Phát triển không gian công cộng: Đô thị Việt Nam có thể học tập gì từ thế giới

Tác giả: Phạm Trung Tuyến; Hải Hà - Kênh VOV Giao thông 27/11/2018 07:51:31

VOVGT - Không gian công cộng nói chung, không gian xanh, không gian vui chơi giải trí trong các đô thị, khu dân cư hiện còn thiếu so với nhu cầu của người dân.


Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Biệt thự, chung cư phát triển như nấm ở quận Hà Đông. Ảnh: Zing

Hiện trên địa bàn quận Hà Đông đang tập trung hơn 150 tòa nhà cao tầng, số lượng dân cư trên địa bàn tăng theo cấp số nhân và hiện vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Thế nhưng, ngoài 2 công viên cũ, trong suốt hơn 20 năm qua, trên địa bàn quận chỉ có thêm 1 khu Công viên văn hóa- vui chơi giải trí, thể thao Hà Đông ở phường Kiến Hưng, nhưng lại là “lãnh địa” của nhiều nhà hàng, quán bia nên rất vắng người qua lại.

Thực trạng không gian công cộng thiếu cả về lượng và chất xảy ra tại nhiều quận, huyện trên địa bàn thành phố. Một số ý kiến cho biết:

"Sự nguy hiểm rình rập ở mọi nẻo đường, ngay cả với những em bé chơi ở những khu sân chơi ở ngay sát đường đi. Đôi khi chỉ vì bóng lăn ra ngoài đường. Nếu em bé đó bất cẩn chạy theo quả bóng thì rất dễ xảy ra TNGT".

"Chúng tôi có nhìn thấy Hà Nội có một số không gian công cộng rất lớn, như khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm. Tuy nhiên, khi dạo quanh thành phố thì chúng tôi thấy Hà Nội rất ít sân chơi dành cho trẻ em".

Phát biểu tại Hội thảo về Không gian công cộng mới đây tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phan Thị Mỹ Linh đánh giá, không gian công cộng nói chung, không gian xanh, không gian vui chơi giải trí trong các đô thị, khu dân cư hiện nay còn thiếu so với nhu cầu của người dân. Nhiều địa phương có xu hướng sử dụng không gian công cộng sai mục đích, không vì lợi ích cộng đồng.

Dẫn chứng cụ thể về điều này, TS Nguyễn Hồng Hạnh –Viện trưởng Viện nghiên cứu Kinh tế xây dựng và Đô thị, Bộ Xây dựng cho biết, diện tích công viên cây xanh của Hà Nội mới đạt 1,92m2/ người, thấp hơn rất nhiều so với chỉ tiêu của Tổ chức y tế thế giới (WHO) là 9m2/ người. Quá trình đô thị hóa đã khiến nhiều không gian công cộng hiện hữu đã và đang bị thu hẹp về diện tích, thay đổi chức năng thành các bãi đỗ xe, kinh doanh buôn bán, thậm chí nhiều khu vực bị biến mất hoàn toàn.

Bà Hạnh cho rằng, nguyên nhân của tình trạng này là do những bất cập trong công tác quản lý, mà xuất phát là chưa có khái niệm cụ thể về không gian công cộng trong các văn bản pháp luật hiện nay.

"Chúng ta vẫn ngầm hiểu bao gồm vườn hoa, công viên, vỉa hè, quảng trường… nhưng không đặt được cái tên chung là Không gian công cộng. Chính vì thế mà dẫn đến sự quản lý rời rạc, phân tách ra nhiều cơ quan khác nhau. Ví dụ vỉa hè thuộc về quản lý của cơ quan giao thông, và các quảng trường gắn với công trình văn hóa, vừa có sự quản lý chồng lấn giữa giao thông và văn hóa".

Trong khi không gian công cộng không được mở rộng, nhiều nhà cao tầng mọc lên như nấm đang gây áp lực cho hạ tầng, không gian sống đô thị. Ảnh: Dân Việt

Ông Trần Ngọc Hùng- Chủ tịch Tổng Hội Xây dựng thừa nhận sự nỗ lực của các đô thị lớn như Hà Nội, Đà Nẵng… đã kịp thời ngăn chặn một số dự án xâm phạm tới không gian công cộng như Công viên Thống Nhất, Dự án Văn phòng trước cửa Nhà hát lớn, Dự án Nhà ở quận Đống Đa, Hà Nội, một số dự án trên bán đảo Sơn Trà…

Tuy nhiên, theo ông Hùng, hiện thành phố Hà Nội vẫn đang phải đối mặt với tình trạng điều chỉnh quy hoạch tại các dự án khu đô thị mới, tăng diện tích xây dựng và giảm diện tích không gian công cộng. Song, điều đáng lo ngại hơn cả là, trong khu vực nội đô lịch sử, quỹ đất sau khi di dời các nhà máy xí nghiệp ra khỏi khu vực nội thành phần lớn được sử dụng để đầu tư xây dựng các dự án nhà ở, trung tâm thương mại, văn phòng, chưa tuân thủ theo đúng định hướng quy hoạch chung, gây gia tăng áp lực về dân số và quá tải về hạ tầng tại khu vực nội thành. Đơn cử như dự án nhà ở Giảng Võ, Hà Nội.

Để giải quyết tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng của các khu đất, bảo vệ những không gian dành cho phát triển không gian công cộng, ông Trần Ngọc Hùng đề xuất:

"Tôi ủng hộ biện pháp quyết liệt nhất là ngay bây giờ dừng ngay các dự án trung tâm ở nội độ. Ví dụ như Tp.HCM đã cấm các dự án ở quận 1,2. Thứ hai là Nhà nước phải có một chính sách kiên quyết, phải có 1 hội đồng giám sát triệt để quy hoạch đã được duyệt".

Kinh nghiệm của Canada- quốc gia đang sở hữu 40 công viên quốc gia và hơn 1.000 công viên cấp tỉnh/lãnh thổ cùng nhiều các công viên cộng đồng, công viên khu dân cư cho thấy, trước hết, chính quyền các đô thị cần phải xây dựng được chiến lược phát triển không gian công cộng với những chính sách phát triển được đưa vào trong các quy hoạch tổng thể của thành phố.

Một điểm chung trong bài học kinh nghiệm của nhiều đô thị là ngay từ khâu lên kế hoạch, thiết kế và xây dựng các dự án không gian công cộng, chính quyền thành phố đều huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc đóng góp ý kiến, cũng như giám sát quá trình thực hiện.

Trong điều kiện hiện nay của Hà Nội, một số chuyên gia khuyến nghị:

"Đối với khu vực nội đô lịch sử không còn nhiều diện tích đất để phát triển không gian công cộng. Chính quyền thành phố có thể phải đứng ra để mua lại một số khu đất những công trình hiện đang là nhà ở để tạo thành những không gian công cộng cho thành phố".

"Nhiều thành phố đang thực hiện biện pháp giảm diện tích lòng đường dành cho xe cơ giới và mở rộng không gian dành cho vỉa hè. Các bạn cũng có thể quản lý tốt hơn phần diện tích đỗ xe ở trên vỉa hè để làm tăng thêm những không gian công cộng nhỏ cho thành phố hoặc làm sân chơi cho trẻ em".

Không gian công cộng là một quyền cơ bản của cư dân đô thị

Xây dựng và bảo vệ không gian công cộng trong khu vực nội đô lịch sử là điều cần thiết để giảm tải áp lực hạ tầng, đảm bảo cho đô thị phát triển bền vững.

Tuy nhiên, điều này cần sự những giải pháp mạnh mẽ của chính quyền thành phố, sự minh bạch của thông tin và tăng cường giám sát chặt chẽ của cộng đồng dân cư. Mời quý vị và các bạn đến với bình luận của Nhà báo Phạm Trung Tuyến – Kênh VOV GT về vấn đề này:

Theo số liệu được công bố bởi Hội quy hoạch đô thị Việt Nam th ìbình quân không gian xanh công cộng trong nội thành các đô thị Việt Nam hiện đạt 1.7m2/người, trong kh ibình quân tại các nước phát triển là 20m2/người. Dĩ nhiên, mọi so sánh đều có những điểm vênh. Song, riêng đối với không gian công cộng, từ định nghĩa của nó, đã là một chỉ dấu về sự bình đẳng.

