Chùa Báo Ân - 'Động tiên' giữa chốn kinh kỳ

Tác giả: Kênh VOVGT Quốc gia 28/04/2017 04:00:00

VOVGT - Ngày nay, những hình dung về ngôi chùa Báo Ân chỉ còn qua các trang sử nhưng nó vẫn là minh chứng cho một giai đoạn lịch sử của Thăng Long – Hà Nội.


Nghe nội dung chi tiết tại đậy: 

Hành trình khám phá những điểm đến thú vị quanh Hồ Gươm cùng chương trình Bánh xe đồng vọng đã mang đến cho các bạn thêm những góc nhìn mới, những góc hình có thể rất riêng, rất lạ, cũng có thể rất thân quen và dù đó là những cảm nhận như thế nào thì chương trình cũng hy vọng sẽ góp phần vun đắp cho tình yêu mà mỗi người dành cho thủ đô yêu dấu nói chung và dành cho Hồ Gươm của chúng ta nói riêng ngày một lớn hơn.

Một điều rất rõ là khi đến với Hồ Gươm ngày nay, thế hệ các bạn trẻ sẽ háo hức khám phá những điều thú vị, khi rất nhiều cảnh vật nơi đây đều có một lịch sử tồn tại gắn với lịch sử phát triển của Thăng Long –Hà Nội. Còn đối với những người cao tuổi, thuộc thế hệ trước thì không gian Hồ Gươm lại luôn gắn với những kỷ niệm, hồi ức một thuở, hay hồi tưởng về những điều đã trở thành quá khứ.

Tuy nhiên, quy luật phát triển luôn có sự mâu thuẫn như vậy, cái mới sẽ thay thế cái cũ. Quan trọng là phải làm thế nào để các thế hệ sau trân trọng quá khứ và đó cũng là một cách để chúng ta gìn giữ những điều tốt đẹp của lịch sử. Cũng như ở Hồ Gươm ngày nay, chúng ta đều đã rất quen thuộc với tòa nhà Bưu điện Hà Nội. Nơi đây đã gắn liền với lịch sử Hà Nội, đặc biệt trong những năm kháng chiến chống chống Mỹ và cả những năm đổi mới sau này, nhưng ngược lại quá khứ một chút, chúng ta sẽ thấy khu vực là trụ sở của bưu điện Hà Nội ngày nay trước kia chính là đất của một ngôi chùa cổ rất to, đẹp và quan trọng, đã được lưu tên trong nhiều sách lịch sử thời bấy giờ. Đó chính là chùa Báo Ân.

Chùa Báo Ân là một ngôi chùa lớn và độc đáo từng tồn tại ở Hà Nội trong khoảng 5 thập niên của thế kỷ 19

Ngày nay, khi quanh khu vực Bưu điện Hà Nội đều là những khu nhà hiện đại nên sẽ rất khó để tìm thấy dấu vết về một ngôi chùa cổ đã từng tồn tại ở nơi này. Công trình chùa Báo Ân lớn bậc nhất kinh kỳ thế kỷ trước, không chỉ là một công trình mang dấu ấn nhà Nguyễn, mà còn là nét lịch sử văn hóa, kiến trúc Phật giáo độc đáo, tiêu biểu cho dòng tư tưởng "cư Nho mộ Thích" (học hành theo đạo Nho nhưng vẫn chuộng theo đạo Phật) thời bấy giờ.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, báo Hà Nội Mới sẽ giúp chúng ta có được những hình dung về ngôi chùa cổ mang tên Báo Ân này.

Điểm Dừng

Như vậy là cho đến ngày nay, dấu tích duy nhất còn giữ được, là minh chứng cho sự tồn của chùa Báo Ân, một ngôi chùa cổ lớn nằm bên Hồ Gươm chính là tháp Hòa Phong, hiện nay nằm đối diện Bưu điện Hà Nội. Cảnh chùa Báo Ân đã được dân gian ca ngợi bằng những câu thơ rất đặc biệt:

“Phong quang cảnh trí trăm đường

Trong xây chín giếng, ngoài tường lục lăng

Rõ mười cửa động tưng bừng

Đền vàng tòa ngọc chất từng như nêm”

Theo các tư liệu còn lại, chùa Báo Ân khánh thành năm Thiệu Trị thứ 7 (1847) trên nền cũ của lầu Ngũ Long trong phủ chúa Trịnh. Người đứng ra chủ trì việc dựng chùa là tổng đốc Hà Ninh (nay là Hà Nội và Bắc Ninh)- ông Nguyễn Đăng Giai.

Chùa Báo Ân xưa được xây dựng trên bờ phía đông hồ Hoàn Kiếm vào khoảng năm 1846; với quy mô gồm 180 gian, 36 nóc nhà trên khu đất rộng gần 100 mẫu, mặt trước trông ra Sông Hồng, mặt sau dựa vào hồ Hoàn Kiếm. Bốn mặt chùa có hào nước uốn quanh, trong hào trồng sen nên thời bấy giờ người ta còn gọi là chùa Liên Trì (chùa Ao Sen). Ngoài ra, chùa Báo Ân còn được gọi bằng một số tên khác như chùa Quan Thượng, chùa Thụ Hình. Trong dân gian vẫn còn lưu lại hai câu lục bát miêu tả vẻ đẹp của chùa Quan Thượng:

“Gần xa nô nức tưng bừng

Vào chùa quan Thượng xem bằng động tiên”

Ngay từ tên gọi cũng đã cho thấy ý nghĩa lớn lao của ngôi chùa cổ này rồi. Ngôi chùa lớn bậc nhất Hà thành bấy giờ được đặt tên là chùa Báo Ân hàm chứa nhiều nội hàm sâu xa trong Phật pháp vì từ Báo Ân trong ý nghĩa nhà Phật có hàm ý nhắc nhở mọi người sống trên đời phải nhớ đến tứ trọng ân gồm: ân tổ quốc, ân cha mẹ, ân tam bảo và ân chúng sinh.

Báo đáp Tứ trọng ân là bốn ân lớn nhất, trọng đại nhất của đời người mà bất cứ ai cũng không thể nguôi quên, có lẽ là ý nghĩa sâu xa của vị quan Tổng đốc xưa khi quyết tâm đi ngược dòng thịnh hành của Nho gia thời bấy giờ mà xây dựng nên ngôi chùa Báo Ân bề thế giữa lòng Hà Nội. Quy mô, bề thế bậc nhất Hà thành, chỉ sau một năm tập trung công sức và tiền của, chùa Báo Ân đã được khánh thành vào năm Thiệu Trị thứ 7 (năm 1847).

Theo những tư liệu còn lại đến ngày nay, chùa Báo Ân khi xưa nhìn từ con đường ven hồ phía đông dẫn vào chùa có tháp Hòa Phong, sau đó đến cổng chùa, rồi vượt qua chiếc cầu đúc lát gạch thì đến lầu hộ pháp, hai bên có bốn ngọn tháp đối xứng cao ba tầng.

Tiếp đó là "Đại hùng bửu điện" tôn trí nhiều pho tượng Phật, tượng Bồ Tát được chế tác bởi những nghệ nhân tài hoa nhất. Chùa còn có hành lang tô đắp, chạm trổ cảnh "Thập điện Diêm Vương", mô tả sự quả báo trong chốn địa ngục khổ sai. Phía sau có điện thờ Thánh mẫu, nhà tăng xá, nhà trai đường... Ngôi chùa bề thế này được đặt ở vị trí mà sau này là ngay cạnh Hồ Hoàn Kiếm càng cho thấy vị trí đắc địa và quan trọng của vùng đất được coi là trung tâm của Thăng Long – Hà Nội này.

Phía sau chùa Báo Ân có tháp Hòa Phong

Và điều để lại nhiều nuối tiếc nhất với ngôi chùa cổ này chính là vì Báo Ân Là ngôi chùa lớn bậc nhất kinh kỳ thuở bấy giờ, nhưng có lẽ cũng là ngôi chùa "đoản mệnh" nhất. Các tài liệu còn tồn tại đến ngày nay cho thấy có sự vênh nhau về năm xây dựng và năm ngôi chùa bị phá hủy,... nhưng dù theo mốc nào thì Báo Ân vẫn là ngôi chùa có thời gian tồn tại ngắn nhất trong lịch sử các ngôi chùa ở Việt Nam với "tuổi thọ" ước khoảng trên dưới 40 năm.

Ngay từ năm 1876, tức chỉ khoảng 20 năm sau khi được xây dựng bề thế, chùa Báo Ân dường như đã phần nào mất đi quang cảnh như “động tiên” thuở ban đầu. Đến năm 1883, Pháp chiếm chùa Báo Ân làm cơ quan hậu cần và sau đó phá hủy hoàn toàn những phần còn sót lại của chùa Báo Ân vào năm 1889 để xây phủ thống sứ và tòa nhà bưu điện nay là Nhà khách chính phủ và Bưu điện Hà Nội.

Trong ký ức của ông Nguyễn Văn Mạnh- 68 tuổi, nhà ở phố Hàng Giấy thì Tháp Hòa Phong và chùa Báo Ân có từ khi ông chưa sinh ra:

Cảm nhận của tôi

Đã gần 130 năm trôi qua kể từ ngày phần còn lại của chùa Báo Ân bị phá hoàn toàn để xây phủ thống sứ Pháp, đến nay, hình ảnh và những câu chuyện về chùa Báo Ân chỉ còn được lưu lại trong những trang sử. Không còn những ký ức trực tiếp về ngôi chùa cổ Báo Ân, nhưng với nhiều người cao tuổi dành sự quan tâm cho lịch sử Hà Nội, lịch sử Hồ Gươm thì họ vẫn chia sẻ sự nuối tiếc của mình với cảnh quan nơi đây, nếu như ngôi chùa cổ này vẫn được gìn giữ và tồn tại.

Ông Trần Văn Kha – 71 tuổi, một thính giả cao tuổi đang sinh sống tại Phố Huế, chia sẻ:

Dù ngày nay, những hình dung về ngôi chùa Báo Ân chỉ còn qua các trang sử và hình ảnh của tháp Hòa Phong còn sót lại nhưng ngôi chùa này vẫn là minh chứng cho một giai đoạn lịch sử của Thăng Long – Hà Nội nghìn năm văn hiến. Trân trọng quá khứ cũng là một cách để chúng ta gìn giữ và phát huy những điều tốt đẹp của lịch sử cho các thế hệ mai sau.

Tác giả: Kênh VOVGT Quốc gia 28/04/2017 04:00:00
Bình luận

0 bình luận

    Chưa có bình luận

Gửi bình luận

Ảnh - Clip

VOVGT HÀ NỘI



VOVGT TP HỒ CHÍ MINH

Mạng xã hội

Thống kê lượt Like trang vovgiaothong.vn của các mạng xã hội trên thế giới.

Giao thông đô thị

Thể thao