ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

ĐBSCL: Báo động tình trạng xâm nhập mặn, thiếu nước khốc liệt vào mùa khô 

Mỹ Phụng
Mùa mưa mới bắt đầu chưa bao lâu thì ngành chức năng và nhiều chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về những nguy cơ của mùa khô 2019 - 2020.

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Từ nhiều năm nay, chính quyền địa phương và người dân các tỉnh thành thuộc vùng ĐBSCL luôn phải canh cánh với nỗi lo hạn hán và xâm nhập mặn mỗi khi mùa khô về.

Và năm nay, nỗi lo ấy dường như đến sớm hơn khi mà mùa mưa mới bắt đầu chưa bao lâu thì ngành chức năng và nhiều chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về những nguy cơ của mùa khô 2019 - 2020.

Một cánh đồng ở ĐBSCL bị xâm nhập mặn - Ảnh SGGP

Lũ chưa về đã lo chuyện khô hạn, xâm nhập mặn, nghe có vẻ vô lý. Thế nhưng, chính những biểu hiện bất thường của mùa mưa năm nay mà cụ thể là việc mực nước tại sông Mê Kông đang xuống mức thấp kỷ lục khiến cho các cấp quản lý tại ĐBSCL và nhiều nhà khoa học không khỏi lo lắng.

Các chuyên gia cảnh báo, lũ năm nay có nguy cơ không về và xa hơn nữa vào mùa khô, nhiều khả năng, tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt sẽ diễn ra rất khốc liệt. Xâm nhập mặn là hiện tượng thiên nhiên xảy ra thường xuyên ở ĐBSCL từ nhiều năm nay.

Theo quy luật, mỗi năm, trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm trước đến tháng 5 năm sau, mặn sẽ xuất hiện ở các khu vực cửa sông và dần xân nhập sâu vào đất liền mà đỉnh điểm là khoảng tháng 4 hàng năm. 

Theo lý giải của các nhà khoa học, có nhiều nguyên nhân gây ra xâm nhập mặn tại ĐBSCL. Trong đó, nổi bật nhất là hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng đang tác động mạnh mẽ đến khu vực.

Bên cạnh đó, tình trạng xây dựng thủy điện và các hoạt động khai thác tài nguyên nước tràn lan đang diễn ra ở thượng nguồn sông Mekong đã làm thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nước đổ về hạ lưu thuộc ĐBSCL.

Hai yếu tố này kết hợp với nhau đã đẩy nước mặn ngày càng tiến sâu vào nội đồng, gây nên tình trạng hạn mặn, thiếu nước ngọt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sản xuất của người dân miền Tây Nam Bộ.   

Nhiều năm về trước, người dân xã Tân Đông, huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An không hề biết đến hạn mặn. Thế nhưng, trong đợt hạn hán lịch sử và xâm nhập mặn trên diện rộng vào năm 2016 làm cả khu vực ĐBSCL điêu đứng, bà con nơi đây cũng bị thiệt hại nghiêm trọng khi năng suất lúa giảm đến trên 70%.

Nhắc lại tình cảnh thất thu do hạn mặn năm 2016, ông Huỳnh Tấn Văn ngụ tại xã Tân Đông, huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An vẫn chưa hết ám ảnh: "Mặn lúa trổ lên rồi không có vô gạo được thất thu 70%, như là mẫu thường mình là 6-7 tấn, thì lúc đó còn tấn, tấn rưỡi à".   

Có thể nói, mùa khô 2015 - 2016, ĐBSCL phải hứng chịu một đợt hạn mặn chưa từng có trong lịch sử, gây thiệt hại nặng nề cho hầu hết các tỉnh thành trong khu vực. Thậm chí, ở nhiều nơi, xâm nhập mặn vào sâu trong đất liền cả trăm cây số. Cụ thể, trên sông Vàm Cỏ Tây, mặn vào sâu đến 135 km.

Trên sông Tiền, mặn vào sâu 79 km, tiếp cận cù lao Bình Thạnh. Trên sông Hàm Luông, mặn vào sâu 78 km, đến gần thị trấn Chợ Lách. Mùa khô năm 2018 - 2019 vừa qua, dù hạn mặn không nghiêm trọng như năm 2016 nhưng cũng diễn ra khá gay gắt. Vào đợt cao điểm cuối tháng 3 năm 2019, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp của người dân tại các huyện: Tịnh Biên, Tri Tôn và Thoại Sơn của tỉnh An Giang bị khô hạn. Thiệt hại gây ra cho bà con nông dân là không hề nhỏ.

Gia đình ông Nguyễn Văn Hưu ở xã An Hảo, huyện Tịnh Biên có hơn chục công xoài và 2 công bí. Mùa khô 2018 - 2019, nắng nóng đến sớm và kéo dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cây trồng.

