó 941 phần mộ tại 49 nghĩa trang chưa rõ thông tin, cần lấy mẫu sinh phẩm để phục vụ giám định ADN.
Kế hoạch ban đầu yêu cầu hoàn thành trong quý 2/2027, sau đó Bộ Quốc phòng xác định quyết tâm hoàn thành trong tháng 12/2026. Riêng Thái Nguyên và Quân khu 1 đặt mục tiêu hoàn tất việc lấy mẫu 941 phần mộ trước ngày 10/9/2026.
Ba tổ công tác được thành lập để triển khai liên tục, không tính ngày nghỉ, nhưng nhân lực và tiến độ mới chỉ là một nửa của bài toán, nửa còn lại là thông tin. Nơi hy sinh có thể đã đổi tên, địa hình có thể bị san lấp hoặc phủ kín bởi cây rừng.
Người từng chứng kiến một cuộc chôn cất năm xưa có khi chỉ nhớ về một gốc cây, một con suối, một lối mòn nay không còn. Vì vậy, mỗi câu chuyện tưởng như vụn vặt trong ký ức của người dân đôi khi lại là tọa độ đầu tiên của cuộc tìm kiếm.
Theo kết quả rà soát, Thái Nguyên có 82 nghĩa trang liệt sĩ với 5.112 phần mộ, trong đó 941 phần mộ tại 49 nghĩa trang chưa rõ thông tin, cần lấy mẫu sinh phẩm để phục vụ giám định ADN
Đại tá Trần Viết Năng cho biết, lực lượng quân sự đã mở rộng việc tìm kiếm thông tin tới từng người dân: “Chiến tranh đã lùi xa, các nhân chứng lịch sử thì ngày càng mai một dần. Việc chúng tôi tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ trọng tâm. Ví dụ như là cùng với Viettel, cùng với VinaPhone nhắn tin cho toàn dân trên địa bàn tỉnh; rồi phát phiếu.
Hiện nay là chúng tôi đã phát hơn 800 nghìn phiếu để nhân dân biết, gửi thông tin về cho cơ quan thường trực là Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, để mà lựa chọn các thông tin có đầy đủ căn cứ nhằm tìm kiếm, quy tập, xác minh.”
Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên tăng cường 3 tổ khai quật, lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, làm việc liên tục kể cả ngày nghỉ.
Hơn 800.000 phiếu được phát đi không có nghĩa 800.000 nguồn tin đều dẫn tới một phần mộ. Phần lớn thông tin sẽ phải sàng lọc, đối chiếu, thậm chí quay lại hiện trường nhiều lần. Nhưng nếu không hỏi hôm nay, một ký ức quan trọng có thể vĩnh viễn mất đi vào ngày mai.
Mỗi đầu mối dù đủ căn cứ lại kéo theo một chuỗi hiệp đồng: cơ quan quân sự, cấp ủy và chính quyền địa phương, đơn vị quản lý nghĩa trang, cơ quan pháp y, người dân và thân nhân liệt sĩ. Làm nhanh nhưng phải làm đến đâu chắc đến đó.
Về việc lấy mẫu tại các mộ phần, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên nói: “Đối với việc quy tập, khai quật hài cốt để xác định mẫu ADN thì chúng tôi tăng cường thành lập 3 tổ liên tục làm việc, kể cả là không tính ngày nghỉ. Mục đích là mình làm trong thời gian tốt nhất, với trách nhiệm cao nhất, lấy được nhiều mẫu hài cốt liệt sĩ nhất để sớm đưa được các mẫu này đến trung tâm pháp y xét nghiệm, để sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương, với đất mẹ.”
Kế hoạch ban đầu yêu cầu hoàn thành trong quý 2/2027, sau đó Bộ Quốc phòng xác định quyết tâm hoàn thành trong tháng 12/2026. Riêng Thái Nguyên và Quân khu 1 đặt mục tiêu hoàn tất việc lấy mẫu 941 phần mộ trước ngày 10/9/2026
Trên lịch công tác, ngày 10/9 là một mốc tiến độ. Với những gia đình chờ đợi hơn 50 năm, đó còn là lời khẳng định rằng mong mỏi của họ đang được trả lời bằng hành động cụ thể.
Cuộc chạy đua này không cho phép sự hấp tấp, càng không cho phép chậm trễ. Bởi phía dưới mỗi một con số là một phần mộ chưa đủ thông tin. Phía sau mỗi phần mộ là một gia đình, và phía sau mỗi gia đình có thể là một người mẹ, người vợ, người anh, người em đang dần đi về cuối cuộc đời mà vẫn chỉ có một mong ước: được biết chính xác người thân của mình đang ở đâu...