Nguồn gốc của không gian công cộng liên quan đến khái niệm ‘quyền tiếp cận và loại trừ tới các không gian đó. Trong đó, nhà nước cần thiết lập những không gian mà ở đó tất cả mọi người đều có quyền tiếp cận bất luận địa vị xã hội hay điều kiện kinh tế, và quyền này được bảo vệ bởi hiến pháp và pháp luật. Đó là những không gian thực sự là của chung, của tất cả mọi người.” -Không gian công cộng, vì vậy, có thể coi là một ‘công cụ vật lý’ để nhà nước dân chủ thực hiện trách nhiệm của họ với xã hội và cũng thông qua đó tương tác với xã hội.Điều đó cũng có nghĩa, cho dù một đất nước giàu có, hay còn nhiều khó khăn, thì việc được hưởng không gian công cộng cũng là một thứ quyền cơ bản của người dân.

Thực tế ở nước ta, từ thập niên 60, 70 của thế kỷ trước, nhà nước đã rất chú ý đến việc tạo nên những không gian công cộng cho người dân. Hàng loạt các công viên lớn được xây dựng ở Hà Nội trong giai đoạn này, khi mà đất nước còn đang phải gồng mình chi viện cho tiền tuyến. Tất cả các khu tập thể ở Hà Nội đều có sân chơi rộng rãi giữa các tòa nhà. Các công trình văn hóa đều không có tường rào.

30 năm đổi mới, kinh tế đất nước đã có những bước phát triển thần kỳ. Nhưng không gian công cộng của người dân thì bị thu hẹp. Công viên, các công trình văn hóa đều bị xây tường rào, bán vé, tước đi quyền tiếp cận của người nghèo, thậm chí, nhiều nơi đã được biến thành các cơ sở kinh doanh ăn uống. Các sân chơi trong khu tập thể dần biến mất bởi sự lấn chiếm công khai, bị thay đổi mục đích sử dụng.

Điều đó cho thấy, đã có một thời gian dài, các nhà quản lý đô thị của chúng ta đã quên đi khái niệm cơ bản về không gian đô thị, như thể nó chưa từng tồn tại, như thể nó đã mặc nhiên trở thành quỹ đất để phát triển.

Có quá nhiều điều để nói về ý nghĩa của không gian công cộng trong đô thị khi về bản chất nó giống như những khoảng thở của phố phường, điều phối tiết tấu của nhịp sống đô thị, là cơ hội tạo nên sự tương tác của thị dân. Tuy nhiên, những điều đó đều trở nên vô nghĩa khi đất là vàng, khi những khoảng không gian ấy chỉ được nhìn như những lợi ích, những cơ hội kiếm tiền, cho dù công hay tư. Vì thế, cho dù các chuyên gia đô thị có lên tiếng bao nhiêu, bài toán tăng cường không gian đô thị cũng sẽ không được giải tỏa nếu như các nhà quản lý đô thị không thể nhìn vào bản chất ý nghĩa xã hội của không gian công cộng.

Không gian công cộng không phải là đất, không phải là câu chuyện kinh tế, càng không phải là phụ kiện để trang trí cho đô thị. Không gian công cộng là một trong những chỉ dấu quan trọng về việc quyền của người dân có được tôn trọng hay không?

Tác giả: Phạm Trung Tuyến; Hải Hà - Kênh VOV Giao thông 27/11/2018 07:51:31
Bình luận

0 bình luận

    Chưa có bình luận

Gửi bình luận

Ảnh - Clip

VOVGT HÀ NỘI



VOVGT TP HỒ CHÍ MINH



MEKONG

Mạng xã hội

Thống kê lượt Like trang vovgiaothong.vn của các mạng xã hội trên thế giới.

Giao thông đô thị

Thể thao