Ông Nguyễn Văn Hưu cho biết thêm: “Năm rồi trồng 2 đợt, năm nay trồng được có một đợt còn thua luôn, do nắng quá nắng, nắng hạn quá sớm. Mong cho mưa mà không mưa nổi. Trồng ba cái bí này mà nắng hạn quá khô, phân bón lại mắc, làm lỗ quá trời lỗ, không có ăn. Năm nay xoài bông cũng bộn, nhưng do nắng khô nước bông rụng hết trơn hết trọi, rụng trắng đất luôn, không có thu hoạch được nhiều, năm nay thiếu nợ thấy mồ”.   

Vừa trải qua đợt hạn mặn của mùa khô 2018 - 2019 với không ít thiệt hại, thì nay, dù lũ chưa về, người dân miền Tây lại phải tiếp tục đối mặt với những thông tin không khả quan về mùa khô 2019 - 2020. Các chuyên gia và ngành chức năng cảnh báo, hạn mặn, thiếu nước ngọt nhiều khả năng sẽ rất khốc liệt.

Trước dự báo này, bà con nông dân không khỏi lo lắng. Ông Lê Văn Dũng, nhà vườn trồng cây có múi ở xã Vĩnh Viễn A, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang cho biết: “Đợt hạn mặn 2015 – 2016, gia đình bị thiệt hại 70% diện tích cây có múi. Năm nay, nghe nói thượng nguồn sông Mê Kông đang bị cạn nước thì người dân rất lo lắng. Khả năng không có nước lũ về ĐBSCL. Mùa khô tới chắc là mặn dữ lắm. Đang bàn bạc tìm cách nào để trữ nước phục vụ trồng trọt và sinh hoạt”.    

Lúa bị cháy do thiếu nước ngọt - Ảnh minh họa

Là một chuyên gia nhiều năm nghiên cứu về sinh thái của ĐBSCL, thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện cũng có những nhận định và dự báo về tình hình khô hạn, xâm nhập mặn trong mùa khô 2019 -2020.

Ngay sau đây, là cuộc trao đổi của Chuyện Đồng Bằng với Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

PV:  Vâng, xin chào thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện! Đúng ra, hiện nay đã vào đầu mùa lũ ở ĐBSCL, thế nhưng, điều lạ là mực nước sông Mekong lại đang ở mức thấp kỷ lục.

Vậy xin ông cho biết cụ thể, tình hình mực nước trên sông Mekong hiện như thế nào ạ?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện: Theo thông cáo báo chí của Ủy hội sông Mê Kông (MRC) ra ngày 18/7/2019, nước sông Mê Kông vào đầu mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 7 năm nay đang ở mức thấp nhất trong lịch sử, xuống dưới cả mức tối thiểu trong lịch sử.

Đoạn từ Chiang Saen ở phía bắc Thái Lan, đến Luang Prabang, Vientiane, Lào và Neak Luong Campuchia, mực nước sông Mê Kông đều đang ở dưới mức thấp kỷ lục của năm 1992. Ở Chiang Saen, mực nước sông hiện tại là 2,1 m, thấp hơn 3,02 m so với mức trung bình cùng kỳ trong suốt 57 năm qua (từ 1961-2018) và thấp hơn 0,75m so với mức nước tối thiểu từng đo được trong 57 năm đó.

Theo trang tin của Đài Truyền hình Thai PBS, mực nước Mekong ở vùng Tam Giác Vàng ngày 19/7 đang ở mức thấp nhất so với mức thấp kỷ lục năm 1973 .

PV: Vậy đâu là nguyên nhân khiến mực nước sông Mekong lại có sự bất thường như vậy?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện: Nguyên nhân số một là do lượng mưa ít từ đầu năm đến nay và hiện nay theo bản tin dự báo của Cơ quan Khí quyển và Đại dược quốc gia Hoa Kỳ ra ngày 15/7/2019 thì tình trang El Nino sẽ còn kéo dài đến 1-2 tháng nữa mới chuyển sang ENSO trung tính, nên lượng mưa sẽ còn thấp.

Còn về ảnh hưởng của thủy điện đối với lượng nước về hạ lưu, để hiểu nguyên nhân của mực nước thấp, cần xét một vài điều:

Đầu tiên chúng ta cần nhớ là thủy điện không lấy mất nước, chỉ tích nước và xả ra phát điện, thì tổng lượng nước không thay đổi nhưng nó làm thay đổi thời gian của nước.

Ngoài ra, cần phân biệt hai loại thủy điện là thủy diện có hồ chứa lớn (ở phần Trung Quốc và các chi lưu) có khả năng tích trữ nước và thủy điện đập dâng (run off river dams), cho nước chảy qua trong ngày.

Cũng cần phân biệt 3 loại năm, tính theo lượng nước, là những năm lũ lớn, những năm bình thường, và những năm khô hạn vì ảnh hưởng của các đập thủy điện đối với các năm này khác nhau.

Đối với những năm bình thường, tức là đa số các năm, thì (a) các đập có hồ chứa thì có khả năng tích nước trong mùa lũ và xả ra trong mùa khô, tức là làm giảm đỉnh lũ và tăng dòng chảy mùa khô (b) còn các đập dâng thì cho nước chảy qua trong ngày, ít ảnh hưởng lượng nước về ĐBSCL.

