ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Nhiều trạm BOT đặt nhầm chỗ, vì đâu? 

Trung Tuyến - Quách Đồng
Những vị trí đặt trạm đều đã được tính toán, xác định trong các đề án, trước khi được phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền.

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Thời gian vừa qua nhiều trạm BOT gặp phải tình trạng người tham gia giao thông phản đối vì cho rằng trạm đặt nhầm chỗ, khiến người tham gia giao thông dù không sử dụng vẫn phải trả phí.

Đâu là nguyên nhân dẫn tới tình trạng này? 

Bộ GTVT thừa nhận hiện có 17 trạm thu phí BOT đặt nhầm chỗ nhưng không thể di dời vì vỡ phương án tài chính của nhà đầu tư! Ảnh: ANTĐ

Theo báo cáo của Bộ GTVT, Bộ GTVT quản lý 73 trạm, trong đó có 17 trạm thu phí BOT đường bộ có bất cập về vị trí đặt trạm. Cụ thể, có 6 trạm thu phí BOT đặt trên tuyến chính hoàn vốn cho dự án đầu tư nâng cấp tuyến chính và xây dựng tuyến tránh, 6 trạm thu trên cả tuyến quốc lộ và cao tốc khi đầu tư xây dựng tuyến đường cao tốc và cải tạo quốc lộ song hành.

Đặc biệt, cả nước có 3 trạm thu phí BOT nằm ngoài phạm vi dự án, gồm: Trạm thu phí Cầu Rác (Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) thu phí thu hồi vốn Dự án BOT Quốc lộ 1 tuyến tránh Hà Tĩnh (dự kiến kết thúc trong năm 2019); Trạm thu phí Tào Xuyên (nay là trạm BOT Dốc Xây, Bỉm Sơn, Thanh Hoá) thu phí hoàn vốn Dự án BOT tuyến tránh thành phố Thanh Hoá; Trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài( Hà Nội) thu phí thu hồi vốn Dự án BOT tuyến tránh thành phố Vĩnh Yên.

Lý giải về việc tồn tại một số trạm BOT đặt nhầm chỗ, trong một cuộc trao đổi với báo chí cuối năm 2018, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể cho biết, đó là do yếu tố lịch sử, khi nguồn ngân sách hạn chế, việc huy động nguồn vốn xã hội vào xây dựng hạ tầng giao thông rất cấp bách.

"Chúng ta triển khai trước đây, cách đây 5-6 năm và cơ chế, điều kiện thời điểm đó thì chúng ta phải xét trong bối cảnh lịch sử và hiện nay Bộ GTVT cũng phải có trách nhiệm và hoàn toàn chịu trách nhiệm về hệ thống BOT".

Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam thì cho rằng, việc đặt trạm BOT nhầm chỗ một phần là do tính hấp dẫn của dự án. Bởi nếu đặt đúng vị trí thì số tiền thu được có thể sẽ ít hơn và thời gian thu phí dài hơn nên không hấp dẫn và không thu hút được vốn đầu tư. Do vậy nên giữa nhà đầu tư và cơ quan quản lý có xu hướng xây dựng dự án có tính khả thi và hấp dẫn các nhà đầu tư:

"Nếu đặt đúng vị trí thì người tham gia giao thông có thể có đường khác để đi nên lưu lượng phương tiện qua các trạm BOT sẽ thấp, thời gian thu phí kéo dài khiến dự án khó thu hút nhà đầu tư".

Ở góc độ khác, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh, nguyên nhân sâu xa của tình trạng trạm BOT đặt nhầm chỗ là do việc thiết kế, xây dựng dự án không tính đến tác động đến người tham gia giao thông- những người trực tiếp trả phí.

Chính vì thế mới xảy ra tình trạng đặt trạm thu phí ở chỗ khác để thu phí mà nó không gắn với công trình BOT. Nói cách khác là nguyên tắc cơ bản của dự án BOT đã bị vi phạm.

"Người ta đã cố tình xây những dự án và chấp thuận những dự án BOT mà không có khả năng thu hồi vốn và vì thế người ta đặt trạm thu phí ở chỗ khác để thu hồi vốn. Cái này không theo đúng nguyên tắc sử dụng bao nhiêu trả tiền bấy nhiêu".

Xe dán biểu ngữ phản đối trạm thu phí BOT Bắc Thăng Long - Nội Bài. 

Tuy vậy, thạc sĩ Vũ Anh Tuấn, Trường Đại học GTVT lại cho rằng, không phải nhà đầu từ thích đặt trạm BOT ở đâu cũng được, mà ngay từ bước nghiên cứu dự án, thiết kế dự án, nhà đầu tư và đơn vị quản lý đã phải thảo luận để lựa chọn vị trí và thiết kế chi tiết vị trí đặt trạm. Thảo luận vị trí và thiết kế vị trí có được duyệt hay không hoàn toàn phụ thuộc vào cơ quan quản lý nhà nước, do đơn vị được giao quản lý và phê duyệt dự án.

"Thật ra khi người ta thấy trạm đặt nhầm chỗ thì người tham gia giao thông hay đổ lỗi cho ông nhà thầu, là ông khai thác trạm, nhưng thực tế đó chỉ là ông vận hành, tất nhiên ông hoàn toàn có thể là người đề xuất, nhưng vị trí không đơn giản ra được vị trí, mà duyệt vị trí là người có thẩm quyền. Trách nhiệm ở đây theo tôi chính là trách nhiệm người có thẩm quyền. Thực tế nếu không duyệt họ cũng không thể nào xây dựng trạm ở đấy được".

Từ thực tế này, nhiều người tham gia giao thông bày tỏ sự bức xúc khi tồn tại hàng loạt trạm BOT đặt không đúng chỗ, khiến họ vẫn phải trả phí dù không đi qua trạm.

"Tôi đi qua đây mỗi ngày, một ngày tôi mất 100.000 đồng cho trạm thu phí này. Đặc biệt là tôi không hề sử dụng, tôi không đi một mét đường nào của BOT".

"10 con xe của tôi đi trong vòng 1 ngày là 60 lượt cả đi cả về, mỗi lượt đi là 200.000 đồng, nhân với 60 lượt là 12 triệu một ngày. Trạm thu phí như thế này tôi sẽ không bao giờ chịu được".

"Chúng tôi không thể chấp nhận được trong việc các lãnh đạo cấp trên phê duyệt cho trạm BOT thu phí".

BOT không đặt nhầm chỗ (Bài bình luận của Nhà báo Phạm Trung Tuyến)

Rõ ràng người tham gia giao thông- đối tượng phải trả tiền tại các trạm thu phí chưa được đặt đúng vị trí, vai trò khi xây dựng, phê duyệt các dự án BOT. Vì vậy, không ít trường hợp người dân bức xúc, phản ứng với trạm BOT bởi họ không sử dụng đường thuộc phạm vi dự án vẫn phải trả phí. 

Việc trạm thu phí đặt 'nhầm chỗ' khiến người dân vô cùng bức xúc (Ảnh minh họa)

Vì sao trạm BOT đặt nhầm chỗ? Thực ra đó là một câu hỏi sai. Bởi không có sự nhầm lẫn nào ở việc chọn vị trí đặt trạm BOT. Những vị trí đặt trạm đều đã được tính toán, xác định trong các đề án, trước khi được phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, trong những toan tính BOT không có khuôn mặt của người trả tiền để sử dụng hạ tầng BOT.

Tôi đã rất bất ngờ khi biết được rằng trong báo cáo đánh giá tác động của hầu hết các dự án BOT đều không có phần đánh giá tác động đối với người trả tiền, tức là những người sử dụng đường BOT.

Điều đó có nghĩa các dự án BOT được xây dựng hoàn toàn dựa trên lợi ích kinh tế của chủ đầu tư, và các nhà thầu, còn người dân, những người trực tiếp trả tiền bằng việc sử dụng các con đường chỉ đơn thuần là con tin của dự án, để thỏa mãn lợi ích của nhà thầu. Khi người dân ở vị trí con tin, các trạm BOT dĩ nhiên sẽ phải đặt ở những vị trí phù hợp nhất để họ không thể chạy thoát, không có lựa chọn để thoát thân khỏi lợi ích của nhà thầu.

Những trạm BOT đặt ở vị trí ngoài phạm vi dự án vốn dĩ đã được vẽ lên trước khi con đường được hình thành, nhưng nó đã được phê duyệt trong tâm thế thỏa hiệp của chủ đầu tư, là Bộ Giao thông Vận tải. Bởi thế, ngay cả khi sự vô lý của các trạm BOT gặp phải phản ứng quyết liệt của người dân thì Bộ GTVT cũng không thể can thiệp để di chuyển. Bởi đó không phải là một sự nhầm lẫn để có thể sửa chữa.

Những trạm BOT phi lý trên những con đường trải dài từ bắc vào nam không chỉ tận thu tiền bạc của người dân, mà còn tận thu cả niềm tin của người dân vào sự trong sáng của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực giao thông. Nó khiến cho câu hỏi: Làm đường BOT vì lợi ích của người dân hay lợi ích của doanh nghiệp? trở nên thừa thãi và không cần thiết.

Bởi, lợi ích của người dân trong câu chuyện này đã không được tính đến ngay từ khi lập dự án. Bởi vị trí đặt trạm thu phí đã dễ dàng được phê duyệt ngay cả khi nó không nằm trong phạm vi dự án.

Sự thỏa hiệp của các cơ quan quản lý khi phê duyệt các dự án BOT phục vụ lợi ích của nhà thầu có thể không xuất phát từ những động cơ tăm tối, có thể chỉ xuất phát từ mong muốn tạo nên sự hấp dẫn để thu hút các nhà thầu. Song, như thế, việc thu hút đầu tư BOT đang đi lại chính con đường trải thảm đỏ thu hút đầu tư của các địa phương thời kỳ đầu đổi mới.

Đó là một sai lầm mà đến bây giờ hệ lụy của nó vẫn chưa thể giải quyết khi mà các địa phương thu hút đầu tư bằng mọi giá, trong đó có cái giá là tạo nên hàng triệu người nông dân mất đất sản xuất và trở thành dân oan.

BOT tận thu có thể không tạo ra những dân oan cố định vì mất đất sản xuất, nhưng đang tạo nên một cộng đồng phải trả phí oan sai không hề nhỏ. Cái giá phải trả trong chuyện này không đơn giản chỉ là những đồng tiền trả phí, mà còn là những ước mơ phát triển bị đánh cắp khi hạ tầng phát triển lại trở thành những điểm nóng trong lòng dân.

Chủ trương thu hút nguồn lực xã hội để phát triển hạ tầng qua hình thức BOT là đúng đắn. Nhưng để sự đúng đắn từ chủ trương chuyển hóa thành thực tiễn đúng đắn thì nó cần có những nguyên tắc đảm bảo.

Tiếc thay, đến lúc này, những nguyên tắc quan trọng nhất để đảm bảo tính đúng đắn của BOT lại chưa từng xuất hiện. Nếu có những nguyên tắc đó, trước hết phải là nguyên tắc chỉ được đặt trạm thu phí trong phạm vi dự án.

Bình luận

Thời tiết các vùng
TP. Hà Nội
26°С
TP. Hồ Chí Minh
33°С
TP. Hạ Long
25°С
Nha Trang
28°С
Vũng Tàu
30,9°С

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh

Diễn đàn