Đối với những năm lũ cao, khi các đập quá đầy nước thì sẽ xả ra đế tránh vỡ đập, do đó gây ra tình trạng lũ chồng lũ cho phía hạ lưu. Đối với những năm khô hạn, thì các đập sẽ tăng cường tích trữ nước cho đủ cột nước để chạy turbines.

Trong một chuỗi đập thì đập bên dưới phải chờ đập trên xả, tích cho đủ cột nước rồi mới xả cho đập bên dưới nữa, làm nước chậm về hạ lưu, làm tình hình khô hạn tồi tệ thêm.

Hiện nay chúng ta đang trong loại năm khô hạn, do đó các đập thủy điện đang làm cho tình hình tồi tệ thêm. Lưu ý rằng thủy điện không phải là nguyên nhân ban đầu, mà là nguyên nhân thứ hai làm cho tồi tệ thêm.

Theo Thông Tấn Xã Lào cho biết, đập Cảnh Hồng của Trung Quốc cũng giảm một nửa lưu lượng từ 1050-1250m3/s xuống còn  4-600m3/s trong giai đoạn 5-19 tháng 7 để sữa chữa lưới điện.

Ngoài ra, đập Xayaburi ở Lào, đập đầu tiên trong chuỗi 11 đập dòng chính ở Ha Lưu vực Mekong cũng đã đóng đập để vận hành thử cho đến hết ngày 29/7/2019 để chuẩn bị đưa vào vận hành chính thức đầu tháng 10 năm nay.

PV:  Vậy trước nhưng bất thường của tình hình thời tiết cũng như mực nước sông Mekong hiện nay, theo ông, ĐBSCL sẽ phải đối mặt với những nguy cơ nào? 

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện: Tình hình như hiện nay đáng báo động, nếu tình hình này tiếp diễn, thì ảnh hưởng lớn tới ĐBSCL, cụ thể là:

Trước mắt trong mùa này, rất có khả năng mùa nước nổi năm nay không về thì bà con nuôi tôm càng xanh mùa lũ ở vùng An Giang, Đồng Tháp cần nắm rõ tình hình này để tránh xuống giống, hoặc có biện pháp đề phòng.

Sau Tết, sang khoảng tháng 3/2020, tình trạng hạn hán xâm nhập mặn sẽ rất gay gắt, mặn sẽ vào sâu vào đất liền, có thể ảnh hưởng đến cả nguồn nước sinh hoạt ở những nơi trước đây chưa từng bị ảnh hưởng

PV: Để hạn chế thấp nhất thiệt hại có thể xảy ra từ hạn, xâm nhập mặn thì chính quyền địa phương và người dân cần phải làm gì ạ? 

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện: Đối với những năm khô hạn cực đoan, xâm nhập mặn sâu thì không có cách nào tốt hơn là cảnh báo sớm và né, để tránh thiệt hại, không nên đương đầu. 

Kinh nghiệm cho thấy như năm 2016 thì ít có biện pháp nào để đối phó với những năm khô hạn cực đoan.

Dù có công trình cống đập ngăn mặn thì cũng không có tác dụng ngăn mặn vì bên trong không đủ nước thì ngăn mặn vô ích. Đó là vì những vùng mặn ở ĐBSCL như ở Bán đảo Cà Mau, mặn là từ trong đất ra.

Trong quá trình bồi đắp vùng này, phù sa sông Cửu Long mang ra biển rồi vòng đường biển vào bồi đắp Bán đảo Cà Mau nên đất ở đây mặn. Vùng này có được 6 tháng ngọt là nhờ lớp nước mưa ở trên đè xuống.

Trong những năm khô hạn, mưa ít và sông Hậu rất yếu thì dù có đóng cống ngăn mặn thì bên trong vẫn mặn vì không đủ nước ngọt bên trong.

Riêng đối với nước sinh hoạt thì ngành chức năng cần thông báo sớm cho người dân để tích cực chuẩn bị trữ nước cho sinh hoạt bằng các dụng cụ trong gia đình và các ao, mương gia đình hoặc cộng đồng.

PV: Vâng, xin cảm ơn những thông tin hữu ích mà Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện – Chuyên gia nguyên cứu độc lập về sinh thái vùng ĐBSCL đã cung cấp cho thính giả của chương trình, đặc biệt là những bà con đang sinh sống tại miền Tây.

Từ những bất thường của thời tiết và đặc biệt là mực nước sông Mekong hiện nay, có thể thấy, nhiều khả năng, trong mùa khô 2019 – 2020, tình hình tình hình hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt sẽ diễn ra rất khốc liệt tại ĐBSCL.

Vì vậy, ngay từ lúc này, thiết nghĩ, ngành chức năng và người dân các địa phương trong khu vực cần nhanh chóng triển khai các biện pháp đối phó với hạn mặn, nhằm hạn chế tối đa những thiệt hại do thiên tai gây ra.
 

ĐBSCL hạn hán mùa khô

Bình luận

Thời tiết các vùng
TP. Hà Nội
26°С
TP. Hồ Chí Minh
33°С
TP. Hạ Long
26°С
Nha Trang
28°С
Vũng Tàu
30,9°С

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh